Khi người trẻ chọn cội nguồn làm bệ phóng

Trong không gian của xưởng nghề truyền thống, rộn ràng tiếng chẻ tre lốp cốp, tiếng vót vành rin rít, tiếng nan tre đan vào nhau tanh tách như khúc nhạc quen thuộc. Dưới chân họ, những chiếc mẹt, giỏ mây nhỏ xinh nằm xếp lớp. Đẹp, tinh xảo nhưng…man mác buồn. Chúng đang phủ một lớp bụi mỏng để chờ đợi cơ hội được xuất khẩu hoặc vài ba đoàn khách du lịch hiếm hoi ghé ngang làng.

Đó là bức tranh của làng nghề truyền thống mà Trần Tuấn Dũng nhìn thấy khi quyết định “bỏ phố về làng”: “Tôi luôn đau đáu với một suy nghĩ: Sản phẩm thủ công của cha ông mình rất đẹp và tinh xảo nhưng đời sống người thợ vẫn bấp bênh và các di sản văn hóa sao chỉ mãi quẩn quanh sau lũy tre làng?” - Dũng chia sẻ.

Sinh ra và lớn lên ở làng Thọ Đơn (Quảng Bình), nơi nghề đan mây tre nứa đã gắn bó với nhiều thế hệ, tuổi thơ của Dũng gắn liền với tiếng chẻ tre lách tách, mùi mây nứa phơi nắng và hình ảnh những người thợ cần mẫn bên hiên nhà. Ban đầu, Trần Tuấn Dũng cũng như bao người trẻ khác trong làng, tìm kiếm những chân trời mới nơi phố thị phồn hoa và lựa chọn Nhật Bản để du học.

Thế nhưng, thay vì lựa chọn một công việc nơi thành phố với nhiều cơ hội rộng mở, Dũng quyết định quay về với xưởng nghề của gia đình. Quyết định ấy từng khiến không ít người ngạc nhiên, thậm chí vấp phải sự hoài nghi từ chính những người thân trong gia đình. Trong suy nghĩ của nhiều thế hệ trước, nghề thủ công vốn quen với cách bán hàng truyền thống, thu nhập bấp bênh, phụ thuộc vào thương lái và chấp nhận những mùa được giá hay mất giá như một lẽ tự nhiên.

Chàng trai trẻ Trần Tuấn Dũng luôn đau đáu khát vọng về tương lai của các làng nghề đan lát (Ảnh: NVCC)

Nhưng Dũng hiểu rằng thời đại đã khác, người trẻ bước ra từ quê hương thì nên dùng chính sức trẻ để quay về đóng góp cho nơi mình sinh ra. Bằng những kiến thức đã lĩnh hội được từ thế giới, anh hiểu rằng, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở kỹ thuật đan lát mà còn nằm ở cách kể câu chuyện về nó và đưa nó đến đúng thị trường: “Thời đại bây giờ đã khác trước rồi. Khách hàng không chỉ mua một cái giỏ mây để đựng đồ, cái họ bỏ tiền ra mua là sự khéo léo của người thợ, là nét đẹp văn hóa. Sản phẩm của mình tốt, nhưng nếu mình không biết cách kể câu chuyện, không biết nâng tầm sản phẩm thì sản phẩm không vươn xa được.”

Dũng không muốn những tác phẩm được tạo nên từ mồ hôi, kinh nghiệm và sự khéo léo của người thợ mãi bị mắc kẹt trong những phương thức kinh doanh cũ kỹ. Trong tư duy của người trẻ ấy, chiếc rổ, chiếc mẹt hay chiếc giỏ mây hoàn toàn có thể trở thành những sản phẩm thiết kế mang giá trị thẩm mỹ, hiện diện trong không gian sống hiện đại như những tác phẩm nghệ thuật chứa đựng bản sắc văn hóa Việt Nam.

Viết tiếp câu chuyện làng nghề bằng công nghệ

Năm 2021, tình hình kinh tế đời sống thế giới có nhiều chuyển biến rõ rệt vì đại dịch Covid-19. Khi hầu hết các doanh nghiệp chọn cách tạm ngưng lại để đảm bảo nguồn thu, Trần Tuấn Dũng lại thực hiện một cú đánh cược táo bạo. Giãn cách xã hội buộc người dân trên toàn cầu phải ở nhà, và chính lúc này, bằng sự nhạy bén với thị trường, Dũng nhận ra nhu cầu làm đẹp không gian sống, đặc biệt là tại thị trường Mỹ, đang bùng nổ hơn bao giờ hết. Và đó là lúc, Chicnchill ra đời.

Một kỹ sư công nghệ khởi nghiệp mây tre đan – hành trình ấy bắt đầu bằng con số 0 tròn trĩnh: không kinh nghiệm thị trường, thiếu nhân lực, mù mờ về logistics. Dũng có là tư duy nhạy bén của một người trẻ biết dùng công nghệ làm đòn bẩy. Anh cùng đội ngũ dành nhiều tháng tìm tòi trên các website về lối sống ở thị trường Âu Mỹ.

Anh nghiên cứu và phân tích các xu hướng trang trí nhà cửa với các vật liệu từ thiên nhiên, từ đó xác định dòng sản phẩm chủ lực đầu tiên để bước chân vào thị trường. “Khi phân tích các bảng từ khóa xu hướng trên Pinterest và các blog nội thất lớn tại Mỹ, chúng tôi nhận ra làn sóng 'Biophilic Design' (thiết kế gắn liền với thiên nhiên) đang bùng nổ. Họ chuộng các sản phẩm có tone màu tự nhiên vì chúng dễ dàng hòa hợp với phong cách tối giản Modern Farmhouse hay Boho-Chic của họ. Đằng sau một chiếc giỏ đan, thứ họ chi tiền là cảm giác thư thái và câu chuyện nhân văn của người thợ bản địa Việt Nam".

Chicnchill không chọn lối đi ngắn hạn theo kiểu cạnh tranh về giá, doanh nghiệp chọn con đường dài hạn: Xây dựng thương hiệu bài bản ngay trên đất Mỹ. Thay vì những trang catalog khô khan, ChicnChill "thổi bay" định kiến về đồ thủ công mỹ nghệ bằng một ngôn ngữ hình ảnh duy mỹ và chuyên nghiệp.

Trang web Amazon của ChicnChill nhận được lượng đánh giá tích cực của khách mua hàng.

Trên các gian hàng quốc tế, sản phẩm xuất hiện kiêu hãnh qua những bộ ảnh concept chỉn chu, những gợi ý phối không gian nội thất hiện đại và đặc biệt là những thước phim ngắn trên TikTok, Instagram Reels. Đoạn clip ghi lại cảnh người nghệ nhân Quảng Bình tỉ mỉ đan từng sợi cói xiên mộc mạc, dưới ánh nắng chiều đồng quê Việt Nam, đã chạm vào trái tim và gu sống xanh của hàng triệu người dùng bên kia bán cầu.

Sự lan tỏa của những video trên TikTok hay Reels mới chỉ là bước đệm kích hoạt nhận diện thương hiệu. Bước ngoặt táo bạo nhất trong hành trình của ChicnChill chính là quyết định đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử Amazon.

Với Dũng, đây không đơn thuần là việc mở thêm một kênh bán hàng, mà là một cuộc đổi mới toàn bộ tư duy doanh nghiệp. “Amazon là một thánh đường nhưng cũng là một sàn đấu tàn nhẫn của những tiêu chuẩn toàn cầu. Nếu chỉ mang tư duy "bán những gì mình có", sản phẩm Việt sẽ ngay lập tức bị chôn vùi dưới hàng vạn đối thủ cạnh tranh về giá”. Trần Tuấn Dũng bộc bạch.

Để trụ vững trên Amazon – nơi có bộ quy tắc vận hành và chấm điểm khắt khe bậc nhất thế giới – sản phẩm của ChicnChill đã trải qua một cuộc cách mạng về cả "chất" lẫn "lượng". Vẫn giữ trọn bản sắc trong chất liệu cói, mây tự nhiên, nhưng kiểu dáng và công năng đã được Dũng và đội ngũ tinh chỉnh để đồng điệu với phong cách lịch lãm, trang nhã của những căn hộ hiện đại tại New York hay California.

Đồng thời, nhận thấy khí hậu khô lạnh và hệ thống sưởi trung tâm ở bên kia bán cầu là "kẻ thù số một" gây nứt gãy, mốc hỏng đồ đan lát, Dũng đã cùng các người thợ làng nghề ngày đêm nghiên cứu, cải tiến quy trình xử lý nguyên liệu, sấy sinh học và phủ lớp bảo vệ đạt chuẩn kiểm định quốc tế trước khi xuất cảng.

Tham vọng lớn của nhà sáng lập trẻ là đem những sản phẩm làng quê vươn ra quốc tế, thâm nhập vào các thị trường khó tính (Ảnh: NVCC)

Sự nhạy bén của một kỹ sư công nghệ cũng giúp Dũng nhận ra: Xu hướng quà tặng doanh nghiệp trên thế giới và ngay tại Việt Nam đang có một khoảng trống lớn. Các doanh nghiệp đã nhàm chán với những hộp quà giấy, hộp nhựa dùng một lần rồi vứt bỏ. Họ quan tâm tới những giải pháp xanh, sang trọng và có câu chuyện nhân văn để khẳng định giá trị thương hiệu. “Nhận thấy điều đó, ngay lập tức, chúng tôi đã thực hiện cải tiến những bao bì mộc mạc thành những hộp quà bằng mây tre đan cao cấp. Điều này biến một món quà tặng ngoại giao hay quà tặng doanh nghiệp thành một điểm chạm văn hóa độc đáo.”

Kiêu hãnh vươn mình ra biển lớn

Chỉ sau 12 tháng lên kệ Amazon, thương hiệu mây tre đan của chàng trai Quảng Bình đã ghi nhận mức tăng trưởng kỷ lục 700%. Đáng chú ý, vào những mùa mua sắm cao điểm tại phương Tây, khi thị trường tràn ngập các mặt hàng công nghệ cao, thì những sản phẩm thủ công mộc mạc như đĩa cói treo tường, giỏ mây tinh xảo đến từ Việt Nam lại liên tục cháy hàng và lọt top "Bán chạy nhất".

Sự bứt phá về doanh số này đã trực tiếp thay đổi diện mạo của làng Thọ Đơn. Những người con của ngôi làng Thọ Đơn không còn phải ly hương kiếm sống, người già và phụ nữ có thể tận dụng thời gian nhàn rỗi để có nguồn thu nhập vững vàng ngay tại quê nhà. Đời sống văn hóa, kinh tế của ngôi làng cổ bên bờ biển xứ Quảng như được thổi vào một luồng sinh khí mới, hiện đại hơn nhưng không làm mất đi cái gốc gác trăm năm.

Không chỉ làng Thọ Đơn mà những làng nghề đan lát khác ở miền Bắc cũng tìm được cho mình giải pháp kinh tế để duy trì nghề thủ công (Ảnh: NVCC)

Anh Trần Tuấn Dũng thừa nhận, một mình làng Thọ Đơn không thể đáp ứng hết chuỗi cung ứng toàn cầu khi quy mô tăng vọt. Ra miền Bắc, anh chọn cộng tác với các làng nghề trăm tuổi tại Ninh Bình, Nam Định: “Động lực lớn nhất của tôi khi ra miền Bắc là mong muốn các làng nghề đan lát ở đây, cũng giống như làng quê của tôi, có thể sống được bằng chính nghề truyền thống. Tôi muốn chia sẻ những kinh nghiệm mình tích lũy được để các nghệ nhân không chỉ giữ nghề cho thế hệ sau mà còn tự tin bước vào những thị trường khó tính nhất”.

Nhìn lại chặng đường đã qua, con số khiến anh Dũng tự hào nhất không phải là tỷ lệ phần trăm tăng trưởng, mà là việc anh đã góp phần tạo ra sinh kế, giữ thu nhập ổn định cho hơn 800 thợ thủ công địa phương trong suốt giai đoạn khủng hoảng sau đại dịch.

Nói về chặng đường sắp tới, anh Dũng không giấu được khát vọng lớn hơn cho sản phẩm quê hương: "Lớn lên từ làng và giờ được cống hiến cho làng, đó là điều tuyệt vời nhất đối với tôi. Mục tiêu tiếp theo của tôi là duy trì mức tăng trưởng 200 - 300% mỗi năm và đưa hồn cốt Việt đặt chân lên thị trường Anh và toàn châu Âu".

Một chiếc giỏ hay một hộp quà thủ công, khi nhìn bằng con mắt thông thường, chỉ là những sợi cói, sợi mây đan cài mộc mạc; nhưng khi được đặt vào không gian hiện đại và nhìn qua lăng kính của tình yêu nghề, đó là màu sắc, họa tiết, câu chuyện di sản và cả dấu bàn tay của người thợ thủ công cần mẫn. Những người trẻ như anh Dũng đang góp phần giúp làng nghề Thọ Đơn nói riêng và các làng nghề truyền thống nói chung mở ra như chính nhịp đan. Từ những nếp nghề cũ, làng đan lát đang tìm cho mình những đường đi mới: đường đi của thuật toán thương mại điện tử toàn cầu, của truyền thông số và của những thị trường quốc tế cao cấp. Và trên hết, đó là con đường của một người trẻ biết quay về, không phải để đứng yên trong hoài niệm, mà để cùng nhau giữ cho di sản quê hương tiếp tục sống, tiếp tục thở và kiêu hãnh vươn mình ra biển lớn.

Nhóm PV: Thanh Loan- Hồng Nhung- Quỳnh Phương- Vân Khánh-Tiến Thắng.