Sức sáng tạo từ những chất liệu truyền thống

Hội đồng giám khảo xem xét, đánh giá các sản phẩm có thiết kế hoàn thiện, chú trọng tính thẩm mỹ và chất lượng sáng tạo.

Vừa qua, Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội đã tổ chức chấm điểm các tác phẩm tham dự Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới năm 2026, với chủ đề “Nghệ thuật thủ công - Hơi thở thời đại”.

Cuộc thi năm nay thu hút 185 tổ chức, cá nhân và nghệ nhân đăng ký tham gia, với 397 sản phẩm, bộ sản phẩm thuộc nhiều nhóm ngành nghề thủ công mỹ nghệ. Theo ông Hoàng Quân, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội, điểm đáng chú ý của cuộc thi năm nay là 100% sản phẩm dự thi đều đã được thiết kế hoàn thiện, có sự chuẩn bị kỹ lưỡng cả về chất lượng, công năng và tính thẩm mỹ.

Các sản phẩm dự thi được chia thành 6 nhóm chính, gồm: gốm sứ với 65 sản phẩm, bộ sản phẩm của 32 đơn vị, cá nhân; sơn mài, sơn son thếp vàng với 50 sản phẩm của 21 đơn vị, cá nhân; mây tre, giang đan, guột tế với 60 sản phẩm của 37 đơn vị, cá nhân; khảm trai, gỗ mỹ nghệ với 70 sản phẩm của 35 đơn vị, cá nhân; dệt vải, thêu ren, lụa tơ tằm với 56 sản phẩm của 23 đơn vị, cá nhân; đồng, đá và các sản phẩm khác với 96 sản phẩm của 37 đơn vị, cá nhân.

Sự phong phú về chất liệu, kỹ thuật và cách tiếp cận thiết kế tạo nên một không gian khá đa dạng về sản phẩm. Ở đó, những chất liệu vốn đã quen thuộc với các làng nghề Hà Nội tiếp tục được khai thác, nhưng theo những cách thức mới, phù hợp hơn với thị hiếu và nhu cầu của đời sống hiện đại.

Để phục vụ công tác chấm thi, Trung tâm Khuyến công và Xúc tiến thương mại Hà Nội đã hoàn tất việc tiếp nhận, phân loại, đánh mã số và bố trí trưng bày sản phẩm. Cách tổ chức khoa học tạo điều kiện để Ban Giám khảo đánh giá từng sản phẩm một cách độc lập, khách quan, đồng thời có cái nhìn tổng thể về mặt bằng sáng tạo của cuộc thi năm nay.

Không chỉ đẹp, sản phẩm phải có khả năng đi vào đời sống

Theo ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, trong thiết kế sản phẩm thủ công mỹ nghệ, tính sáng tạo là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu. Bởi cuộc thi không chỉ tìm kiếm những sản phẩm được làm thủ công tinh xảo mà còn hướng tới những mẫu thiết kế mới, có khả năng tạo dấu ấn và mở ra hướng phát triển cho sản phẩm làng nghề.

Một sản phẩm có kỹ thuật tốt, được hoàn thiện công phu nhưng nếu thiếu yếu tố mới, thiếu sự sáng tạo trong thiết kế thì khó tạo được sự khác biệt trên thị trường. Ngược lại, những sản phẩm biết khai thác thế mạnh của chất liệu truyền thống, đồng thời đưa vào đó tư duy thẩm mỹ và cách tiếp cận mới sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận người tiêu dùng.

Cùng với sáng tạo, tính thị trường cũng được đặt ra như một yêu cầu ngày càng rõ đối với sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Theo đó, sản phẩm không chỉ dừng lại ở giá trị trưng bày, thưởng lãm mà cần hướng tới nhu cầu thực tế, xác định được nhóm khách hàng và phân khúc thị trường phù hợp.

Đây cũng là một trong những vấn đề đặt ra đối với các làng nghề hiện nay. Từ một sản phẩm truyền thống đến một sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường là cả một quá trình, trong đó thiết kế giữ vai trò quan trọng. Thiết kế không làm mất đi bản sắc của sản phẩm, mà ngược lại, nếu được khai thác đúng hướng sẽ giúp giá trị truyền thống được chuyển tải bằng một ngôn ngữ phù hợp hơn với đời sống đương đại.

Giữ hồn nghề trong nhịp sống mới

Một điểm được chú trọng trong cuộc thi năm nay là định hướng xanh và phát triển bền vững. Những yêu cầu về sử dụng nguyên liệu phù hợp, tiết kiệm năng lượng, hạn chế chất thải và nâng cao hiệu quả trong quá trình sản xuất ngày càng trở thành một phần của tư duy thiết kế sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Theo đó, câu chuyện về một sản phẩm hôm nay không chỉ nằm ở việc sản phẩm được làm đẹp đến đâu, tinh xảo đến mức nào, mà còn ở cách sản phẩm được tạo ra và những giá trị mà nó mang lại cho cộng đồng, môi trường.

Các đại biểu tham quan khu trưng bày thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới Hà Nội năm 2026.

Cùng với đó, yếu tố văn hóa và bản sắc cũng là một tiêu chí quan trọng trong quá trình đánh giá. Giá trị của sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ nằm ở hình thức hay công năng, mà còn được kết tinh từ câu chuyện văn hóa, truyền thống nghề và bản sắc của mỗi vùng đất. “Chúng tôi phải xem xét nhiều tiêu chí cùng lúc, sau đó trao đổi, bàn bạc và thống nhất để đưa ra quyết định. Việc đánh giá không chỉ dựa trên một yếu tố riêng lẻ mà phải xem xét tổng thể”, ông Trịnh Quốc Đạt cho biết.

Từ góc nhìn đó, một sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị cần tạo được sự hài hòa giữa kỹ nghệ truyền thống, tư duy sáng tạo, yêu cầu của thị trường và giá trị văn hóa. Đây cũng chính là bài toán mà các làng nghề đang từng bước giải đáp trong quá trình đổi mới sản phẩm.

Bởi suy cho cùng, đổi mới không có nghĩa là rời xa truyền thống. Điều quan trọng là biết chắt lọc những giá trị tinh hoa của nghề, giữ được “hồn” của sản phẩm, đồng thời thổi vào đó hơi thở của thời đại. Khi truyền thống gặp gỡ sáng tạo, sản phẩm làng nghề không chỉ tiếp tục tồn tại mà còn có thêm cơ hội bước vào những không gian thị trường mới.

Cuộc thi Thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ mới Hà Nội năm 2026, với quy mô 397 sản phẩm, bộ sản phẩm, vì thế không chỉ là dịp để lựa chọn những mẫu thiết kế tiêu biểu mà còn là diễn đàn để nhìn nhận sức sáng tạo của nghệ nhân, thợ thủ công và các cơ sở sản xuất. Qua mỗi mẫu sản phẩm, có thể thấy rõ hơn nỗ lực của các làng nghề Hà Nội trong việc gìn giữ giá trị truyền thống, nâng cao chất lượng thiết kế và từng bước đưa sản phẩm thủ công mỹ nghệ thích ứng với thị trường trong nước và quốc tế.

Các sản phẩm đạt giải được trưng bày tại tại Cung Triển lãm Kiến trúc, Quy hoạch xây dựng Quốc gia, Hội chợ quốc tế Quà tặng hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2026. Thời gian từ ngày 8 đến 11/10/2026.