Nghề dệt chiếu

Nghề dệt chiếu hoa tại xã Tân Thành, tỉnh Cà Mau được gìn giữ qua nhiều thế hệ, trở thành nét văn hóa đặc sắc của vùng đất cực Nam Tổ quốc.

Cà Mau có nhiều làng nghề dệt chiếu truyền thống nổi tiếng, như: Tân Thành, Tân Duyệt, Tân Lộc, nhưng nổi tiếng nhất vẫn là chiếu hoa Tân Thành. Từ những nguyên liệu như sợi lác, dây đay, dây bố... được nhuộm nhiều màu sắc, những người thợ đã dệt nên những tấm chiếu đa sắc, hoa văn trang trí tinh xảo, độ bền cao, mang thương hiệu riêng của chiếu Cà Mau.

Nằm chiếu Cà Mau vào mùa hè cảm nhận được mát lạnh hay ấm áp về mùa đông. Đặc biệt khi nằm chiếu Cà Mau sẽ cảm nhận được mùi thơm dịu nhẹ của cây lác, sợi đay. Đây đều là những hương đồng cỏ nội ở vùng đất Cà Mau vừa mộc mạc, gần gũi và ấm áp tới lạ thường.

Nghề đan đát

Trải qua hơn 100 năm hình thành và phát triển, nghề đan đát vẫn được người dân gìn giữ như một nghề cha truyền con nối, góp phần tạo việc làm và thu nhập ổn định.

Nghề đan đát ở xứ Nguyễn Phích, Khánh Lâm và xứ Tân Lộc, Biển Bạch đã có khoảng 100 năm trước và có thể nói là nghề cha truyền con nối, đã có nhiều con người được nuôi sống và trưởng thành cũng nhờ cái nghề này.

Với nguyên liệu chính là tre, trúc, mây, sậy, lục bình… người thợ đã kế thừa và phát huy nghề truyền thống đan đát của cha ông, tạo nên sản phẩm đa dạng như: Thúng, rổ, cót... Sản phẩm đan đát chủ yếu được làm bằng tay, không sử dụng máy móc, đòi hỏi người thợ phải có óc thẩm mỹ cùng đôi tay khéo léo. Ngày nay, nhiều sản phẩm đan đát của Cà Mau đã trở thành hàng lưu niệm phục vụ du khách.

Nghề đan đát góp phần giải quyết việc làm cho nhiều lao động nông thôn lúc nông nhàn, tạo thêm thu nhập cho nhiều hộ nông dân. Tuy nhiên, do bị tác động bởi những sản phẩm làm từ nhựa, nên nghề đan đát đồ nan cũng dần bị mai một theo thời gian.

Nghề làm mắm

Nghề làm mắm truyền thống ở Cà Mau được hình thành từ nguồn thủy sản phong phú của vùng đất cuối trời Tổ quốc, tạo nên những sản phẩm mang đậm hương vị miền sông nước.

Nghề làm mắm ở Cà Mau đã có từ lâu, mang vẻ đẹp rất riêng của miền đất cuối trời. Vùng nước mặn lẫn nước lợ, nguồn cá tôm phong phú và nhịp sống chợ sông đã nuôi dưỡng nhiều loại mắm dân dã mà đậm đà.

Có nhiều loại mắm được chế biến từ các nguyên liệu khác nhau như: Ba khía, cá sặc, cá lóc, tôm... Nổi tiếng nhất là ba khía muối Rạch Gốc - món ăn quen thuộc của người dân Cà Mau.

Thành quả mang lại sau quy trình chế biến đòi hỏi nhiều kinh nghiệm của người thợ theo Nghề làm mắm ở Cà Mau đó là đa dạng món ăn đặc sản thơm ngon, khó cưỡng. Từ mắm cá lóc, cá rô, cá trắm cỏ đến mắm mực, ong, tôm... tất cả đều có thể kết hợp cùng nhiều món ngon khác và mang đến bạn trải nghiệm khám phá ẩm thực vô cùng đặc sắc.

Nghề gác kèo ong

Nghề gác kèo ong đã xuất hiện ở vùng đất Cà Mau từ hàng trăm năm qua, khi con người đặt chân lên vùng đất này để khai phá, định cư và xây làng, lập ấp.

Cà Mau có rừng tràm U Minh Hạ rộng lớn, là điều kiện thuận lợi cho nghề gác kèo ong thiên nhiên hình thành và phát triển. Kèo ong thường được làm bằng cây tràm, để dụ ong về làm tổ. Người lấy mật dùng các dụng cụ như: Dao, thùng chứa mật, bình phun khói và đồ bảo hộ lao động để khai thác mật. Mật ong Cà Mau là đặc sản nổi tiếng nhờ độ thơm, ngon, sánh mịn.

Thời điểm mùa bông tràm nở từ tháng 12 đến tháng 5 âm lịch cũng là mùa con ong rừng bay đi hút mật làm tổ. Ðây là thời điểm người dân vào rừng gác kèo và đi lấy mật, người dân làm nghề ở các địa phương còn gọi là “đi ăn ong”.

Nghề gác kèo ong ở Cà Mau là một dạng nghề truyền thống hết sức đặc biệt, ẩn chứa trong đó những tri thức dân gian, những kinh nghiệm quý báu về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên- rừng tràm. Nhiều thế hệ cư dân Cà Mau đã gắn bó và thích nghi, sống hài hoà với môi trường thiên nhiên, hưởng lợi từ thiên nhiên một cách bền vững.

Ngày nay, cùng với sự phát triển của đời sống kinh tế, hệ sinh thái tự nhiên đang bị đe doạ bởi việc canh tác nông nghiệp và lâm nghiệp thâm canh. Vốn tri thức địa phương đang dần bị mất đi, không có cơ hội trao truyền cho thế hệ mai sau, dẫn đến nghề gác kèo ong có nguy cơ bị thất truyền

Nghề làm tôm khô

Nghề làm tôm khô gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng cư dân Cà Mau từ lâu đời, gắn liền với lịch sử khai phá vùng đất Cà Mau. Con tôm là sản vật quen thuộc nhất, phổ biến nhất mà cư dân Cà Mau khai thác để phục vụ mục đích sinh tồn trên vùng đất mới. Khi trữ lượng con tôm quá dồi dào đã hình thành nghề làm tôm khô, một nghề đặc biệt nhưng phổ biến ở vùng đất Cà Mau.

Hiện nay, tại Cà Mau có 02 hình thức thực hành nghề làm tôm khô. Hình thức thực hành truyền thống ra đời từ xa xưa, sản xuất nhỏ lẻ mang tính chất thủ công gia đình. Bên cạnh đó, còn có hình thức thực hành hiện đại, với cách sản xuất quy mô lớn theo dây chuyền công nghệ kết hợp máy móc và lao động của con người.

Nghề làm tôm khô phát triển mạnh ở Cà Mau nhờ nguồn tôm nuôi rất lớn. Tôm được luộc chín, phơi khô, bóc vỏ, trông rất đẹp mắt, thường được người dân sử dụng để chế biến các món ăn.

Nghề làm tôm khô phân bố trên phạm vi toàn tỉnh Cà Mau nhưng tập trung nhiều nhất tại các địa phương thuộc vùng rừng ngập mặn, do nguồn nguyên liệu dồi dào.

Nghề làm dưa bồn bồn

Bồn bồn là loại thuỷ sinh họ cỏ nến, có nhiều tên gọi khác như cây cỏ nến, hương bồ, cây bông liễng, thuỷ hương hồ, bồ hoàng thái, hương bồ thảo… mọc hoang dại ở vùng ao hồ, đầm lầy nước lợ, ngọt.

Dưa bồn bồn một sản phẩm đặc thù, một món ăn dân dã, mang hương vị của đồng quê. Từ lâu, dưa bồn bồn đã làm nên “thương hiệu” của vùng đất Cà Mau và không lẫn vào các loại dưa khác.

Bằng cách ngâm phần non của cây bồn bồn tươi với nước muối và chút gia vị, sau 1 tuần là có thể thưởng thức món dưa chua thanh, giòn cùng nhiều món ăn khác. Nghề làm dưa bồn bồn hiện rất phát triển tại Cà Mau.

Khi mùa sa mưa, nước ngập trên những cánh đồng, cây bồn bồn bắt đầu sinh sôi, nẩy nở thì cũng chính là mùa làm dưa bồn bồn bắt đầu.

Để làm dưa bồn bồn, người ta thường chọn những cây bồn bồn non, thân lớn. Bồn bồn nhổ về, được lột bỏ bẹ già, lấy phần thân non, rồi dùng sợi chỉ chẻ đôi cho vào một cái hủ và được đậy kỹ bằng lá chuối tươi. Sau đó, lấy nước cơm vo đã cho lên men chua đổ vào. Bằng cách làm này, chỉ khoảng vài ba ngày là dưa bồn bồn có thể đem ra ăn được. Từ dưa bồn bồn, người ta có thể chế biến được nhiều món ăn ngon miệng khác như dưa bồn bồn xào tép, xào vọp, dưa bồn bồn chấm ba khía, thịt kho tàu hay cá rô kho tộ…Nếu trước đây bồn bồn chỉ là món ăn dân dã của người nghèo, sống ở vùng nông thôn thì ngày nay dưa bồn bồn trở thành món ăn cao cấp tại các nhà hàng, quán ăn của giới thượng lưu. Nhờ đó, dưa bồn bồn đã nổi tiếng và trở thành đặc sản của Cà Mau.