Hậu Giang lấy trồng trọt, chăn nuôi làm hướng phát triển, tuy nhiên cái nghề thủ công đan lát dần trở nên thân thuộc với du khách khi nhắc về nơi đây. Gắn bó với người dân xã Vị Thắng (huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang) trong suốt 20 năm qua, nghề đan lục bình không khó, chỉ cần chịu lắng nghe, chịu cố gắng thì sẽ làm được thành phẩm.

Theo các cụ lớn tuổi trong làng, Hậu Giang không có nhiều lục bình như các tỉnh thành khác nhưng chính sự học hỏi, mày mò người dân có thể chủ động nguồn nguyên liệu. Họ biến loài cây vô tri, vô giác thành những đồ thủ công mỹ nghệ độc đáo.

Bà con thường tụ họp vừa làm vừa trò chuyện

Để tạo ra thành phẩm chất lượng, bà con phải trải qua nhiều công đoạn thực hiện trực tiếp bằng tay. Từ lấy nguyên liệu, chọn lọc, đem phơi, rồi đan lát, tất cả đều cần sự khéo léo ở đôi tay người thợ. Bà con làng nghề thường tụ họp và làm sản phẩm cùng nhau, đây là khoảng thời gian để mọi người kể các chuyện vui, chuyện buồn, khó khăn trong cuộc sống. Từ một công việc với mục đích “giải khuây” cho chị em phụ nữ Vị Thủy, ngày qua ngày, đan lát lục bình trở thành thói quen khó bỏ của nhiều hộ gia đình. Bên cạnh việc đồng áng, chăm sóc gia đình, người phụ nữ trong nhà sẽ tận dụng thời gian rảnh để đan lát, tăng thêm thu nhập, còn người đàn ông sẽ lo những việc liên quan đến vận chuyển, thu hái nguyên liệu.

Sau đó, nhiều hợp tác xã thành lập góp phần tạo điều kiện phát triển làng nghề, ổn định thu nhập. Làng nghề nổi trội về một số mẫu mã như: giỏ, túi xách, rổ, vật dụng đựng đồ, nón,… Năm 2021, giỏ bán nguyệt của HTX Thanh Tú đạt OCOP 3 sao là cơ hội thúc đẩy tiềm năng mới.

Tuy nhiên, làng nghề vẫn chưa thật sự phát huy hết giá trị vốn có. Một vài bà con chia sẻ rằng, đan lục bình không khó nhưng cần nhiều thời gian mới hoàn thiện sản phẩm với giá chỉ hơn trăm nghìn đồng. Họ cần 1 đến 2 ngày miệt mài làm việc mới làm xong một chiếc thảm hay chiếc giỏ tùy kích cỡ khác nhau. Hơn hết, trên thị trường có nhiều làng nghề thủ công truyền thống đan lục bình, cũng như nhiều cơ sở nhỏ lẻ sản xuất sản phẩm này. Đây là nguyên nhân dẫn đến sự cạnh tranh cao, kênh phân phối sản phẩm bị thu hẹp. Thêm nữa, mẫu mã rập khuôn, dẫu mang giá trị nhưng lại không gây ấn tượng và thu hút người tiêu dùng. Từ đó, sản phẩm tại làng nghề không đủ sức cạnh tranh, thời gian dài, gây giảm sản lượng sản xuất, không những ảnh hưởng đến kinh tế mà còn liên quan đến vấn đề việc làm của người dân.

Vấn đề nữa là sản phẩm ít tiếp cận được đến người tiêu dùng Việt Nam vì không có những kênh, trang điện tử giới thiệu, quảng bá. Có lẽ, đó là nguyên nhân mà người tiêu dùng trong nước ít biết đến các làng nghề truyền thống, sản phẩm từ đan lục bình nói riêng, những sản phẩm thủ công nước ta nói chung.

Chính vì thế, để bền vững và phát triển hơn, làng nghề đan lát lục bình Hậu Giang cần có những chính sách, kế hoạch nhất định. Địa phương cần hỗ trợ người dân tận dụng nhiều nguồn lực tiềm tàng sẵn có kết hợp làng nghề để phát triển du lịch sinh thái, tạo môi trường trải nghiệm cho du khách. Nâng cao sự sáng tạo, sự đổi mới ở việc tạo ra sản phẩm độc đáo tại các hội thảo, chương trình. Đặc biệt, nên xây dựng những cách thức truyền thông hợp lý, giúp thúc đẩy sản lượng đầu ra. Tận dụng ưu điểm của internet, công nghệ hiện đại trở thành nơi trao đổi, quảng bá, lắng nghe ý kiến người tiêu dùng, kênh phân phối,… từ đó sản xuất ra sản phẩm chất lượng phù hợp thị hiếu mọi người.

Không riêng làng nghề đan lát lục bình Hậu Giang, nhiều làng nghề thủ công mỹ nghệ khác cần hiểu rõ thực trạng hiện nay, qua đó có chính sách, kế hoạch, mục tiêu cụ thể. Những giải pháp, thay đổi kịp thời sẽ giúp người dân làm giàu trên chính quê hương, từ cái nghề mà ông bà bao đời truyền lại. Quan trọng là lưu giữ, bảo tồn, phát huy những nét đẹp văn hóa, đậm đà bản sắc dân tộc.

Kim Thảo