Kẹo cu đơ là sự hòa quyện giữa độ dẻo của mật mía, sự giòn bùi của lạc và vị cay nhẹ của gừng.

Mật ngọt gừng cay khiến “say” lòng người

Nếu có dịp đến thăm hoặc đi qua vùng đất Nghệ Tĩnh (tên gọi chung cho 2 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh trước năm 1991), chắc hẳn du khách không thể bỏ qua đặc sản truyền thống có tên kẹo cu đơ. Trước đây, kẹo chủ yếu được làm từ củ lạc, mật mía và gừng, kẹo được đổ ra trên lá chuối. Sau này, người dân đã cải tiến thêm cho món kẹo này bằng cánh bổ sung một số nguyên liệu như mạch nha, đường, bánh tráng giúp cu đơ có hương vị thơm ngon và hấp dẫn hơn. Món ăn này tuy chỉ được làm từ những nguyên liệu dân dã nhưng lại thể hiện nhiều nét đẹp trong văn hóa, đời sống của người dân ở xứ Nghệ.

Trong ký ức của người Nghệ Tĩnh, kẹo cu đơ là món ăn vặt có nguồn gốc từ nhà ông Cu Hai chuyên nấu kẹo lạc ở huyện Hương Sơn (Hà Tĩnh). Không biết tự lúc nào, món ăn dần trở nên phổ biến và trở thành nghề truyền thống ẩn chứa nét đẹp quê hương. Các nguyên liệu để làm cu đơ đều có nguồn gốc ở địa phương, do người dân trồng trọt từ nhiều đời ở những vùng đất riêng biệt, từ đó kết hợp thành món bánh hài hòa và ngon miệng.

Kẹo cu đơ mang đậm hương vị của “vùng đất đầy nắng và gió” là món quà được nhiều người lựa chọn gửi đi xa.

Để tìm hiểu kỹ hơn về kẹo cu đơ truyền thống, phóng viên ghé thăm một trong những nơi sản xuất cu đơ lâu đời và nổi tiếng bậc nhất ở Nghệ Tĩnh là Cu đơ Ông bà Thư Viện. Đến đây, bạn sẽ tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất kẹo cu đơ truyền thống với hàng chục người thợ đang miệt mài nấu kẹo còn khách hàng trong và ngoài tỉnh thì đang mua sắm nhộn nhịp. Mỗi ngày, các cơ sở sản xuất của Cu đơ Thư Viện cho ra lò hàng chục ngàn chiếc bánh đa dạng về kích thước và mẫu mã.

Được biết, người sáng lập thương hiệu Cu đơ Ông bà Thư Viện là Nghệ nhân Đặng Kim Thư, ở cái tuổi 99 ông Thư không còn trực tiếp làm kẹo nhưng những bí quyết của ông đã được lưu truyền cho các thế hệ con cháu phát triển. Nổi bật trong đó có Nghệ nhân Phan Hữu Cường (36 tuổi), anh không chỉ là người kế thừa nghề làm kẹo cu đơ truyền thống của ông Thư mà còn tìm cách để nâng tầm sản phẩm và lan tỏa giá trị của Cu đơ Thư Viện.

Nghệ nhân Đặng Kim Thư (bên trái) và Nghệ nhân Phan Hữu Cường (bên phải) là những người có đóng góp quan trọng trong việc xây dựng và phát triển Cu đơ Ông bà Thư Viện nói riêng và kẹo cu đơ truyền thống nói chung.

“Cu đơ Ông bà Thư Viện vốn là thương hiệu có nguồn gốc từ Hà Tĩnh nhưng chúng tôi luôn tâm niệm rằng đây món đặc sản chung của vùng đất Nghệ Tĩnh. Trong những năm qua, cửa hàng cũng nhận được sự ủng hộ của một lượng lớn khách hàng ở Nghệ An. Kẹo cu đơ được làm từ mật mía ở huyện Nam Đàn, huyện Tân Kỳ, lạc ở huyện Diễn Châu càng thể hiện rõ đặc trưng của vùng đất xứ Nghệ kết tinh trong từng chiếc bánh. Với mục tiêu lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa món kẹo truyền thống này, Cu đơ Ông bà Thư Viện đã mở thêm một điểm nấu kẹo cu đơ tại địa chỉ: Số 50 Phan Bội Châu, Phường Lê Lợi, TP Vinh để khách hàng tại Nghệ An dễ dàng mua sắm”, anh Phan Hữu Cường cho biết.

Không ngừng đổi mới và phát triển đặc sản kẹo cu đơ truyền thống

Bánh tráng “siêu vừng đen" ít ngọt, nhiều nhân tạo nên loại kẹo cu đơ đặc biệt của Cu đơ Ông bà Thư viện.

Không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ hương vị truyền thống, Nghệ nhân Phan Hữu Cường còn không ngừng cải thiện sản phẩm để đáp ứng với thị hiếu khách hàng. Nhân bánh được chọn lọc kỹ lưỡng từng hạt lạc tròn đều, vỏ mỏng, giòn thơm, mật mía ngọt dịu, sánh mịn như mật ong. Bánh tráng không quá dày cũng không quá mỏng, có vừng đều mặt và được nướng giòn. Cu đơ Thư Viện chú trọng vào khâu đóng gói và cải thiện mẫu mã, đa dạng sản phẩm, kết hợp hài hòa giữa các nguyên liệu để bánh có độ ngọt vừa phải mà vẫn giữ nét đặc trưng của cu đơ truyền thống.

Trong xu hướng tiêu dùng hiện đại, kẹo cu đơ đã trở thành thức quà không thể thiếu trong đời sống con người Nghệ Tĩnh. Đây cũng là đặc sản được nhiều con em xa quê và khách thập phương mua làm quà tặng tới người thân, bạn bè khắp cả nước. Loại kẹo cu đơ đặc biệt của Cu đơ Ông bà Thư Viện hấp dẫn khách hàng bởi miếng bánh chất lượng, bên trong có nhiều lạc, bên ngoài là bánh tráng “siêu vừng đen” được đặt riêng theo yêu cầu. Hương vị bánh nổi bật hơn các sản phẩm khác nhờ độ ngọt ít, dậy mùi thơm của mật và gừng, vị bùi bùi thơm ngon của lạc và vừng.

Một cơ sở nấu và bán đặc sản Cu đơ Ông bà Thư viện tại số 50 Phan Bội Châu, Phường Lê Lợi, TP Vinh, Nghệ An.

Thưởng thức miếng bánh cu đơ, vừa nặng vừa chắc, cắn một miếng thấy ngay độ giòn và dẻo, vị cay của gừng, ngọt của mật và thơm bùi của lạc và vừng. Kết hợp cùng một cốc chè xanh ấm nóng dường như thực khách có thể cảm nhận được bao tâm tình của người xứ Nghệ. Đó là những con người miền Trung chịu thương, chịu khó, đoàn kết, chân thành và mộc mạc.

“Có thể nói, kẹo cu đơ được làm nên từ những thứ bình dị, có sẵn nơi thôn quê nhưng sự kết hợp này chứa đựng hương vị và hơi thở cuộc sống tạo thành món ăn mộc mạc đậm chất quê nhà. Chúng tôi hy vọng những nỗ lực của Cu đơ Ông bà Thư Viện sẽ góp phần gìn giữ hương vị “lạc bùi, mật ngọt, gừng cay” đặc trưng của xứ Nghệ. Trong thời gian tới, cơ sở sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã, mở rộng thị trường và lan tỏa giá trị thương hiệu kẹo cu đơ truyền thống”, Nghệ nhân Phan Hữu Cường chia sẻ thêm./.