Trà Vinh có nhiều điều kiện thuận lợi để nuôi chim yến như: thời tiết khá ôn hòa, nhiệt độ không cao (24-26 độ), mát mẻ, độ ẩm trung bình 80-85%/năm, ít bị ảnh hưởng bởi bão, lũ, lượng mưa trung bình từ 1.400-1.600 mm; địa hình dạng thấp, kết hợp với hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, với diện tích đất nông nghiệp (chủ yếu là trồng lúa) chiếm khoảng 74% quỹ đất, có nhiều côn trùng bay, các loại rầy,… mang đến nguồn thức ăn dồi dào cho chim yến; môi trường trong lành, không gian rộng là điều kiện tốt cho việc nuôi chim yến của tỉnh Trà Vinh.

Nhãn hiệu dùng để nộp đơn đăng ký nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm yến sào của tỉnh Trà Vinh

Giai đoạn 2013-2017 toàn tỉnh có khoảng 48 nhà yến với tổng diện tích sử dụng nuôi chim yến trên 4.525 m2 với số lượng bình quân đàn ước đạt trên 38.000 cá thể yến, trong đó thành phố Trà Vinh (17 nhà yến), huyện Châu Thành (05 nhà yến), huyện Duyên Hải (09 nhà yến), thị xã Duyên Hải (05 nhà yến), huyện Cầu Ngang (01 nhà yến), huyện Trà Cú (04 nhà yến), huyện Cầu Kè (01 nhà yến), huyện Càng Long (04 nhà yến), huyện Tiểu Cần (02 nhà yến).

Năm 2021, tổng số hộ nuôi chim yến của tỉnh đạt khoảng trên 300 hộ, trải đều trên 9 thành phố, thị xã, huyện của tỉnh. Giá bán Yến Sào Trà Vinh hiện nay giao động trong khoảng 22-24 triệu đồng/kg tùy thời điểm (đối với yến sào thô). Hoạt động nuôi chim yến đem lại lợi nhuận tương đối cao cho người dân Trà Vinh; theo phương án đầu tư 5 năm, sau 5 năm thì mỗi nhà yến sẽ đạt mức lợi nhuận khoảng 480 triệu đồng/hộ/năm, hoạt động nuôi chim yến đem lại tổng lợi nhuận cho tỉnh Trà Vinh khoảng 144 tỷ/năm.

Bên cạnh việc đem lại các giá trị về mặt kinh tế thì hiện nay nghề nuôi chim yến của tỉnh Trà Vinh đang phải đối mặt với một số khó khăn, thách thức.

Hội nghị lấy ý kiến về NHCN “Yến sào Trà Vinh”

Nuôi chim yến chưa xây dựng kế hoạch sản xuất theo ngành hàng, chưa xây dựng thương hiệu cho sản phẩm, chưa có giá trị xuất khẩu cao vì chủ yếu xuất thô. Thiếu hoặc không nghiên cứu đầy đủ về khí hậu, thời tiết, vùng sinh thái và tập tính của loại chim yến nhà. Do đó dẫn đến tình trạng xây nhà xong nhưng chim yến không về làm tổ, hoặc ở những vùng có khí hậu mùa đông lạnh, nhiệt độ thấp làm chim yến chết.

Việc gây nuôi còn mang tính tự phát, phong trào, chưa có định hướng phát triển dài hạn. Do vậy, việc quản lý an toàn dịch bệnh, an toàn cho người còn chưa được đảm bảo. Chưa có quy định về điều kiện chuồng trại phù hợp với tập tính, việc quản lý, kiểm soát số lượng chim yến gây nuôi và sản lượng sản phẩm còn chưa chặt chẽ.

Việc mua, bán, thương mại sản phẩm tổ yến còn chưa có thị trường ổn định, nhiều khi bị ép giá; việc đầu tư vào khâu chế biến còn chưa được chú trọng, chưa có tiêu chuẩn sản phẩm đối với mặt hàng này, nhiều sản phẩm chủ yếu xuất khẩu dưới dạng sản phẩm thô nên giá trị chưa cao. Vấn đề dịch bệnh chưa được nghiên cứu, kiểm soát nên cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây mất an toàn sinh học, dịch bệnh cho động vật và sức khỏe con người.

Nhằm từng bước khắc phục những hạn chế trên, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Trà Vinh đã nghiên cứu, xây dựng các nội dung quy định khu vực không được phép chăn nuôi, vùng nuôi chim yến và chính sách hỗ trợ di rời cơ sở chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Trà Vinh. Hội đồng nhân dân tỉnh Trà Vinh (Khóa X – Kỳ họp thứ 3) đã ban hành Nghị quyết số 19/2021/NQ-HĐND ngày 09/12/2021, quy định khu vực không được phép chăn nuôi, vùng nuôi chim yến và chính sách hỗ trợ di rời cơ sở chăn nuôi trên địa bàn tỉnh Trà Vinh (Nghị quyết số 19). Việc ban hành Nghị quyết số 19 có những tác động tích cực đối với hoạt động nuôi chim yến của tỉnh, góp phần hình thành các mô hình nuôi tập trung, phát triển các chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ, cung cấp cho thị trường các sản phẩm có chất lượng, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người nuôi và phát triển bền vững hoạt động nuôi chim yến; đem hoạt động nuôi chim yến trên địa bàn tỉnh đi vào nề nếp, có định hướng.

Hoạt động nuôi chim yến của Trà Vinh có sự phát triển nhanh chóng.

Sản phẩm yến sào của tỉnh Trà Vinh đã khẳng định được uy tín và chất lượng của sản phẩm, đặc biệt tỉnh Trà Vinh đã có các chính sách về quy hoạch vùng nuôi trong thời gian tới, nhằm xây dựng các khu vực nuôi tập trung, từng bước nâng cao chất lượng, giá trị của sản phẩm. Tuy vậy, cho đến nay sản phẩm này vẫn chưa được bảo hộ quyền SHTT chung cho toàn tỉnh Trà Vinh, khiến cho giá cả sản phẩm chưa thật sự tương xứng với chất lượng và giá trị. Việc tăng cường xây dựng thương hiệu cho sản phẩm yến sào của tỉnh sẽ góp phần nâng cao danh tiếng của sản phẩm, được người tiêu dùng biết đến rộng rãi, nâng cao giá trị kinh tế và tiếp cận được đa dạng thị trường trong và ngoài nước.

Được sự ủng hộ giúp đỡ và phối hợp của Sở KHCN, cùng các ban ngành địa phương, Công ty TNHH Nghiên cứu và Đầu tư S&D đã tiến hành Khảo sát, đánh giá thực trạng nuôi và kinh doanh yến sào trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, thu thập các tài liệu, báo cáo, đề tài khoa học đã nghiên cứu liên quan đến sản phẩm yến sào: danh tiếng, các tiêu chí đặc trưng, quy trình kỹ thuật và thương mại hóa sản phẩm yến sào,... Đánh giá tình hình nuôi và kinh doanh yến sào Trà Vinh; Quy trình kỹ thuật nuôi yến sào của tỉnh Trà Vinh; Các tiêu chí đặc trưng của sản phẩm yến sào Trà Vinh, làm cơ sở cho việc xây dựng Bộ tiêu chí sản phẩm mang NHCN “Trà Vinh” cho sản phẩm yến sào. Đánh giá, xác định vùng nuôi và kinh doanh sản phẩm yến sào mang NHCN.

Đơn vị chủ trì cũng đã tiến hành thủ tục xin phép UBND tỉnh Trà Vinh cho phép sử dụng tên địa danh “Trà Vinh” để đăng ký bảo hộ NHCN và xác nhận Bản đồ địa lý vùng sản xuất sản phẩm, xây dựng dự thảo 02 Bộ tiêu chí cho 02 loại sản phẩm là yến sào thô và yến sào tinh chế. Ngày 25 tháng 10 năm 2023, UBND tỉnh Trà Vinh đã có văn bản số 4789/UBND-CNXD về việc cho phép sử dụng tên địa danh “Trà Vinh” để đăng ký bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm yến sào của tỉnh Trà Vinh và Ủy quyền Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Trà Vinh xác nhận bản đồ vùng sản xuất sản phẩm mang NHCN “Yến sào Trà Vinh”. Đồng thời đã tiến hành nộp Hồ sơ đăng ký nhãn hiệu ngày 25/12/2023 với Cục sở hữu trí tuệ.

Kỳ vọng, trong thời gian sắp tới, Yến sào Trà Vinh sẽ phát triển ổn định, bền vững hơn nữa, sẽ mở mang các nhà máy chế biến, góp phần giải quyết việc làm cho lao động nông thôn và tạo ra giá trị gia tăng cao, đóng góp nhiều vào ngân sách của địa phương.