Trao đổi với chúng tôi, bà Mai Thị Hợp - Tổ trưởng tổ dệt Zèng ở thị trấn A Lưới cho hay, nghề dệt Zèng là nghề truyền thống có từ lâu đời của người dân tộc Tà Ôi (huyện A Lưới).Trải qua hàng trăm năm, nghề dệt Zèng được người dân địa phương gìn giữ và lưu truyền, họ tự tìm kiếm nguyên liệu và thiết kế mới để dệt nên những tấm Zèng đa màu sắc với hoa văn họa tiết độc đáo, đường nét tinh xảo. Sản phẩm Zèng được tiêu thụ đến các địa phương khác như Nam Đông (Thừa Thiên - Huế), Đông Giang, Tây Giang (Quảng Nam), Hướng Hóa, Đakrông (Quảng Trị), Hòa Phú, Hòa Bắc (Đà Nẵng)...

Chị Hồ Thị Chúc giới thiệu sản phẩm Zèng của Alưới tại “Hội chợ EWEC 2020 Đà Nẵng”.

Bà Mai Thị Hợp cũng cho hay, những sản phẩm dệt Zèng trước đây được dệt ra chỉ để phục vụ nhu cầu mặc của người dân, nay với đủ hoa văn, mẫu mã, kiểu dáng như khăn, túi, khố... đi kèm kỹ thuật gắn hạt cườm tạo nên vẻ đẹp độc đáo, riêng biệt và đã trở thành sản phẩm được ưa chuộng của khách du lịch khi đến A Lưới. Huyện A Lưới hiện đã hình thành nhiều HTX sản xuất quy mô lớn như ở thị trấn A Lưới, xã Phú Vinh, xã Nhâm, xã ARoàng… Một số bản làng gần như 100% hộ dân đều tham gia dệt Zèng. Với giá từ 600.000 đến 700.000 đồng/tấm Zèng loại thường và từ 1 đến 1,5 triệu đồng loại đính cườm, ngày càng nhiều người theo nghề và sống được với nghề. Bởi, dù chỉ tận dụng thời gian nhàn rỗi, mỗi người cũng có thể thu nhập được từ 1,5 đến 2 triệu đồng/tháng...

Lễ ra mắt HTX sản xuất và phân phối thổ cẩm A lưới

Chị Hồ Thị Chúc (dân tộc Tà ÔI, 27 tuổi, Phó Giám đốc HTX sản xuất và phân phối thổ cẩm A Lưới) cho hay, HTX chị thành lập năm 2019, ban đầu có 14 thành viên nhưng đến nay đã có hơn 70 thành viên muốn tham gia và nguồn nhân lực với khoảng 200 người ở 2 xã A Roàng và A Đớt tham gia dệt Zèng và cung cấp sản phẩm ổn định cho HTX. Cứ mỗi quý (3 tháng) các thành viên có thu nhập từ 3 triệu đến 5 triệu / tháng. Những sản phẩm như cà vạt, dép, hoa cài… là mình tham khảo trên mạng Internet để đưa vào. Họa tiết hoa văn khác hơn xưa, vì mình hướng về mẫu mã mới hơn rất nhiều, nhưng mà cái truyền thống vẫn giữ nguyên.

Sản phẩm Zèng của Alưới tại Hội chợ Đà Nẵng

“Nghề dệt Zèng vô cùng độc đáo, sản phẩm tinh xảo với hoa văn đẹp mắt thể hiện sự tinh tế, khéo léo của người phụ nữ Tà Ôi. Xưa kia, vải thổ cẩm của người Tà Ôi chỉ có 2 màu sắc đen và đỏ, trong đó, đen tượng trưng cho nước, đỏ tượng trưng cho lửa. Sau này, người dân sáng tạo, pha chế ra nhiều màu sắc như trắng, vàng, hồng, xanh lá để tạo nên những tấm vải đa dạng màu sắc. Với bàn tay khéo léo và sự sáng tạo của các chị em, nhiều mẫu mã sản phẩm Zèng độc đáo được giới thiệu ra thì trường như: Túi xách, cặp xách, va li, túi du lịch, ví, khăn trải bàn, khăn trải giường, khăn phủ gối, rèm, áo chăn, áo gối, áo nệm, quần áo, cà vạt, khố, thắt lưng, khăn các loại… cà vạt, túi xách, áo nam, áo nữ, áo dài thổ cẩm, áo dài cách tân, mũ, giày dép…”- Chị Chúc cho hay.

Bà Lê Thị Thêm, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện A Lưới cho biết, Phòng luôn tuyên truyền, vận động các hộ gia đình giữ gìn và phát triển nghề dệt Zèng. Huyện A Lưới cũng đã có chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo, tập huấn kỹ thuật, sản xuất những mặt hàng phục vụ nhu cầu thị trường hàng hóa cho những người làm nghề dệt zèng. Hiện nay, có nhiều du khách tìm đến huyện miền núi A Lưới để “mục kích” những công đoạn dệt Zèng và mua sản phẩm Zèng của người dân nơi đây. Ngoài ra, sản phẩm Zèng còn được trưng bày ở các hội chợ, làng nghề tại TP. Huế, TP.Đà Nẵng…Qua đợt khảo sát mới đây, hầu hết những gia đình có nghề dệt Zèng trên địa bàn huyện đều có thu nhập ổn định. Nhờ dệt Zèng. Huyện miền núi A Lưới chúng tôi đang dần thoát nghèo nhờ việc phát triển nghề dệt zèng truyền thống. Hiện nay, có gần 100% phụ nữ tại các xã như Nhâm, Hồng Thái, A Ngo, A Roàng, A Đớt và một phần thị trấn A Lưới đều có khả năng dệt Zèng. Nghề này đã và đang giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần lẫn vật chất của đồng bào A Lưới khi nghề dệt Zèng tạo thêm thu nhập cho bà con và phục vụ du lịch, nghiên cứu văn hóa…

Ngoài các hoa văn truyền thống, nhiều phụ nữ Tà Ôi còn tìm tòi những họa tiết hiện đại để tạo ra những sản phẩm đệt độc đáo.

Ông Phan Duy Thanh – Trưởng Phòng kinh tế hạ tầng huyện A Lưới cho biết: “Để nghề truyền thống không mai một, Phòng kinh tế hạ tầng huyện A Lưới đã xây dựng Dự án Bảo tồn và phát triển nghề dệt Dèng thổ cẩm đồng bào dân tộc Tà Ôi huyện A Lưới giai đoạn 2019 - 2021. Việc xây dựng và triển khai thực hiện dự án sẽ góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Việc bảo tồn, phát triển các nghề truyền thống không chỉ góp phần giải quyết việc làm, xoá đói, giảm nghèo bền vững mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá đặc sắc của đồng bào dân tộc Tà Ôi. Vào tháng 1/2017, dệt Zèng (thổ cẩm) nơi đây đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là “Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia”. Đây là sản phẩm truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Tà Ôi.”.

Các sản phẩm từ Zèng.

Về các xã của huyện vùng cao A Lưới hôm nay, chỉ thấy một màu xanh bát ngát của rừng keo lai hai bên đường; Những con “sơn đạo” trước đây “nắng bụi mưa bùn” nay đã được bê tông và nhựa hóa; Những căn nhà lụp xụp ngày nào, được thay bằng những ngôi nhà xinh đẹp, khang trang ẩn hiện trong các vườn cây ăn quả. Đời sống kinh tế của đồng bào thiểu số nơi đây ngày càng nâng cao. Trong những thành quả đó, nghề dệt Zèng cho thu nhập tuy chưa cao nhưng ổn định đã đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo ở huyện miền núi trên dãy Trường Sơn.

Bài, ảnh: Tiên Sa