Nằm cách thành phố Phan Rang gần 10km về phía nam, ngay trên đường quốc lộ 1A, Làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp thuộc thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước. Cách phố thị không xa nhưng Mỹ Nghiệp vẫn còn vẹn nguyên nét làng quê với những ruộng lúa, những mái nhà xưa cổ kính và mái tháp Chàm rêu phong. Làng nằm dựa vào núi Trà Bang và nằm bên dòng sông Lu phù sa bồi đắp quanh năm. Nghề dệt thổ cẩm ở Mỹ Nghiệp có từ rất lâu đời. Theo truyền thuyết, thấy vùng đất này thích hợp với nghề dệt, bà Ponaga đã truyền lại nghề cho ông Xa và bà Chaleng là hai vợ chồng đang sinh sống ở làng Chaleng thời xưa (tức làng Mỹ Nghiệp ngày nay). Bà trở thành nghệ nhân đầu tiên tạo ra nghề dệt thổ cẩm và sáng tạo ra những hoa văn đặc sắc trên nền vải.

Hiện nay, hơn 90% dân ở đây sinh sống bằng nghề dệt thổ cẩm, trong đó có rất nhiều thợ lâu năm, lành nghề. Mỹ Nghiệp là làng đứng đầu cả nước về dệt thổ cẩm. Không chỉ cuốn hút khách bằng sản phẩm, sức hấp dẫn của Mỹ Nghiệp còn được tạo bởi giá trị truyền thống mà cộng đồng người Chăm ở đây hết sức giữ gìn.

Đến thăm làng Mỹ Nghiệp, du khách sẽ thực sự bị cuốn hút bởi những tấm thổ cẩm sống động đầy màu sắc lạ, vừa chân phương, vừa mộc mạc. Bởi chất liệu và cách thể hiện đường nét, hoa văn…mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc Chăm. Điểm độc đáo là mỗi tấm thổ cẩm đều có những nét riêng cho dù cùng được dệt bằng đôi bàn tay của một người thợ. Đứng trước hàng nghìn tấm thổ cẩm, nhưng khó có thể tìm được sự trùng lặp về hoa văn, kiểu cách…bởi mỗi người thợ, mỗi nghệ nhân làng Mỹ Nghiệp khi tạo ra sản phẩm đều làm theo sự sáng tạo, ngẫu hứng riêng.

Theo các nghệ nhân lớn tuổi trong làng, để dệt được một tấm vải thổ cẩm phải qua nhiều công đoạn khác nhau như: tách hạt lấy bông, cuộn, ngâm dập, nhuộm, hồ, chải, đánh ống… Ngay cả khâu tìm màu nhuộm cũng đòi hỏi người thợ phải hết sức công phu. Muốn có màu đen làm nền, phải nhuộm tấm thổ cẩm bằng lá chum bầu, sau đó đem ngâm trong bùn non bảy ngày đêm liên tục; muốn có màu đỏ phải có nhựa cây cánh kiến ở trên rừng; còn màu xanh thì phải chọn lá, vỏ cây chàm…Công đoạn chọn màu đã khó, nhưng công đoạn phối màu còn khó hơn. Để tạo được những hoa văn tinh xảo, độc đáo, người thợ dệt phải có hoa tay, óc thẩm mỹ cùng sự am tường về đường nét, màu sắc, hình khối…như những họa sỹ thực thụ. Có như vậy mới tạo nên sự hài hòa, cân đối cho tấm vải. Ngoài ra, dập vải cũng là khâu quan trọng do yêu cầu phải làm đều tay, nếu không vải sẽ không căng mịn và khó nổi bật hoa văn.

Với kỹ thuật dệt đạt đến trình độ tinh xảo, những nghệ nhân ở làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp đã tạo nên những tấm thổ cẩm rực rỡ với các họa tiết đặc sắc, hoa văn khác nhau, như: hoa văn quả trám, hoa văn cách điệu hình rồng, chân chó, chân chim… Trước đây, thổ cẩm Chăm của Mỹ Nghiệp được làm ra chủ yếu phục vụ trong sinh hoạt cộng đồng. Được sự quan tâm của các cấp chính quyền và hơn hết là sự nỗ lực của mỗi người thợ Mỹ Nghiệp, sản phẩm thổ cẩm Mỹ Nghiệp đã từng bước đáp ứng nhu cầu của thị trường và ngày càng được người tiêu dùng biết tiếng. Nhiều sản phẩm của làng nghề được trưng bày ở các cuộc triển lãm, hội chợ quốc tế trong nước, được khách nước ngoài ưa chuộng. Không dừng lại ở sản phẩm mang tính truyền thống, các cơ sở dệt trong làng còn làm ra những mặt hàng lưu niệm với những mẫu mã và chủng loại phong phú như: cà vạt, túi xách, ví, áo ghi lê, ba lô…để tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang Nhật Bản, Đức, Pháp, Mỹ…

Sự khởi sắc của nghề dệt thổ cẩm còn thu hút khá nhiều lao động, góp phần xóa đói, giảm nghèo tại địa phương. Hiện nay, làng Mỹ Nghiệp có 03 cơ sở chuyên sản xuất thổ cẩm với quy mô lớn, doanh thu trên 01 tỷ đồng mỗi năm như: cơ sở sản xuất của chị Thuận Thị Trụ, cơ sở của ông Lưu Quý Đôn,..

Để thu hút khách du lịch cũng như góp phần bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống dân tộc Chăm, chính quyền tỉnh Ninh Thuận đầu tư xây dựng Nhà trưng bày sản phẩm và trình diễn nghề nằm ngay giữa làng Mỹ Nghiệp.

Hy vọng rằng, làng nghề dệt thổ cẩm nơi đây sẽ được bảo tồn, giữ gìn và phát triển ngày một lớn mạnh.

Mỹ Tiên