Theo chia sẻ của những người dân tộc Tày, chúng tôi được biết: Bún khô ngũ sắc Đà Vị có màu sắc đẹp, giàu tính thẩm mỹ nhưng điều đáng quý nhất để tạo nên màu sắc cho sợi bún chính là người làm sử dụng màu hoàn toàn từ thiên nhiên, cây cỏ.

Khi ăn, thực khách sẽ cảm nhận rõ rệt sự thanh mát từ lá cây rừng hòa quyện với hương thơm của gạo vùng cao, khiến bún khô ngũ sắc của Đà Vị không lẫn với bất cứ hương vị nơi đâu.

Màu xanh được tạo từ lá chùm ngây. Màu đỏ và màu tím được tạo từ lá cây cơm đỏ, lá cây cơm tím rất sẵn có trong vườn nhà của đồng bào. Màu vàng được tạo từ màu của bột nghệ nếp và màu trắng được tạo nên từ gạo Bao thai nguyên chất.

Tất cả những nguyên liệu đó đều được bà con vùng cao sử dụng để tạo màu cho xôi ngũ sắc. Khi ăn, thực khách sẽ cảm nhận rõ rệt sự thanh mát từ lá cây rừng hòa quyện với hương thơm của gạo vùng cao khiến bún khô ngũ sắc của Đà Vị không lẫn với bất cứ hương vị nơi đâu.

Bún khô ngũ sắc Đà Vị dù nấu đi, đun lại vẫn không hề nát sợi.

Đặc biệt, gạo sau khi được sàng sẩy sẽ được ngâm với nước lá cây đun sôi để tạo màu trong khoảng 2 ngày để hạt gạo nở và lên men tự nhiên, có vị chua dịu nhẹ, sau đó sẽ nghiền thành bột mịn. Công đoạn mất nhiều thời gian nhất là vắt bún, người Tày ở làng nghề Đà Vị vẫn vắt bún bằng phương pháp truyền thống.

Dụng cụ vắt bún là một thân cây to, đục thành khuôn hình tròn, bên dưới là một tấm tôn mỏng có những lỗ tròn để tạo thành sợi. Để vắt bún phải có 2 người, đặt bột vào khuôn, hai người tác dụng lực vào thanh ngang ở hai đầu để ép sợi bún.

Để sợi bún không bị dính và đều sợi, người dân ở đây thường vắt bún thả vào nồi nước sôi đun trên bếp lửa, khi đủ độ mịn, dẻo sẽ vớt ra để vào chậu nước lạnh rồi đem phơi nắng tự nhiên.

Không giống như bún khô thông thường sẽ nát ngay sau khi chín, bún khô ngũ sắc Đà Vị dù nấu đi, đun lại vẫn không hề nát sợi. Sợi bún tuy mềm nhưng vẫn dai. Tuy nhiên, để bún mềm và ngon, cần ngâm nước trước khi nấu từ 2 - 4 tiếng. Sau đó luộc trong nước sôi từ 15 - 20 phút, vớt bún ra, xả lại bằng nước lạnh rồi để ráo.

Để sợi bún không bị dính và đều sợi, người dân ở đây thường vắt bún thả vào nồi nước sôi đun trên bếp lửa, khi đủ độ mịn, dẻo sẽ vớt ra để vào chậu nước lạnh rồi đem phơi nắng tự nhiên.

Cũng theo các cụ cao niên trong làng khẳng định: Bún khô Đà Vị có tiếng là ngon bởi bí quyết gia truyền của người dân trong làng nghề đã tạo nên những sợi bún đều, dẻo, dai, nấu không bị nát… nhờ đó mà thương hiệu vang xa.

Bên cạnh đó, bún khô Đà Vị còn mang hương thơm đặc trưng riêng của đồng bào vùng cao, không hề sử dụng hóa chất, sợi mỳ bóng đẹp. Có lẽ vì thế, mà sản phẩm bún khô ngũ sắc đã làm phong phú hơn cho thực đơn ngày lễ, ngày tết của người dân tộc Tày Tuyên Quang.

Đến với làng nghề bún khô Đà Vị, trong cái nắng dịu mát của buổi sáng sau cơn mưa kéo dài chúng tôi không khó để bắt gặp hình ảnh những người dân tộc Tày đang tất bật phơi bún.

Đi qua nhiều năm tháng, bún khô Đà Vị vẫn giữ nguyên được vị ngon vốn có. Hiện nay, để mở rộng thương hiệu bún khô Đà Vị, huyện Na Hang đang đẩy mạnh phát triển các xưởng làm bún khô, xây dựng bao bì nhãn mác và liên kết chuỗi giá trị tạo đầu ra cho sản phẩm, tạo điều kiện để nhân dân vay vốn phát triển các xưởng sản xuất, góp phần cải thiện đời sống và đưa thương hiệu bún khô Đà Vị không ngừng vươn xa.

Không chỉ nổi tiếng về các sản phẩm làng nghề nông nghiệp, vùng quê Na Hang còn là một điểm khám phá du lịch vô cùng thú vị cho những ai yêu thích vẻ đẹp thôn quê, muốn tận hưởng một không gian sống yên bình của một địa điểm được mệnh danh là “Hạ Long trên cạn” của tỉnh Tuyên Quang.

Bài, ảnh: Huyền Chi