Ngôi nhà của nghệ nhân Lương Sơn Bạc luôn ngập tràn hương tre nứa và những sản phẩm đan lát truyền thống.

Giữ nghề bằng những điều bình dị

Ngôi nhà của nghệ nhân Lương Sơn Bạc ở thôn Tất Viên luôn phảng phất mùi thơm đặc trưng của tre nứa. Trước hiên nhà, những bó tre được xếp ngay ngắn, những chồng nan tre đã được chẻ mỏng nằm gọn gàng bên góc sân, còn những chiếc đó đủ kích cỡ được treo dọc theo mái hiên như minh chứng cho một nghề truyền thống vẫn hiện diện trong đời sống thường nhật.

Năm nay đã 87 tuổi, nhưng ông Bạc vẫn giữ được sự nhanh nhẹn và khéo léo của một người thợ lành nghề. Đôi bàn tay đã hằn dấu thời gian vẫn thoăn thoắt chẻ nan, vuốt lạt, đan từng vòng tre như một thói quen không thể thiếu sau hơn 80 năm gắn bó với nghề.

Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm đan đó, ông làm quen với công việc này từ khi mới 5 tuổi. Cuộc đời có những giai đoạn phải xa quê để tham gia quân ngũ rồi công tác ở nhiều nơi, nhưng khi trở về, điều đầu tiên ông tìm lại vẫn là nghề truyền thống của cha ông để lại.

Theo dòng hồi ức của người nghệ nhân, đã có thời nghề đan đó phát triển mạnh mẽ, trở thành nguồn sống của hầu hết các hộ dân trong làng. Ban ngày người dân làm đồng, tối đến lại quây quần bên những bó tre để đan đó. Ánh đèn trong các nếp nhà sáng đến khuya, tiếng chuyện trò xen lẫn tiếng nan tre va vào nhau tạo nên không khí lao động nhộn nhịp của một làng nghề trù phú.

Hơn tám thập kỷ gắn bó với nghề, ông Bạc không chỉ chứng kiến những đổi thay của làng nghề mà còn trực tiếp góp phần gìn giữ và phát triển nghề truyền thống. Những chiếc đó được làm ra từ đôi bàn tay khéo léo của ông từng nuôi sống cả gia đình, giúp ông và vợ nuôi dưỡng chín người con khôn lớn.

Ngày nay, khi chiếc đó không còn giữ vai trò chủ yếu trong việc đánh bắt thủy sản như trước, sản phẩm của làng nghề lại tìm được hướng đi mới. Những chiếc đó được xuất khẩu sang nhiều nước làm sản phẩm trang trí, đồng thời trở thành sản phẩm văn hóa thu hút du khách đến tham quan và trải nghiệm.

Hơn 30 năm qua, ngôi nhà của nghệ nhân Lương Sơn Bạc đã trở thành điểm dừng chân quen thuộc của nhiều đoàn khách trong và ngoài nước.

“Có nhiều người đến tìm hiểu, quay phim, chụp ảnh và học cách làm nghề. Tôi vui vì ngày càng nhiều người biết đến làng nghề của quê hương mình. Nghề đan đó Thủ Sĩ sẽ không bao giờ mất đi, mà phải tiếp tục được gìn giữ và phát triển”, ông Bạc chia sẻ.

Ở tuổi 87, nghệ nhân Lương Sơn Bạc vẫn cần mẫn với nghề đan đó đã gắn bó hơn 80 năm.

Giữ nghề bằng những điều bình dị

Từ câu chuyện của nghệ nhân Lương Sơn Bạc, bức tranh làng nghề Thủ Sĩ hiện lên với những đổi thay theo dòng chảy của thời gian. Nghề đan đó không còn là nguồn thu nhập chính của người dân như nhiều thập niên trước, nhưng vẫn hiện diện trong đời sống của mỗi gia đình.

Người trẻ hôm nay có thêm nhiều cơ hội việc làm, ban ngày đi làm ở các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ, nhưng khi trở về nhà vẫn tranh thủ phụ giúp cha mẹ, ông bà hoàn thiện những công đoạn cuối cùng của sản phẩm. Còn với những người cao tuổi, nghề đan đó không chỉ là công việc quen thuộc mà còn là niềm vui tuổi già, là cách để giữ đôi tay luôn bận rộn và tiếp tục truyền nghề cho con cháu.

Để hoàn thành một chiếc đó, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu từ chọn tre, chẻ nan, vót nan, đan thân, vun miệng đến làm hom. Trong đó, công đoạn làm hom được xem là khó nhất bởi đòi hỏi sự chính xác và kinh nghiệm lâu năm. Những thanh nan nhỏ được sắp xếp khéo léo theo hình phễu, vừa đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa phát huy công năng đặc trưng của chiếc đó.

Ngồi trước hiên nhà, bà Phạm Thị Thúy, 80 tuổi, vẫn miệt mài luồn từng nan tre như đã làm suốt hơn bảy thập kỷ qua. Bà đến với nghề từ khi mới 8 - 9 tuổi, khi việc đan đó là công việc quen thuộc của hầu hết trẻ em trong làng.

“Nghề giờ không còn giúp kiếm sống như trước, nhưng bỏ thì nhớ. Làm quen tay rồi, ngày nào không đan lại thấy thiếu”, bà Thúy cười hiền.

Theo bà, nhịp sống hôm nay đã khác rất nhiều so với trước đây. Người trẻ có nhiều lựa chọn nghề nghiệp hơn nên không thể dành toàn bộ thời gian cho nghề đan đó. Tuy vậy, nghề vẫn chưa bao giờ rời khỏi mỗi nếp nhà. Những lúc rảnh rỗi, con cháu vẫn ngồi bên ông bà, cha mẹ để học cách chẻ tre, đan nan như một sự tiếp nối tự nhiên.

Có thể làng đan đó Thủ Sĩ khó trở lại thời kỳ hưng thịnh khi gần như cả làng đều sống bằng nghề. Nhưng điều đáng quý là nghề vẫn chưa bị lãng quên. Những chiếc đó vẫn đều đặn được làm ra mỗi ngày, không chỉ để bán, để xuất khẩu hay phục vụ khách du lịch, mà còn để lưu giữ ký ức của một vùng quê Bắc Bộ giàu truyền thống.

Giá trị lớn nhất của làng đan đó Thủ Sĩ hôm nay có lẽ không nằm ở số lượng sản phẩm hay số hộ còn làm nghề, mà ở sự bền bỉ gìn giữ nghề trong đời sống thường nhật. Người già vẫn nâng niu từng nan tre như nâng niu ký ức của một thời vàng son. Con cháu vẫn tiếp tục học nghề từ những điều giản dị nhất. Và những chiếc đó mộc mạc vẫn mang theo câu chuyện về một làng quê giàu bản sắc đi đến nhiều vùng đất khác.

Dòng chảy thời gian có thể làm thay đổi vai trò của một nghề truyền thống, nhưng không thể làm phai nhạt tình yêu mà người dân Thủ Sĩ dành cho nghề đan đó. Bởi trong từng sản phẩm làm ra không chỉ có sự khéo léo của người thợ, mà còn chứa đựng ký ức, niềm tự hào và khát vọng gìn giữ một nét đẹp văn hóa của quê hương cho các thế hệ mai sau.