Nghề đúc đồng ở Long Điền có từ những năm 90 của thế kỷ XVII, đến nay đã được truyền qua nhiều đời. Không một dòng gia phả ghi chép lại và những người thợ đúc chuông cũng không ai biết xóm chuông có từ khi nào và ông tổ của làng nghề truyền thống này là ai. Đúc chuông đồng là một sáng tạo văn hoá độc đáo mang đậm chất dân gian truyền thống. Để có một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ đúc phải trải qua nhiều khâu, nhiều công đoạn như théc chuông, song sườn, vẽ hoa văn, tiết hoạ… Đúc đồng là nghề có một sức sáng tạo độc đáo với những hoa văn phức tạp trên sản phẩm mang đậm nét dân gian truyền thống đòi hỏi người thợ phải có cặp mắt tinh tường, đôi tay khéo léo và phải là những nghệ sỹ bậc thầy về âm thanh. "Quá khứ vàng son" của nghề là vào thời Chúa Nguyễn và thời nhà Nguyễn khi mà triều đình phong kiến còn tồn tại với sự phát triển mạnh của các đền miếu, chùa chiền,…

Qua nhiều thế hệ, nghề đúc đồng vẫn được duy trì lưu truyền lại, cộng thêm sự sáng tạo khéo léo, tinh tế của những người thợ tài hoa đã khiến cho sản phẩm đồng đúc của làng nghề vừa giữ được những nét đặc trưng truyền thống, vừa mang những nét sáng tạo phù hợp với thời đại mình đang sống. Những yếu tố ấy đã làm cho sản phẩm đồng đúc cứ thế vang xa, khắp nơi lựa chọn sử dụng, góp phần làm cho nghề đúc tiếp tục sống và tồn tại giữa những đổi thay của thời thế.

Để có được những sản phẩm chất lượng, phải kể đến những nghệ nhân với đôi bàn tay khéo léo và kỹ thuật điêu luyện của mình. Nói đến những đức tính cần có cho nghề này, đòi hỏi người làm nghề phải hội đủ những yếu tố kiên trì, sáng tạo, nhanh nhẹn và tinh tế. Bởi đây là nghề rất khó, nghệ nhân phải chịu đựng trong những lò đun hàng nghìn độ để nung chảy đồng, sau đó rót đồng rồi lại khéo léo điêu khắc những hình tượng độc đáo, giàu ý nghĩa. Để đúc một sản phẩm đồng hoàn chỉnh là cả một quá trình lao động hết sức vất vả và công phu với nhiều giai đoạn khác nhau.

Qui trình đó gồm các bước chuẩn bị nguyên liệu, nhiên liệu, tạo lò đốt nguyên liệu, nồi nấu đồng, tạo khuôn đúc, đun nóng chảy đồng, rót đồng đổ vào khuôn đúc và hoàn chỉnh sản phẩm. Nồi đúc là chiếc chảo rộng lòng, rộng miệng, có thành và thân dày. Nồi nấu đồng làm bằng đất sét rây rất kỹ lọc không còn sạn sỏi được trộn với vỏ trấu sống, dùng đất làm nền khuôn nồi.

Đất bên trong nồi được xoa với muối ăn để bảo đảm sự bền vững của nồi khi nhiệt độ tăng và tiếp cận với nước đồng. Tuỳ theo khối lượng và hình dáng của vật đúc đồng mà người ta dùng khuôn khác nhau. Điều đáng quan tâm ở đây là kỹ thuật đất làm khuôn người ta dùng loại đất sét pha với đất thịt nhào luyện với trấu.

Khác với các loại khuôn đúc sản phẩm khác, nghề đúc đồng phải tạo ra hai khuôn đúc bằng chất liệu đất sét trắng, 1 khuôn ở bên trong và 1 khuôn bao bên ngoài. Nghệ nhân thể hiện tài hoa và sự khéo léo của mình qua hoa văn trên từng sản phẩm, chủ yếu trên lư hương và đại hồng chung. Để tạo nên những quai chuông đặc sắc của đại hồng chung, các nghệ nhân đã có sáng kiến nặn bằng sáp ong, khi đổ đồng vào khuôn đúc sáp ong nóng chảy và tan đi nhường chỗ cho đồng.

Làng nghề đúc đồng ở Long Điền (Vũng Tàu) thời vàng son trong cuộc sống hiện đại nhu cầu sử dụng sản phẩm đồng đúc cũng không nhiều. Tuy nhiên sự phát triển của du lịch đã góp thêm phần không nhỏ trong việc làm cho những làng nghề truyền thống thêm sức sống và có thêm lý do để tồn tại bền bỉ hơn.

Khi dịch Covid -19 được kiểm soát, nếu có dịp tới làng nghề này, thăm những xưởng đúc, tận mắt ngắm những nghệ nhân tỉ mẩn điêu khắc từng nét hoa văn hay nghe tiếng đục, đẽo rộn ràng khắp những con đường làng. Những sản phẩm đồng được trưng bày đẹp đẽ và sáng bóng. Những người dân Long Điền cũng rất hiền hòa và thân thiện giới thiệu về lịch sử và văn hóa của nghề. Nhiều biến cố, thăng trầm, đặc biệt là ảnh hưởng của đại dịch Covid - 19 , người dân vẫn nặng lòng với nghề và đang dần biến làng nghề trở thành một địa điểm du lịch được yêu thích với những ai có dịp đến Vũng Tàu.

Bài, ảnh: Thanh Lam

Bài tuyên truyền thực hiện Nghị quyết 84/NQ-CP ngày 29/5/2020 của Chính phủ