Ngôi dinh thự đá trên lưng “rùa thiêng”

Từ trên cao nhìn xuống, toàn bộ khu dinh nằm gọn trên một gò đất hình mai rùa giữa thung lũng Sà Phìn.

Đó không phải chì là sự tình cờ bởi cuối thế kỷ XIX, khi đã trở thành người giàu có và có thế lực nhất vùng cao nguyên đá nhờ buôn bán thuốc phiện, Vương Chính Đức bắt đầu đi tìm nơi dựng cơ nghiệp cho dòng họ. Ông mời thầy địa lý người Hán tên Trương Chiếu lặn lội khắp bốn huyện vùng cao để tìm “đất thiêng”.

Sau nhiều tháng xem long mạch, Trương Chiếu dừng chân ở Sà Phìn rồi quả quyết: “Nơi đây có thế đất quý hiếm. Gò đất hình rùa nổi giữa thung lũng, xung quanh núi đá ôm vòng như bức bình phong thiên tạo. Dựng nhà trên lưng rùa, gia tộc sẽ bền vững như đá núi Đồng Văn”.

Niềm tin ấy đã mở đầu cho một công trình tốn tới 15 vạn đồng bạc trắng Đông Dương, một con số khổng lồ vào thời bấy giờ.

Toàn cảnh Dinh thự họ Vương từ trên cao xuống

Càng nhìn ngắm Dinh thự họ Vương, càng thấy nó giống một bảo tàng sống của văn hóa vùng biên. Ý tưởng xây dựng được phác thảo bởi mưu sĩ người Kinh gốc Nam Định Nguyễn Hoàng và thủ lĩnh quân sự Cử Chúng Lù.

Sau đó, Vương Chính Đức thuê tướng nhà Thanh Tống Bách Giao làm tổng thầu, kết hợp cùng một kỹ sư người Hồi ở Vân Nam thiết kế thi công. Bởi vậy, cả khu dinh như một cuộc gặp gỡ kỳ lạ của ba nền văn hóa.

Ở đó có kỹ thuật trình tường, xếp đá và lợp ngói âm dương đặc trưng của người Mông vùng đá. Nó cũng có dáng dấp kiến trúc Trung Hoa với bốn nhà ngang, sáu nhà dọc chia thành tiền dinh, trung dinh và hậu dinh.

Và thấp thoáng trong từng khung cửa lại là hơi thở phương Tây với lò sưởi kiểu Pháp, cửa sổ ba lớp, những khung sắt và kính từng được vận chuyển từ tận nước Pháp xa xôi lên miền đá núi.

Khung cảnh bên trong Dinh thự họ Vương

Ngày nay, du khách đến Sà Phìn thường dừng rất lâu ở khoảng sân lát đá phủ rêu xanh giữa dinh. Có người ngồi im nghe gió luồn qua hàng sa mộc. Có người đưa tay chạm vào những bức tường đá lạnh buốt đã đi qua hơn trăm mùa mưa nắng.

Giữa không gian ấy, cảm giác rõ nhất không phải sự xa hoa, mà là hơi thở văn hóa vùng cao vẫn còn nguyên vẹn trong từng mái ngói, từng cột gỗ, từng nét chạm trổ hoa đào, hoa mận của người H’Mông xưa.

Pháo đài “bất khả xâm phạm” và những âm vọng lịch sử

Nhìn từ bên ngoài, Dinh họ Vương giống một thành trì quân sự hơn là nơi ở.

Cả khu dinh được bao bọc bởi tường đá xanh dày tới 60 - 70cm, cao khoảng 2m. Trên tường có 36 lỗ châu mai dành cho lính canh. Bốn góc là bốn lô cốt kiên cố hướng ra thung lũng.

Cổng trước của toà Dinh thự họ Vương

Trong bối cảnh lịch sử đầy biến động cuối thế kỷ XIX, khi các thế lực quân sự luôn tranh giành ảnh hưởng nơi biên viễn, Vương Chính Đức buộc phải biến nơi ở của mình thành một pháo đài thực thụ.

Bên trong lớp vỏ đá ấy là 64 căn phòng liên hoàn với hệ khung kèo bằng gỗ thông đá quý hiếm. Chân cột được chạm hình quả thuốc phiện, thứ từng mang lại sự giàu sang cho gia tộc họ Vương.

Những đường nét chạm khắc hoa văn mềm mại trên gỗ khiến không gian vừa uy nghi vừa mang vẻ trầm mặc cổ kính.

Hệ thống phòng liên hoàn với khung kèo bằng gỗ thông đá quý hiếm bên trong Dinh thự.

Sự cẩn trọng của “Vua Mèo” còn hiện diện trong từng chi tiết nhỏ. Giữa sân có một bể nước bằng đá nguyên khối dung tích khoảng 200m³, là nguồn sống để cả gia tộc có thể cố thủ nhiều tháng nếu bị vây hãm giữa cao nguyên đá khan hiếm nước.

Người xưa kể rằng, phòng ngủ của Vương Chính Đức được nối trực tiếp với hầm ngầm và lô cốt. Ông luôn dùng đôi đũa đặc biệt để thử độc trong mỗi bữa ăn. Sau vẻ huy hoàng của một gia tộc từng nắm quyền lực vùng biên là nỗi lo âu thường trực của thời loạn lạc.

Sau này, vượt lên trên những câu chuyện về quyền lực và thuốc phiện, Dinh họ Vương còn mang giá trị của một ký ức lịch sử đặc biệt. Giữa sân tiền dinh vẫn còn bức hoành phi sơn son thếp vàng với dòng chữ Hán: “Biên chính khả phong”. Đây là báu vật do vua Khải Định ban tặng năm 1923 cho Vương Chính Đức, ghi nhận công lao cai quản vùng biên viễn.

Sau khi Vương Chính Đức qua đời, con trai ông là Vương Chí Sình (Vương Chí Thành) tiếp nối sự nghiệp.

Khác với cha mình, ông đã đi theo Cách mạng, có nhiều đóng góp trong kháng chiến chống Pháp, được Bác Hồ tin tưởng và trở thành Đại biểu Quốc hội khóa I, khóa II. Với những cống hiến trong việc xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, ông được truy tặng Huân chương Đại đoàn kết dân tộc.

Một góc trưng bày hiện vật bên trong Dinh thự

Năm 2004, gia tộc họ Vương quyết định hiến tặng toàn bộ dinh thự cho Nhà nước để bảo tồn. Đến nay, nơi đây trở thành một trong những điểm dừng chân đặc biệt nhất trên hành trình khám phá Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Đến với thung lũng Sà Phìn, khách du lịch vẫn chậm rãi bước qua những bậc đá cũ, ngước nhìn mái ngói âm dương phủ màu thời gian và lặng nghe câu chuyện về một dòng họ từng làm chủ vùng biên viễn.

Hơn một thế kỷ trôi qua, Dinh thự họ Vương không còn chỉ là nơi lưu dấu quyền lực của “Vua Mèo”, mà đã trở thành một phần ký ức văn hóa của cao nguyên đá Đồng Văn.