Ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất

Trong xu hướng phát triển làng nghề truyền thống theo hướng xanh và bền vững, làng mộc Phù Yên (xã Phú Nghĩa, TP. Hà Nội) đang từng bước chuyển mình thích ứng, trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế làng nghề của Thủ đô.

Hiện nay, Phù Yên được chia thành 4 xóm với 945 hộ dân, hơn 4.100 nhân khẩu. Nghề mộc giữ vai trò trụ cột, không chỉ tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của địa phương.

Dọc theo những con đường liên xóm tại Phù Yên, âm thanh quen thuộc của máy cưa, máy bào hòa cùng tiếng đục, tiếng đẽo tạo nên một nhịp điệu lao động đặc trưng. Gần 400 hộ dân trong thôn vẫn duy trì nghề mộc, chiếm hơn 49% tổng số hộ. Không chỉ dừng lại ở quy mô hộ gia đình, Phù Yên còn có khoảng 50 xưởng sản xuất lớn cùng hơn 100 tổ hợp sản xuất tại gia, hình thành nên một mạng lưới sản xuất rộng khắp, linh hoạt và hiệu quả.

Một xưởng mộc ở thôn Phù Yên.

Những sản phẩm mộc của Phù Yên rất đa dạng từ nhà cổ, đồ thờ, bàn ghế truyền thống, đồ mỹ nghệ đến các vật dụng gia đình hiện đại. Mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn riêng của người thợ, đó là sự tỉ mỉ, tinh tế và niềm tự hào về nghề. Chính điều đó đã giúp sản phẩm làng nghề không chỉ đứng vững ở thị trường trong nước mà còn ngày càng khẳng định vị thế trên nhiều tỉnh, thành.

Trong một xưởng sản xuất rộng hàng trăm mét vuông, nghệ nhân Nguyễn Hữu Thiêm - một chủ xưởng trẻ chia sẻ: “Gia đình tôi làm nghề mộc nhiều đời, tôi theo nghề mộc từ năm 16 tuổi đến nay cũng được hơn 30 năm. Trước đây chủ yếu làm thủ công nên năng suất thấp, thu nhập không ổn định. Những năm gần đây, nhờ đầu tư máy móc hiện đại, ngoài làm đồ thờ, tôi còn điêu khắc những sản phẩm thủ công mỹ nghệ để đáp ứng với xu thế của khách hàng”.

Sự thay đổi đó không phải ngẫu nhiên. Theo ông Nguyễn Chí Tài - Chủ tịch Hội làng nghề truyền thống mộc Phù Yên, để giữ nghề và phát triển bền vững, Ban chấp hành Hội đã kiên trì vận động các hộ sản xuất mạnh dạn đổi mới.

“Chúng tôi khuyến khích hội viên ứng dụng khoa học kỹ thuật, đầu tư máy móc hiện đại để giảm sức lao động, nâng cao năng suất. Đồng thời, chú trọng các giải pháp xử lý bụi, tiếng ồn ngay tại xưởng nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân”, ông Tài cho biết.

Định hướng các cơ sở tập trung vào những dòng sản phẩm thế mạnh

Ông Nguyễn Duy Đông - Bí thư Chi bộ thôn Phù Yên cho biết: Bên cạnh việc nâng cao năng lực sản xuất, Hội làng nghề mộc Phù Yên còn định hướng các cơ sở tập trung phát triển những dòng sản phẩm chủ lực. Quá trình này chú trọng sự kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống với xu hướng thẩm mỹ hiện đại, qua đó giúp sản phẩm mộc của địa phương ngày càng phong phú về kiểu dáng, đáp ứng tốt hơn nhu cầu và thị hiếu đa dạng của thị trường.

Các sản phẩm đồ thờ tại làng mộc Phù Yên

Thực tế cho thấy, sự chủ động, linh hoạt trong tư duy sản xuất đã giúp người dân Phù Yên nhanh chóng thích ứng với biến động của thị trường. Từ chỗ chủ yếu phục vụ nhu cầu trong địa phương, sản phẩm mộc nay đã vươn ra nhiều tỉnh, thành trên cả nước, thậm chí nhận được các đơn hàng quy mô lớn từ các khu đô thị và công trình tâm linh.

Sự phát triển này đã mang lại những đổi thay rõ nét trong đời sống người dân. Nhiều hộ gia đình có thu nhập ổn định, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống; con em được quan tâm đầu tư học hành, có điều kiện phát triển và hội nhập rộng hơn.

Tuy nhiên, cùng với đà phát triển của làng nghề, vấn đề môi trường tại Phù Yên cũng đang đặt ra nhiều thách thức. Tình trạng ô nhiễm tiếng ồn và bụi gỗ ngày càng gia tăng, nhất là khi nhiều cơ sở sản xuất vẫn nằm xen kẽ trong khu dân cư. Tiếng máy vận hành liên tục, cùng với bụi mịn phát sinh từ quá trình cưa, bào gỗ, không chỉ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu đến sức khỏe người dân.

Ông Nguyễn Duy Đông cho biết thêm, đây vẫn là bài toán nan giải mà địa phương chưa thể xử lý dứt điểm.

Theo ông, hiện các cơ sở sản xuất chủ yếu hoạt động nhỏ lẻ, phân tán trong khu dân cư nên việc kiểm soát ô nhiễm còn nhiều hạn chế. Dù đã tăng cường tuyên truyền, vận động người dân đầu tư thiết bị giảm bụi, hạn chế tiếng ồn, song do chi phí cao và mặt bằng chật hẹp, không phải hộ nào cũng có điều kiện thực hiện.

Công trình nhà gỗ truyền thống do thợ làng mộc Phù Yên thi công.

Trong thời gian tới, thôn kiến nghị các cấp có thẩm quyền sớm quy hoạch khu sản xuất tập trung, nhằm vừa tạo điều kiện phát triển làng nghề, vừa đảm bảo môi trường sống an toàn, bền vững cho người dân.

Dù nghề mộc tại làng Phù Yên (xã Phú Nghĩa, TP. Hà Nội) đã góp phần cải thiện đáng kể đời sống người dân, song không thể chỉ nhìn vào những kết quả tích cực về thu nhập hay điều kiện sinh hoạt để đánh giá toàn diện sự phát triển. Thực tế cho thấy, tốc độ mở rộng sản xuất đang đặt ra áp lực lớn đối với môi trường sống, trong khi các giải pháp kiểm soát ô nhiễm vẫn chưa theo kịp.

Nếu không có những bước đi quyết liệt và đồng bộ, từ quy hoạch lại không gian sản xuất, đầu tư hạ tầng xử lý môi trường đến siết chặt quản lý và nâng cao ý thức cộng đồng, thì những lợi ích kinh tế trước mắt có thể phải đánh đổi bằng chất lượng sống lâu dài. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là phát triển, mà còn là phát triển theo hướng có kiểm soát, đảm bảo hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.