Làng nghề bước ra “sân chơi lớn”

Festival Bảo tồn và Phát triển Làng nghề Quốc tế năm 2025. Ảnh: VGP/Thiện Tâm

Năm 2025 chứng kiến sự bùng nổ của hàng loạt sự kiện quảng bá sản phẩm và xúc tiến đầu tư trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ với quy mô lớn: Hội chợ quốc tế Hanoi Giftshow 2025, Hội chợ quốc tế Lifestyle Vietnam 2025 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội chợ Làng nghề Việt Nam lần thứ 21, Festival Bảo tồn và phát triển làng nghề quốc tế 2025…

Xu hướng này đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận với di sản nghề thủ công. Làng nghề không còn đứng bên lề các hoạt động du lịch – thương mại, mà được đặt vào trung tâm một không gian hội tụ, nơi văn hóa, sáng tạo và thị trường cùng song hành.

Các sự kiện quy tụ hàng nghìn doanh nhân, nghệ nhân, nghệ sĩ từ nhiều quốc gia. Không gian trưng bày và trình diễn nghề giúp công chúng tiếp cận sản phẩm theo cách hoàn toàn mới. Du khách không chỉ “xem cho biết”, mà còn được thử làm, tự tay hoàn thiện một sản phẩm. Đây là thay đổi mang tính bản lề, bởi du lịch làng nghề chỉ bền vững khi người tham quan trở thành một phần của quá trình sáng tạo.

Điều giữ chân nhiều người lại nằm ở những câu chuyện rất đời gắn với sản phẩm — câu chuyện chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy chuỗi, từ “bán hàng” sang “trao giá trị văn hóa”. Những chia sẻ mộc mạc của nghệ nhân và quy trình tạo tác giúp khách tham quan cảm nhận rằng nghề truyền thống vẫn có sức sống mãnh liệt, dù đôi khi bị lấp sau nhịp sống hiện đại.

Đáng chú ý, trong khuôn khổ Festival Bảo tồn và phát triển làng nghề quốc tế 2025 tại Hoàng thành Thăng Long, Hội đồng Thủ công thế giới đã thẩm định hai làng nghề Sơn Đồng và Chuyên Mỹ để gia nhập Mạng lưới thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu. Danh hiệu quốc tế không chỉ dừng ở niềm tự hào mà còn là một cam kết chất lượng: sản phẩm thủ công là kết tinh của tri thức, thẩm mỹ lâu đời và không thể bị đồng nhất hóa bởi áp lực thị trường.

Để làng nghề hội nhập bền vững

Có thể thấy các sự kiện như festival làng nghề, hội chợ, triển lãm đang góp phần hình thành một hệ sinh thái sáng tạo mới. Tại đây, nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và người làm du lịch có cơ hội gặp gỡ, đối thoại, học hỏi thông qua các tọa đàm, hội nghị chuyên môn và hoạt động giao thương.

Sự tham gia của các đoàn quốc tế đem đến nhiều đối thoại đa chiều, chia sẻ kinh nghiệm gắn thủ công truyền thống với du lịch sáng tạo, thiết kế đương đại và thương mại điện tử. Điều này mở ra hướng đi mới, giúp sản phẩm Việt tiệm cận chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, đi kèm sự tôn vinh là những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, môi trường và đạo đức sản xuất. Các mô hình sản xuất sạch, kinh tế tuần hoàn, truy xuất nguồn gốc, số hóa quy trình quảng bá… đang trở thành tiêu chuẩn chung. Những trao đổi về vật liệu tự nhiên, thiết kế bền vững, tiết giảm phát thải không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu mà cần được cụ thể hóa bằng hành động.

Ở góc độ du lịch, nếu biết kết hợp giữa trải nghiệm – giáo dục – sáng tạo – tiêu dùng có trách nhiệm, làng nghề có thể trở thành “nguồn tài nguyên mềm” vô giá cho phát triển bền vững. Ngược lại, nếu chỉ coi làng nghề là “điểm chụp ảnh” hay “nơi mua quà”, không gian văn hóa dễ bị méo mó và cạn kiệt giá trị.

Các hội chợ, triển lãm, festival vì thế không chỉ là “sân khấu” rực rỡ trong vài ngày, mà dần trở thành bệ phóng âm thầm cho nghề truyền thống. Dẫu vậy, để tạo ra thay đổi dài hạn, cần một chiến lược đồng bộ với sự tham gia của các bộ ngành và địa phương: chính sách tín dụng phù hợp, đào tạo nghề, bảo vệ không gian làng nghề, truyền thông số… và đặc biệt là liên kết chặt chẽ giữa du lịch và làng nghề theo hướng bền vững.