Nghề dệt lụa làng Đốc Tín vang bóng một thời
Làng Đốc Tín ngoài nghề làm ruộng cấy lúa còn có nghề “Tầm tang canh cửi”. Tương truyền nghề dệt ở Đốc Tín có tư thời nhà Lê (Thế kỷ thứ XIII, XIV). Nghề dệt lúc đó mới chỉ khung dệt thô sơ luồn con thoi bằng tay, dệt nái, đũi. Đến thế kỷ thứ XVI, XVII mới có khung dệt lụa khổ hẹp (lụa vuông). Cuối thế kỷ thứ XIX, đầu thế XX đã có khung dệt cải tiến, dệt lụa tấm khổ rộng. Vào những năm 20 – 30 (Thế kỷ XX), toàn xã có gần 200 khung dệt lụa tơ tằm, tơ bóng, tơ mờ (tơ hóa hóa học của Pháp). Và gần 100 khung hồ sợi, phục vụ cho việc xuất khẩu tơ lụa ra nước ngoài.
![]() |
Những năm đầu thế kỷ này, do thị trường tơ lụa trong nước và thế giới mở rộng, nghề chăn tằm mở rộng, nghề chăn tằm, ươm tơ dệt lụa trong nước của Đốc Tín khá phát đạt và nổi tiếng trong vùng. Sản phầm tơ lụa của Đốc Tín được đưa đi bán tận Hà Nội, cố đô Huế, Sài Gòn; sang cả thị trường Hồng Kong, Thái Lan, Cao Miên, Lào, Pháp và một số nước Châu Âu. Năm 1937, tơ lụa Đốc Tín được chọn đi hội chợ Đông Dương lần thứ nhất, rồi đưa sang “Hội chợ triển làm kinh tế các nước thuộc địa” của Pháp tại Paris.
Chính nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa đã làm cho quê hương Đốc Tín thêm thịnh vượng. Nhà nào cũng nuôi tằm; có nhà có buồng tằm tới 20 – 30 nong. Nhiều nhà có lò ươm tơ, có nhà thuê mướn cả hàng chục người ươm. Nhiều gia đình có khung cửi dệt lụa tơ tằm rồi dệt lụa tơ bóng. Sớm chiều trong làng tiếng guồng quay, tiếng thoi đưa lách cách. Trên bến sông làng chiều chiều đông vui các cô gái làng ra giặt lụa. Lụa vàng cả dải sông quê.
Thuở ấy nhiều người thợ dệt, thợ phu hồ từ các nơi khác đến đây làm thuê, học nghề và cả các thương lái từ các nơi đổ về mua tơ, mua lụa; trên bến dưới thuyền đông vui, sầm uất.
Sự phát triền của làng nghề, cùng với uy tín của sản phẩm tơ lụa Đốc Tín và sự dồi dào nguyên liệu của cả vùng dâu tằm Mỹ Đức, Ứng Hòa đã sức hấp dẫn cả một số nhà tư bản Pháp. Vào cuối năm 1920 – 1923, một số nhà tư bản Pháp đã làm ăn với tư bản bản xứ về xây dựng một nhà máy ươm tơ khá hiện đại ở làng Đốc Tín. Nhà máy có lúc 70 – 80 công nhân, trong đó phần lớn là thợ giỏi của làng Đốc Tín. Nhưng rồi nhà máy chỉ hoạt động được ít năm thì do khó khăn về kỹ thuật và do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới, nên nhà máy đã sa sút và phải ngừng hoạt động vào cuối năm 1931 đầu năm 1932.
![]() |
| Công ty TNHH Dâu tằm tơ Mỹ Đức liên kết nhiều nông dân trồng dâu nuôi tằm để lấy tơ làm nguyên liệu sản xuất sản phẩm OCOP. |
Nghề trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa của Đốc Tín vẫn phát triển cho đến năm 1939 – 1940. Do cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai, thị trường quốc tế bị thu hẹp, sản phẩm tơ lụa của Đốc Tín không có nguồn tiêu thụ; nghề trồng dâu, nuồi tằm, ươm tơ, dệt lụa của Đốc Tín bước vào thời ký khó khăn. Nhiều nương dâu bị đốn để trồng rau mầu. Nhiều lò ươm, nhiều khung dệt phải thu hẹp hoặc ngừng hoạt động. Nhều thợ dệt và trai làng phải rời quê đi làm thuê cho các làng dệt còn thoi thóp hoạt động ở vùng Hoài Đức và Hà Đông.
Phần lớn các gia đình ươm tơ, dệt lụa trong làng nay phải trở về với nghề làm ruộng. Đồng ruộng ở Đốc Tín chủ yếu lầy thụt, cả năm chỉ cấy được vụ lúa. Lúc đầu chỉ có sáu, bảy chục khung dệt đã nhanh chóng phát triển tới trên hơn 200 khung dệt, hơn 100 khung hồ, một số tiểu chủ dựng tới sáu, bẩy khung dệt. Nghề dệt tại quê hương phát triển, nhiều người dệt thuê ở vùng nam Hoài Đức trở về làm ăn tại quê. Số hội viên Ái Hữu thợ dệt tăng lên…
Thời điểm nghề dệt vào những năm 1940, nghề dệt ở Đốc Tín có vài trăm khung cửi, chuyện dệt the (áo dài the). Một số người Đốc Tín còn ra làng Vạn Phúc, Hà Đông làm thuê. Bước sang thời kỷ tổng khởi nghĩa nghề dệt ở Đốc Tín có hơn 200 khung cửỉ. Trong kháng chiến chống Pháp nghề dệt Đốc Tín chuyên dệt vải cho Quân nhu cục, không chỉ dệt hàng bán tơ nữa…
Trong thời gian chiến tranh, làng dệt Phùng Xá tản cư còn mang khung cửi về Đốc Tín dệt màn, dệt cho hàng quân nhu. Năm 1946 – 1947 thực dân Pháp đánh chiếm lần thứ 2 tại Hà Nội, chúng hành quân từ trên Vác dọc theo tuyến đường…rồi về làng càn quét bắn phá và đốt cả làng, khiến nhà cửa, khung cửi và các tài sản khác cháy sạch. Cho nên nghề dệt cửi bị gián đoạn cho đến năm 1962 mới phục hồi lại nghề dệt cửi cổ truyền, máy dệt được cải tiến hiện đại hơn trước, máy giận chân, máy tay cài. Chủ yếu dệt màn, dệt lụa, tờ tằm, tơ bóng, tơ mờ. Hết thời gian dệt màn bằng máy cải tiến.
Đến năm 1988 cả xã có 80 khung, 60 khung cửi gỗ, 20 khung cửi sắt. Thời gian này HTX thủ công bị triệu tập thu hồi hết các khung cửi về tập kết của các gia đình về tại sân kho HTX. Một số khung cửi tốt đem bán cho làng dệt Phùng Xá, còn lại bán cho chủ đốt lò gạch để xây trường cấp 3 Mỹ Đức C hiện nay. Còn bi, sắt thép bán cho đồng nát…
Về sau Đốc Tín phục hồi nghề thêu, nghề ren nhưng đều thất bại… Mặc dù làng Đốc Tín không còn giữ được vị thế như xưa trong nghề dệt lụa, lịch sử của nó vẫn là một phần quan trọng trong bức tranh chung về nghề dệt truyền thống của Hà Nội, thể hiện sự phát triển và biến đổi của các làng nghề theo thời gian.
Tin liên quan
Nghề trồng dâu nuôi tằm – Hướng phát triển bền vững ở xã Đak Lua, Đồng Nai
09:09 | 21/08/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc Tài hoa của nghệ nhân
09:19 | 25/01/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Nghệ An: Nghề thủ công truyền thống nhiều thăng trầm
14:55 | 14/01/2025 Làng nghề, nghệ nhân
Tin mới hơn
Nghề thổ cẩm giữa đại ngàn Pù Luông
21:03 | 01/03/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gốm Bình Đức - Di sản sống của người Chăm trước nguy cơ mai một
21:03 | 01/03/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gia Lai: Giỗ Tổ Làng nghề rượu Bàu Đá tri ân tiền nhân, gìn giữ hồn cốt “quốc tửu” xứ Nẫu
21:00 | 01/03/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Kiêu Kỵ trang trọng tổ chức Lễ Tế Tổ – Khai tràng, tôn vinh các thế hệ nghệ nhân quỳ vàng bạc
20:57 | 01/03/2026 Làng nghề, nghệ nhân
“Lạp xưởng tươi Cần Giuộc” – Bước chuyển từ sản xuất truyền thống sang hiện đại
18:20 | 26/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
“Lạp xưởng tươi Cần Đước” – Khẳng định giá trị đặc sản Tây Ninh trên bản đồ ẩm thực Việt
18:14 | 26/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tin khác
GẠO AN KHƯƠNG – HỚN QUẢN: DẺO THƠM HẠT NGỌC QUÊ, ĐẬM NGHĨA TÌNH ĐẤT ĐỎ
16:14 | 26/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
BƯỞI DA XANH TÂN HIỆP – HỚN QUẢN: GIỮ MÀU MẬT NGỌT TRÊN VÙNG ĐẤT ĐỎ
16:13 | 26/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hơn 4 thế kỷ thổi hồn cho những khối bột ở làng tò he Xuân La
10:31 | 23/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng hoa giấy Thanh Tiên: Di sản 300 năm rực rỡ sắc xuân
10:28 | 23/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
10 Làng nghề nổi tiếng miền Bắc rộn ràng sắc xuân
13:00 | 18/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Ngọt ngào làng nghề mật mía Nghĩa Hành
10:00 | 17/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Bền bỉ giữ nghề trồng đào Nhật Tân giữa làn sóng đô thị hóa
09:00 | 17/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Toàn Thịnh giữ hương vị ô mai truyền thống
08:15 | 17/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tiếng trống quê vang xa từ làng nghề Đại Đồng
11:00 | 16/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Nghề làm xăm hường xứ Huế: Khi trò chơi cổ đứng trước nguy cơ mai một
09:13 | 16/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Đỏ lửa lò bánh thuẫn những ngày giáp Tết
09:02 | 16/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Không gian làng nghề Hà Nội rộn ràng sắc xuân Bính Ngọ
11:05 | 13/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề hoa đào Nhà Nít doanh thu hàng chục tỷ đồng dịp Tết
10:00 | 13/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hương trầm Quỳ Châu: Nghề truyền thống mang lại giá trị kinh tế và giữ gìn bản sắc văn hóa
07:00 | 13/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Xuân về trên xã đảo Minh Châu
07:00 | 08/02/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Nâng giá trị lâm sản và tạo sinh kế bền vững từ rừng
10:03 OCOP
Phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong phát triển kinh tế nông thôn
10:03 Nông thôn mới
Lễ hội Việt – Nhật lần thứ 11: Nơi giao lưu văn hóa và kết nối cộng đồng
10:03 Tin tức
Trang trọng kỷ niệm 120 năm ngày sinh cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng
10:03 Tin tức
Du lịch Vĩnh Long khởi sắc đầu năm lượng khách quốc tế tăng mạnh
10:03 Du lịch làng nghề


