Từ các hộ nuôi tằm nhỏ lẻ đến mô hình hợp tác xã, người dân Đak Lua vẫn bền bỉ giữ nghề. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở phát triển kinh tế mà còn hướng đến việc bảo tồn chất lượng sợi tơ tằm – một sản phẩm thủ công tinh xảo, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương.

Nông dân xã Đak Lua đang tích cực chuyển đổi, trồng mới nhiều diện tích dâu cũ sang giống dâu lai cho năng suất cao hơn. Ảnh: Từ Huy

Nuôi tằm hiện là một nghề cho thu nhập nhanh, chỉ sau 15-17 ngày chăm sóc là có thể thu hoạch. Tuy nhiên, để nghề phát triển bền vững, người dân phải chủ động về nguồn thức ăn – tức cây dâu tằm. Những năm gần đây, bà con tại Đak Lua đã mạnh dạn chuyển đổi từ giống dâu cũ năng suất thấp sang giống dâu lai có năng suất cao, dễ chăm sóc và phù hợp với cơ giới hóa.

Tiêu biểu như chị Lục Thị Hạnh và ông Nguyễn Đình Mai – hai nông dân nhiều năm gắn bó với nghề – đã chuyển toàn bộ diện tích trồng dâu của gia đình sang giống mới. Nhờ đó, sản lượng lá tăng gấp nhiều lần, giảm công thu hái và giúp nuôi được nhiều lứa tằm hơn, mang lại thu nhập ổn định và cao hơn trước.

Nhờ chuyển đổi giống dâu mới, năng suất nuôi tằm của bà con tăng lên đáng kể. Ảnh: Từ Huy

Cách thu hoạch cũng được cải tiến: thay vì hái từng lá như trước, nay bà con có thể cắt cả thân, lá, cho vào máy băm nhỏ rồi đem rải cho tằm ăn. Phương pháp này giúp tiết kiệm sức lao động và tăng hiệu quả sử dụng lá dâu từ 10-15 lần.

Tại Đak Lua hiện có duy nhất một nhà máy kéo sợi tơ tằm trên địa bàn tỉnh Đồng Nai – Nhà máy Duy Đông. Mỗi năm, nhà máy thu mua khoảng 300-400 tấn kén, chủ yếu từ các hộ dân trong xã. Nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm, nhà máy đã thành lập Hợp tác xã Sản xuất và Dịch vụ Dâu tơ tằm từ năm 2023 với hơn 20 hộ thành viên.

Ông Nguyễn Duy Đông – Giám đốc nhà máy – cho biết, chất lượng kén tằm tại Đak Lua ổn định, đạt yêu cầu sản xuất, nhờ vào truyền thống nuôi tằm lâu năm và tay nghề cao của người dân. Hiện nhà máy đã đầu tư các dây chuyền ươm tơ tự động hiện đại, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Để kén đạt chất lượng, người nuôi tằm phải chú ý nhiều khâu về kỹ thuật. Ảnh: Từ Huy

Chất lượng sợi tơ tằm phụ thuộc lớn vào khâu chăm sóc, ươm tằm và xử lý kén. Người nuôi phải có kinh nghiệm, theo dõi sát quá trình phát triển của tằm, đặc biệt trong mùa mưa – khi độ ẩm dễ làm giảm chất lượng kén. Mỗi lứa tằm tuy chỉ kéo dài khoảng nửa tháng, nhưng khâu xử lý sau khi tằm lên né, lấy kén… đều cần sự tỉ mỉ và chính xác.

Các công nhân tại nhà máy, như chị Đỗ Hồng Nhung, cũng cần ít nhất 2 tháng đào tạo để nắm vững các công đoạn: sấy kén, hấp, nấu, chạy tơ và cuộn sợi. Đặc biệt, đôi mắt tinh và kỹ thuật nối tơ chuẩn xác là yêu cầu quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng sợi tơ phục vụ xuất khẩu.

Ông Nguyễn Duy Đông, Giám đốc nhà máy đang kiểm tra chất lượng tơ tại nhà máy. Ảnh: Từ Huy

Hiện sợi tơ của nhà máy đã được xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Ấn Độ, Nhật Bản… Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm mới dừng lại ở dạng tơ thô, nên giá trị kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Để nâng cao giá trị, cần có thêm đầu tư vào công nghệ chế biến sâu và xây dựng thương hiệu tơ lụa địa phương.

Nghề trồng dâu nuôi tằm ở Đak Lua không chỉ là kế sinh nhai mà còn là sự tiếp nối của một làng nghề truyền thống mang đậm nét văn hóa Việt. Với mỗi hecta dâu mang lại thu nhập 230–300 triệu đồng/năm, đây đang là hướng đi kinh tế hiệu quả và bền vững.

Những cuộn tơ tằm thành phẩm. Ảnh: Từ Huy

Để nghề phát triển hơn nữa, cần sự đồng hành của chính quyền, hội nông dân và doanh nghiệp – từ đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ giống cây, đến mở rộng thị trường tiêu thụ và xuất khẩu. Qua đó, không chỉ giúp bà con tăng thu nhập mà còn giữ vững và lan tỏa tinh hoa tơ lụa Việt Nam ra thế giới.