Nghệ nhân “mắt xích” quan trọng trong chuỗi giá trị di sản, làng nghề
Từ giữ nghề đến lan tỏa giá trị di sản sống
Tại làng tranh dân gian Đông Hồ, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Oanh vẫn miệt mài bên từng tờ tranh, chậm rãi tô màu, in nét như gìn giữ hồn cốt của nghề xưa. Nhưng không gian ấy giờ đây không còn tĩnh lặng như trước. Bên cạnh mực tàu, ván khắc và những xấp tranh mới in, còn có những vị khách phương xa đang chăm chú dõi theo từng động tác, lắng nghe bà kể về quy trình làm tranh, về chất liệu dân dã và cả những triết lý sống thấm đẫm trong mỗi bức tranh Đông Hồ. Không chỉ là người làm nghề, nghệ nhân còn trở thành “người kể chuyện”, đưa di sản đến gần hơn với công chúng hôm nay.
![]() |
| Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Oanh đã có hơn 50 năm gắn bó với nghề làm tranh dân gian Đông Hồ. |
Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Oanh chia sẻ: “Phần lớn thời gian chúng tôi vẫn dành cho sản xuất, nhưng hiện nay, ngoài làm nghề, nghệ nhân còn phải biết kể chuyện, giải thích, tương tác và trực tiếp tạo ra trải nghiệm cho du khách…”. Lời tâm sự ấy cho thấy sự thay đổi rõ nét trong vai trò của người nghệ nhân – không chỉ gìn giữ nghề truyền thống mà còn chủ động tham gia vào quá trình lan tỏa giá trị di sản.
Sự chuyển mình này cũng được thể hiện rõ qua mô hình giáo dục trải nghiệm tại làng gốm Phù Lãng. Tại đây, Hợp tác xã Gốm Minh Tâm và Đức Thịnh thường xuyên đón các đoàn học sinh đến tham quan, học tập ngoại khóa. Dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, người tham gia được trực tiếp vận hành bàn xoay, tự tay tạo hình những sản phẩm gốm, qua đó hiểu sâu hơn về kỹ thuật chế tác và giá trị văn hóa của làng nghề truyền thống.
Chủ Hợp tác xã Gốm Minh Tâm cho biết, vào những thời điểm cao điểm, cơ sở phải huy động thêm nhiều nghệ nhân trong làng cùng tham gia hướng dẫn học sinh và du khách trải nghiệm. Từ một hoạt động sản xuất thuần túy, nghề gốm nay đã trở thành một không gian trải nghiệm sinh động, nơi nghệ nhân không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn trực tiếp trình diễn, truyền dạy và kết nối giá trị văn hóa với công chúng.
Sự chuyển dịch này cũng diễn ra rõ nét với di sản Dân ca Quan họ Bắc Ninh. Từ hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng trong làng, xã, quan họ ngày nay đã vươn ra không gian rộng lớn hơn, hiện diện trên sân khấu nghệ thuật, các hoạt động quảng bá du lịch, sự kiện giao lưu quốc tế và lan tỏa mạnh mẽ trên nền tảng số. Nhiều nghệ nhân, liền anh, liền chị không chỉ thực hành diễn xướng mà còn chủ động tham gia trưng bày, giới thiệu và kể chuyện về di sản.
Tiêu biểu như liền anh Dương Đức Thắng, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung (xã Liên Bão), người đã dành nhiều tâm huyết sưu tầm di vật, cổ vật liên quan đến quan họ. Anh thường xuyên được mời tham gia trình diễn, quảng bá tại các sự kiện văn hóa – du lịch quy mô lớn, góp phần đưa quan họ đến gần hơn với công chúng.
Theo anh Thắng, mỗi hiện vật đều mang trong mình một câu chuyện riêng. Khi câu chuyện được kể, công chúng không chỉ tò mò mà còn có nhu cầu tìm hiểu sâu hơn, từ đó nhận ra quan họ không chỉ là làn điệu, câu hát mà còn là phong tục, nếp sống. Ngay cả một làn điệu, nếu được lý giải về ý nghĩa, hoàn cảnh ra đời, cũng sẽ mang lại những cảm xúc sâu sắc hơn nhiều so với việc chỉ thưởng thức đơn thuần.
Khi nghệ nhân trở thành trung tâm của chuỗi giá trị
Đại diện một doanh nghiệp lữ hành chuyên khai thác tour làng nghề cho biết, nhu cầu của du khách ngày nay không chỉ dừng ở việc mua sản phẩm mà còn muốn được trực tiếp quan sát, trải nghiệm và lắng nghe câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. Giá trị của một món đồ thủ công không chỉ nằm ở công năng, mà còn ở quy trình tạo tác, chất liệu và những lớp văn hóa bản địa được gửi gắm trong đó. Trong hành trình ấy, nghệ nhân chính là người kiến tạo trải nghiệm – vai trò mà không ai có thể thay thế.
Thực tiễn cho thấy, nhiều làng nghề đã chủ động phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, kết hợp trải nghiệm, lưu trú và ẩm thực. Không ít nghệ nhân mạnh dạn ứng dụng công nghệ số để quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu cá nhân, từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Một số khác còn hợp tác với các nhà thiết kế để sáng tạo sản phẩm mới, phù hợp với thị hiếu hiện đại nhưng vẫn giữ được giá trị truyền thống.
Nghệ nhân Đặng Ngọc Phùng, làng nghề mây tre đan Xuân Hội (xã Tân Chi) chia sẻ, bên cạnh sản xuất, ông thường xuyên tham gia các hội chợ, sự kiện văn hóa - du lịch để giới thiệu sản phẩm. Những lần trưng bày tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội) đã mang lại hiệu quả rõ rệt khi sản phẩm được tiêu thụ nhanh, đặc biệt được du khách quốc tế ưa chuộng nhờ tính thân thiện với môi trường. Thực tế này giúp nghệ nhân hiểu rõ hơn về thị trường, từ đó điều chỉnh mẫu mã, nâng cao chất lượng và định hướng phát triển phù hợp.
Chính quá trình vừa sản xuất, vừa trực tiếp quảng bá và tiêu thụ sản phẩm đã giúp nghệ nhân từng bước làm chủ thị trường, nắm bắt nhu cầu, thị hiếu tiêu dùng, qua đó chủ động đổi mới, nâng cao giá trị sản phẩm.
| Theo các chuyên gia văn hóa, sự chuyển dịch vai trò của nghệ nhân từ “người giữ lửa” sang “người tạo giá trị” là xu hướng tất yếu trong bối cảnh phát triển kinh tế sáng tạo. Để quá trình này diễn ra hiệu quả, nghệ nhân cần được trao quyền tham gia sâu hơn vào các hoạt động khai thác di sản, đồng thời được hỗ trợ về kỹ năng, công cụ và cơ chế để hưởng lợi xứng đáng từ giá trị do chính mình tạo ra. Khi nghệ nhân thực sự trở thành chủ thể trung tâm trong chuỗi giá trị, di sản sẽ không còn chỉ là nguồn tài nguyên tiềm năng mà trở thành động lực quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - văn hóa theo hướng bền vững. |
Tin liên quan
Tin mới hơn
Nghệ nhân Lô Thị Hương - Người giữ lửa cho làn điệu khắp của dân tộc Thái
07:00 | 29/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hương cốm nếp làng Thạc
15:00 | 28/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Phát triển hương đen Xà Cầu trong kỷ nguyên số
14:00 | 28/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng cau Cao Nhân Đặc trưng của làng quê Việt
13:00 | 28/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Chương Mỹ (Hà Nội): Từ tinh hoa ngàn năm đến mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới
13:00 | 28/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hoàn thiện Nghị định mới: Gỡ nút thắt cho phát triển làng nghề Việt Nam
17:02 | 27/05/2026 Tin tức
Tin khác
Đẩy mạnh xúc tiến thương mại cho các sản phẩm làng nghề truyền thống.
20:31 | 25/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Vĩnh biệt nghệ nhân Nguyễn Xuân Thủy - Người truyền lửa nghề hoa thủ công đất Tổ
15:44 | 24/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hà Nội: Khôi phục và bảo tồn làng nghề truyền thống để phát triển công nghiệp văn hóa
14:56 | 22/05/2026 Nghiên cứu trao đổi
Nghề đan mành tre ở Tây Xuyên
10:24 | 22/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hoa văn lụa Vạn Phúc - Mã văn hóa trên từng sợi tơ
08:00 | 21/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Những nụ cười còn lại trong ký ức
10:50 | 20/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Khôi phục và phát triển Làng gốm Phù Lãng - Giữ hồn đất, giữ nghề trong kỷ nguyên mới
08:00 | 20/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Đánh thức giá trị di sản làng nghề
10:00 | 19/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
“Báu vật” của làng nghề
08:00 | 19/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Giữ lửa làng nghề nỗi trăn trở trước nguy cơ mai một.
07:00 | 19/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hà Nội có thêm hai làng nghề gia nhập mạng lưới thủ công sáng tạo thế giới
07:00 | 19/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gia Lai: Bảo tồn văn hoá truyền thống của đồng bào Bahnar, Jrai
09:57 | 18/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gia Lai: Độc đáo nghi lễ Cúng giọt nước của người Bahnar giữa đại ngàn
09:31 | 18/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tuyên Quang: Tôn vinh nghề làm chè Shan tuyết truyền thống
08:00 | 18/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Lễ hội làng Dương Nỗ, nơi lưu dấu tuổi thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh
07:03 | 18/05/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Đồng chí bí thư tỉnh ủy Quảng Ninh thăm và tặng quà tại Bệnh viện Sản Nhi
09:00 Tin tức
Chè Shan tuyết Hồng Thái đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia
08:00 OCOP
Đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới 2026-2030
08:00 Nông thôn mới
Khó tự chủ với hoạt động khuyến công
08:00 Khuyến công
Làng nghề Hồng Vân - Nơi giữ gìn nét đẹp truyền thống và du lịch sinh thái
08:00 Du lịch làng nghề

