Khác với nhiều dòng rượu truyền thống khác, rượu cúc chi làng Ngâu có nguyên liệu đặc trưng là hoa cúc chi trắng, được trồng và chăm sóc công phu ngay trên đồng đất địa phương. Mỗi độ đông về, khi những luống cúc nở rộ trắng xóa, cả làng lại bước vào mùa thu hoạch nhộn nhịp. Người dân nhẹ tay hái từng bông hoa nhỏ, lựa chọn đúng độ nở để giữ trọn hương thơm và dược tính tự nhiên.

Sau khi thu hái, cúc chi được sơ chế, phơi hoặc sấy theo phương pháp truyền thống, bảo đảm khô đều, không mất màu, không lẫn tạp chất. Đây là công đoạn quan trọng, quyết định chất lượng và hương vị riêng có của rượu cúc chi làng Ngâu – thứ rượu mang đậm dấu ấn của vùng đất và con người xã Đại Thanh.

Cúc chi được thu hoạch thủ công, đòi hỏi sự cẩn trọng để giữ trọn hương sắc và dược tính ông Lê Văn Thìn chia sẻ

Bà Đỗ Thị Kim Chi, người gắn bó với nghề từ khi còn nhỏ, cho biết, để có được những mẻ rượu cúc thơm ngon, hoa cúc chi trắng là một trong những nguyên liệu chính chỉ trồng duy nhất một vụ trong năm. Hoa cúc được trồng vào tháng 6 (âm lịch) và thu hoạch vào cuối thu, đầu đông (tầm tháng 11, tháng 12 âm lịch).

Rượu cúc chi làng Ngâu được nấu theo phương pháp thủ công, kết hợp giữa gạo nếp ngon, men truyền thống và hoa cúc chi đã qua sơ chế. Từ khâu ủ men, chưng cất đến canh lửa, canh nước, tất cả đều dựa vào kinh nghiệm và cảm nhận tinh tế của người thợ làng nghề.

Thành phẩm là thứ rượu có màu trong, vị êm, hậu ngọt, thoang thoảng hương cúc dịu nhẹ, không gắt, không nồng. Theo kinh nghiệm dân gian, rượu cúc chi không chỉ dùng trong sinh hoạt thường ngày, trong các dịp lễ Tết, giỗ chạp mà còn được xem là thức rượu mang yếu tố dưỡng sinh, phù hợp để thưởng thức chừng mực.

Trước tác động của đô thị hóa và sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng, nghề nấu rượu cúc chi làng Ngâu đang đứng trước không ít thách thức. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình vẫn kiên trì bám nghề, từng bước cải tiến quy trình sản xuất, chú trọng vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời quan tâm đến việc xây dựng hình ảnh và thương hiệu cho sản phẩm rượu truyền thống.

Chính sự bền bỉ ấy đã giúp nghề nấu rượu cúc chi không chỉ tồn tại mà còn mở ra những hướng phát triển mới, phù hợp với xu thế kinh tế nông thôn hiện đại.

Để nâng cao giá trị kinh tế và khẳng định thương hiệu rượu cúc chi làng Ngâu. Năm 2020 sản phẩm đã đạt COOP 4 sao, việc phát triển sản phẩm gắn với bảo tồn làng nghề truyền thống được xem là hướng đi tất yếu và bền vững.

Theo đó, địa phương cần tập trung chuẩn hóa quy trình sản xuất, bảo đảm an toàn, truy xuất được nguồn gốc từ vùng trồng cúc chi đến khâu nấu, chưng cất và đóng gói sản phẩm. Việc xây dựng thương hiệu sản phẩm không chỉ giúp nâng cao chất lượng rượu cúc chi, mà còn tạo điều kiện để sản phẩm từng bước tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Cùng với chất lượng, câu chuyện sản phẩm và bản sắc làng nghề cần được chú trọng xây dựng. Bao bì, nhãn mác mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương, gắn với hình ảnh làng hoa cúc chi, nghề nấu rượu truyền thống và đời sống sinh hoạt của người dân Đại Thanh sẽ góp phần gia tăng giá trị cảm xúc và sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Song song với phát triển sản phẩm, làng Ngâu có nhiều tiềm năng để kết hợp phát triển du lịch làng nghề – du lịch trải nghiệm nông thôn. Vào mùa hoa cúc chi nở rộ, địa phương có thể tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm thu hái hoa, tìm hiểu quy trình sơ chế cúc chi, trực tiếp chứng kiến các công đoạn nấu rượu truyền thống và thưởng thức sản phẩm tại chỗ. Những trải nghiệm chân thực này không chỉ thu hút du khách mà còn góp phần quảng bá hình ảnh làng nghề một cách sinh động, gần gũi.

Việc kết nối sản xuất rượu cúc chi với các hoạt động du lịch văn hóa, sinh thái, giới thiệu ẩm thực và sản phẩm đặc trưng của địa phương sẽ hình thành chuỗi giá trị làng nghề bền vững, tạo thêm sinh kế cho người dân, đồng thời góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống.

Rượu cúc chi làng Ngâu không đơn thuần là một sản phẩm ẩm thực, mà còn là kết tinh của đất, của hoa và của con người làng Ngâu (xã Đại Thanh). Trong từng chén rượu là hương sắc đồng quê, là ký ức của những mùa cúc trắng, là sự bền bỉ của một làng nghề đang lặng lẽ gìn giữ bản sắc giữa dòng chảy hiện đại.

Giữ được nghề, phát triển được sản phẩm, gắn với du lịch làng nghề – cũng chính là cách để làng Ngâu giữ lại hồn cốt làng quê Việt, đồng thời mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế nông thôn bền vững.