Làng gốm Bàu Trúc, xã Phước Dân (huyện Ninh Phước), được biết đến là một trong những làng nghề gốm cổ xưa nhất Đông Nam Á, nơi người Chăm đã gắn bó với nghề hàng trăm năm qua. Nghệ thuật làm gốm tại đây mang đặc trưng thủ công hiếm có: không dùng bàn xoay, nghệ nhân dùng tay và đi quanh khối đất sét để tạo hình. Nguyên liệu chính là đất sét lấy từ cánh đồng gần sông Quao, trộn với cát mịn, nhào nặn kỹ bằng tay hoặc chân tạo độ dẻo và kết dính. Sau khi tạo hình, sản phẩm được phơi nắng và nung ngoài trời bằng củi hoặc rơm trong nhiều giờ, tùy theo kích cỡ. Chính cách làm truyền thống này tạo nên những sản phẩm gốm độc bản, thể hiện rõ dấu ấn cá nhân và trình độ kỹ thuật của từng nghệ nhân.

Gốm Bàu Trúc hiện được sản xuất theo nhiều dòng khác nhau như gốm gia dụng, gốm mỹ nghệ và gốm tâm linh. Các sản phẩm sau khi hoàn thiện được tiêu thụ thông qua các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, bán online và trực tiếp phục vụ khách du lịch tại làng. Trong những năm gần đây, các hợp tác xã, công ty, cơ sở sản xuất và các nghệ nhân đã chủ động đa dạng hóa mẫu mã, cải tiến sản phẩm, phát triển các dòng gốm có giá trị kinh tế cao. Điển hình như Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc với sản phẩm đèn gốm trang trí – mặt hàng chủ lực hiện được nhiều resort trên cả nước đặt hàng. Trong đó, đèn Shiva đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh và được Bộ Công Thương vinh danh là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia năm 2023.

Song song với sản xuất, hoạt động quảng bá văn hóa Chăm gắn với du lịch cũng được đẩy mạnh. Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc đã tổ chức các hoạt động trải nghiệm làm gốm, biểu diễn nhạc cụ truyền thống, giới thiệu văn hóa Chăm phục vụ du khách. Đơn vị này cũng đang hướng đến việc xây dựng các chương trình du lịch chuyên biệt, đầu tư không gian trưng bày sản phẩm độc bản nhằm phục vụ du khách tốt hơn, đồng thời kiến nghị các cấp chính quyền sớm hỗ trợ quy hoạch vùng nguyên liệu, chính sách vốn vay và đào tạo nhân lực để duy trì và phát triển nghề.

Ở cấp tỉnh, nhiều chương trình bảo tồn di sản gốm Chăm cũng đã được triển khai. Tháng 11-2024, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Ninh Thuận phối hợp với địa phương tổ chức hai lớp truyền dạy nghệ thuật làm gốm cho 60 học viên tại làng Bàu Trúc. Đồng thời, UBND tỉnh khuyến khích các cơ quan, đơn vị sử dụng sản phẩm gốm Chăm làm quà tặng trong các sự kiện quan trọng, hỗ trợ nghệ nhân và doanh nghiệp gốm tham gia hội chợ, triển lãm, hoạt động xúc tiến đầu tư và du lịch. Hiện tại, tỉnh đã hoàn tất dự thảo Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật làm gốm của người Chăm giai đoạn 2023 – 2028 và những năm tiếp theo”, gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, làm cơ sở để triển khai thực hiện trong thời gian tới.

Với sự vào cuộc đồng bộ của cộng đồng, chính quyền và các ngành chức năng, nghệ thuật làm gốm Chăm tại Bàu Trúc đang dần hồi sinh mạnh mẽ, trở thành một biểu tượng văn hóa – kinh tế – du lịch đặc sắc của Ninh Thuận nói riêng và Việt Nam nói chung.