Có thể nói, nghề làm chổi đót đã xuất hiện hơn 40 năm, tuy nhiên, những người làm nghề lâu năm nhất cũng không nhớ rõ nghề có từ khi nào. Chỉ biết nghề bắt nguồn từ người dân huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi khi di cư vào miền Nam họ đem cả cái nghề ở quê mình vào TP. Hồ Chí Minh lập nghiệp và phát triển thành làng chổi đót.

Thông thường các nghề khác ít hoặc nhiều công đoạn được thay thế làm bằng máy, nhưng riêng nghề làm chổi đót tất cả các công đoạn phải làm bằng đôi tay của người thợ. Ngày trước cái nghề này được nhiều người ưa chuộng, nhưng giờ dần bị mai một do thu nhập không cao và không ổn định đầu ra sản phẩm lẫn đầu vào. Người thợ mặc dù muốn theo nghề vẫn khó mà trụ vững.

Để làm ra một cây chổi đót hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn rất nhọc công, mất nhiều thời gian họ phải tỉ mỉ chăm chút từng thao tác. Nguyên liệu chính làm chổi là cây đót, trong đó, màu sắc bông đót đặc biệt quan trọng, vàng quá hoặc xanh quá cũng không được, phải đều màu thì mới cho ra một cây chổi vừa ý. Cây đót được thu mua vào đầu tháng giêng đến tháng hai âm lịch ở các tỉnh Tây Nguyên như: Kom Tum, Gia Lai vì mỗi năm chỉ nở một lần vào tháng này.

Công đoạn bó lá, quấn kém cần nhiều sức lực nhất nên thường là đàn ông phụ trách..

Làm chổi có nhiều công đoạn như: tước lá, bó lá, quấn kẽm… công đoạn bó lá, quấn kẽm cần nhiều sức lực nhất nên thường là đàn ông phụ trách. Bà Nguyễn Ngọc Anh (một thợ làm chổi) cho biết: “Khâu quấn kẽm quyết định độ bền của cây chổi nên công đoạn này phải có sức khỏe mới làm được, thường thì cánh đàn ông với những người có sức khỏe dẻo dai và kinh nghiệm làm. Nếu cây chổi mau hư mình bị mất uy tín”.

Với sự tỉ mỉ, khéo léo từ đôi tay, người thợ cân đong hoa đót một cách cẩn thận nhằm cho ra kích thước, cân nặng phù hợp. Bên cạnh đó, giá đót lại tăng cao, có thời điểm 1 kg đót có giá lên tới 50.000 đồng, một bó đót lớn được mua về để làm chổi có giá khoảng 500.000 đồng. Mỗi cây chổi bán ra có giá 20.000 đến 35.000 đồng/cây, trừ tất cả các chi phí, khoản thu về còn lại không được bao nhiêu. Tuy nhiên, chổi đót tại đây được đánh giá cao về sự chắc chắn và độ bền so với chổi ở các vùng khác.

Công đoạn bó lá, quấn kém cần nhiều sức lực nhất nên thường là đàn ông phụ trách..

Đầu thập niên 1990, sản phẩm chổi đót của làng nghề xuất khẩu sang Đài Loan, Singapore, Indonesia, Campuchia … nhưng giờ thị trường này teo tóp dần, khách hàng nước ngoài đã chuyển sang chọn hàng Trung Quốc, Myanmar, Thái Lan... Bên cạnh đó, diện tích rừng giảm nên cây đót theo đó cũng khan hiến dần đi và sản phẩm của làng chổi phải cạnh tranh với chổi của người dân miền Trung.

Đồng thời, do việc tiêu thụ sản phẩm thủ công ngày càng khó khăn, trong khi chi phí sản xuất, giá nguyên liệu đầu vào lại tăng cao nên người dân luôn có xu hướng bỏ nghề truyền thống, chuyển sang các nghề khác. Hiện nay, dọc theo các con đường Phạm Văn Chí, các con hẻm xung quanh chợ Bình Tiên chỉ còn khoảng 30 hộ vẫn còn bám trụ được với nghề.

Những người thợ làm chổi đót tại quận 6, TP. Hồ Chí Minh vẫn miệt mài bám trụ với nghề.

Bà Nguyễn Thị Màu (60 tuổi), thợ làm nghề chổi đót lâu năm trải lòng, rằng cái nghề này hẩm hiu lắm, làm bỏ công bỏ sức, bụi bặm là thế nhưng thu về không được bao nhiêu nên nhiều người bỏ nghề đi kiếm việc khác. Phần lớn những thợ làm nghề còn bám trụ lại là người lao động tay chân, không có bằng cấp. “Nếu bỏ nghề rồi không biết làm gì nên làm tạm bợ để kiếm sống qua ngày. Chứ thế hệ trẻ bây giờ đứa đi làm, đứa đi học, không ai theo nghề cực khổ này nữa”, bà Màu tâm sự.

Nghề làm chổi tuy không giàu nhưng đã và đang là nguồn sống của rất nhiều gia đình, góp phần giải quyết việc làm cho không ít người lao động tại địa phương. Dù khó khăn cực nhọc là thế, những người thợ làm chổi nơi đây vẫn miệt mài bám trụ với nghề, vẫn mong muôn cái nghề này tồn tại mãi và hy vọng một tương lai tươi sáng cho nghề làm chổi đót giữa lòng TP. Hồ Chí Minh.

Bài và ảnh An Yên