Từ xa xưa, hình ảnh người phụ nữ ngồi bên khung cửi dệt vải đã rất quen thuộc, gần gũi trong đời sống của người Tày. Có nhiều nguyên nhân, nghề dệt thủ công truyền thống vẫn tồn tại, nhưng không còn phát triển mạnh và có một số thay đổi trong nguyên liệu dệt. Trước đây, phần lớn các gia đình đều tự trồng bông, kéo sợi, dệt vải. Ngày nay, sợi bông được thay thế bằng sợi công nghiệp như len, tơ tằm vì dễ dệt hơn, giá cả không cao, cũng không tốn nhiều thời gian, công đoạn, người phụ nữ đỡ vất vả hơn.

Đây là một nghề thủ công có từ rất lâu đời. Có thể nói sản phẩm thổ cẩm giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người Tày ở Cao Bằng trước kia cũng như bây giờ. Trên tấm thổ cẩm của người Tày thường có 6 màu chủ đạo gồm: Xanh, đỏ, vàng, tím, trắng, đen. Từ các màu chủ đạo đó, người dệt đã pha chế các gam màu đậm, nhạt phù hợp theo ý tưởng cho từng sản phẩm. Họa tiết trên tấm vải thổ cẩm là các loài hoa, chim muông, thú quý... Đây là nét riêng tạo nên bản sắc cho thổ cẩm của người Tày Cao Bằng.

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Tày ở huyện Hòa An (Cao Bằng)

Kỹ thuật dệt truyền thống của người Tày Hòa An bao gồm các công đoạn như: dàn sợi dọc, cài go tạo hoa văn, thao tác dệt vải. Trên các sản phẩm dệt của người Tày không thể thiếu các loại hoa văn trang trí rất phong phú và đa dạng, Các mẫu hoa văn thổ cẩm của người Tày ở Hòa An là sự kết hợp hài hoà giữa đường nét, màu sắc và hoa văn. Các màu sắc sáng, tối, nóng, lạnh được xử lý rất khéo léo trên nền chủ đạo là mầu trắng đục, tạo nên một bản sắc riêng của văn hoá truyền thống Tày, khiến ta khó có thể nhầm lẫn với cách trang trí hoa văn của các dân tộc khác. Đó là các loại hoa lê, hoa mận, hoa đào… những loại hoa thường rất phổ biến vào mùa xuân tại quê hương Hòa An, Cao Bằng. Một số muông thú như: hươu, nai, ngựa, chim… cũng được thể hiện trên hoa văn thổ cẩm của người Tày ở Hòa An.

Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, mở cửa, hội nhập, toàn cầu hóa đã làm biến đổi những tinh hoa văn hóa văn hóa các dân tộc. Đặc biệt, các nghề thủ công truyền thống của các dân tộc thiểu số đang trong tình trạng mai một ngày càng nhanh. Nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Tày ở Hòa An (Cao Bằng) cũng trong tình trạng tương tự. Vì vậy, cần có những giải pháp đồng bộ về cơ chế chính sách, về vốn, kỹ thuật, về thị trường... nhằm phát triển và bảo lưu được các giá trị văn hoá của đồng bào qua các sản phẩm dệt của mình, đồng thời giúp cho đồng bào có thể xoá đói giảm nghèo một cách hiệu quả và bền vững.

Song song với các vấn đề về vốn, kĩ thuật, thị trường... thì việc xây dựng các làng người Tày thành các làng du lịch văn hoá hấp dẫn là một việc làm cần thiết. Làng văn hoá là một mô hình du lịch nhân văn và tự nhiên, được tổ chức khai thác phục vụ du khách theo hướng phát triển du lịch bền vững.

Đối với các làng nghề thổ cẩm Hoà An thì việc phát triển du lịch làng văn hóa phải gắn với các hoạt động khôi phục các làng nghề thổ cẩm truyền thống, tổ chức cho khách du lịch thăm quan quy trình dệt thổ cẩm, đồng thời có thể hướng dẫn cho khách du lịch trực tiếp làm một vài công đoạn để dệt thổ cẩm. Các sản phẩm thổ cẩm được bày bán ngay tại các cơ sở sản xuất (các hộ gia đình), vừa xoá bỏ nạn bán hàng rong ở thị trấn, vừa thu hút khách du lịch.

Tú Anh