Các làng nghề phân bố trên địa bàn các huyện Tuy Phước, Phù Cát, Phù Mỹ, Hoài Nhơn, Hoài Ân, Tây Sơn, Vĩnh Thạnh và TX An Nhơn, nằm đan xen trong khu dân cư, được quy hoạch dựa trên hiện trạng khu dân cư có tỷ lệ cao các hộ gia đình cùng hoạt động sản xuất một ngành nghề. Hầu hết các làng nghề chưa được đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật về bảo vệ môi trường (BVMT) theo đúng quy định.

Tại các làng nghề, loại hình sản xuất, kinh doanh là kinh tế hộ gia đình có quy mô nhỏ, công nghệ sản xuất còn lạc hậu, hạn chế về kinh tế nên khó khăn trong đầu tư xử lý chất thải. Nguồn kinh phí của các địa phương hạn hẹp, việc đầu tư xây dựng hệ thống xử lý tập trung chưa đáp ứng yêu cầu. Điều này khiến phát sinh nhiều chất thải ảnh hưởng xấu đến môi trường sống của các khu dân cư nơi có làng nghề; nhất là tại các nơi chế biến thực phẩm như bún tươi, bánh tráng, tinh bột mì, nước mắm...

Làng nghề truyền thống bún - bánh An Thái, xã Nhơn Phúc, TX. An Nhơn.

Theo Chi cục Bảo vệ môi trường (Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Định), do nhiên liệu chính được sử dụng tại các làng nghề là củi, than, mùn cưa… nên quá trình đốt làm phát sinh bụi, khí CO2, SO2, NOx, CO gây ô nhiễm môi trường không khí. Tại những làng nghề chế biến nông lâm sản, thực phẩm, việc phân hủy các chất hữu cơ trong nước thải, chất thải rắn có hàm lượng hữu cơ cao đã tạo ra khí H2S, NH3 gây mùi tanh hôi khó chịu. Ngoài ra, đa số các hộ làm nghề chế biến thực phẩm còn kết hợp chăn nuôi ngay sát khu vực sản xuất nên gia tăng ô nhiễm không khí. Nước thải chăn nuôi xả ra môi trường nhưng chưa xử lý theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật, các chỉ tiêu hữu cơ và coliforms vượt chuẩn cho phép, gây ô nhiễm môi trường nước ngầm.

Theo quy định tại Thông tư số 31/2016/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường, công tác quản lý tại các làng nghề do UBND cấp xã thực hiện. Theo đó, UBND cấp xã phải lập phương án BVMT làng nghề, sau đó trình UBND cấp huyện xác nhận. Tuy nhiên, theo nhiều địa phương có làng nghề, tại cấp xã, nhiệm vụ quản lý về BVMT do 1 cán bộ địa chính - xây dựng kiêm nhiệm nên không sâu sát, gặp nhiều khó khăn. Ở các huyện, thị xã hầu hết cũng chỉ có 1 cán bộ chuyên trách môi trường nên khó đảm bảo việc tham mưu, quản lý lĩnh vực BVMT nói chung, làng nghề nói riêng.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh quan tâm đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải tại một số làng nghề. Năm 2018, tỉnh đã đầu tư hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải với công suất 120 m3/ngày đêm tại làng nghề bún tươi Ngãi Chánh, xã Nhơn Hậu, TX. An Nhơn. Tỉnh cũng đã đồng ý chủ trương lập dự án xây hệ thống xử lý nước thải tại làng nghề chế biến hải sản khô Mỹ An, xã Mỹ An, huyện Phù Mỹ. Đặc biệt, kiên quyết xử lý đối với những làng nghề hoạt động sản xuất gây ảnh hưởng xấu đến môi trường. Đơn cử, năm 2017, UBND tỉnh quyết định dừng hoạt động đối với 168 hộ dân sản xuất bột mì tại xã Hoài Hảo, Hoài Tân, Hoài Thanh, huyện Hoài Nhơn do để phát sinh tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Mới đây, UBND tỉnh ban hành văn bản số 3762/UBND-KT ngày 2.7.2019, thống nhất chủ trương chấm dứt hoạt động sản xuất, chế biến tinh bột mì nằm xen kẽ trong khu dân cư gây ô nhiễm môi trường tại xã Bình Tân, Bình Thành (Tây Sơn).

Văn Lực