Nhà nhà dệt chiếu

Làng chiếu Định Yên được hình thành cách đây hàng trăm năm, tập trung chủ yếu ở 02 xã Định An và Định Yên, nhất là Định Yên - nơi mà 70% hộ dân theo nghề làm chiếu, tập trung ở các ấp: An Lợi A, An Lợi B, An Khương và An Bình. Dân gian còn truyền tụng câu ca dao: “Định Yên có vựa chiếu to. Lấy chồng xứ Định khỏi lo chiếu nằm”.

Qua bàn tay khéo léo của mình, hàng năm các hộ dân nơi đây đã sản xuất ra hàng triệu sản phẩm chiếu có hoa văn rực rỡ, mịn màng và bền chắc được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng. Sản phẩm chiếu Định Yên có rất nhiều chủng loại, kích cỡ, mẫu mã đa dạng và phong phú, gồm chiếu bông vuông hình con cờ, chiếu bông động phòng hoa chúc, chiếu Trà Niên, chiếu trắng, chiếu hoa văn, chiếu vẩy ốc, chiếu cổ. Mỗi loại chiếu có chiều dài thống nhất 2 m, chiều ngang 1,4 - 1,6 m, giá bán tùy theo chủng loại, kích cỡ.

Thời điểm hưng thịnh và phát triển nhất của làng nghề dệt chiếu Định Yên là vào những năm 80 của thế kỷ 20, chiếu Định Yên đã được xuất khẩu sang các nước Đông Âu, Liên Xô (trước đây), Cam-pu-chia, Thái-lan,... được người tiêu dùng nước ngoài rất ưa chuộng. Làng nghề dệt chiếu Định Yên ngày đó rất nhộn nhịp, hàng làm ra không đủ bán, tạo nguồn lao động và thu nhập đáng kể cho người dân trong vùng. Những năm gần đây, tuy bị cạnh tranh với các sản phẩm chiếu nhựa, chiếu tre, chiếu gỗ,... nhưng làng nghề dệt chiếu truyền thống ở xã Định Yên vẫn tìm được chỗ đứng của mình, nhờ áp dụng máy móc vào dệt chiếu, thay đổi kiểu dáng, mẫu mã phù hợp thị hiếu người tiêu dùng.

“Chợ ma” đã đi vào huyền thoại

Trước đây, làng chiếu Định Yên được biết đến nhiều nhất là Chợ chiếu (chợ ma), do chợ nhóm vào ban đêm, kéo dài khoảng 02 giờ đồng hồ rồi tan chợ. Thời điểm bắt đầu nhóm chợ không ổn định, đêm hôm sau sớm hơn hôm trước 01 giờ. Đây là một nét văn hoá truyền thống đặc sắc của người Định Yên, tuy là chợ nhưng chợ chiếu không giống với bất kỳ loại chợ nào khác trên cả nước.

Lý giải nguyên nhân chợ chiếu chỉ bán ban đêm, ông Trần Văn Nghiệp, ngụ ấp An Lợi A có hơn 50 năm trong nghề cho biết, vì ban ngày người sản xuất bận dệt chiếu, thương lái cũng bận đi mua bán do đó, việc họp chợ chỉ diễn ra vào ban đêm. Tuy nhiên, hiện nay, theo nhu cầu của thị trường, việc dệt chiếu và hình thức mua bán đã có phần thay đổi.

Còn một lý giải nữa là sở dĩ, chợ chiếu nhóm họp vào lúc nửa đêm cốt là để trốn nộp thuế cho chủ chợ. Mỗi người bán có cây đèn dầu hoặc đèn mù u nên cả chợ tối om, chủ chợ không thể nào thu nổi thuế của một phần ba số người bán chiếu. Còn trên bến sông, các thương lái đã đóng thuế buôn chuyến nên không phải nộp tiền cho chủ chợ.

Đến Định Yên hôm nay sẽ không còn thấy không khí nhộn nhịp của “chợ ma” ngày nào. Nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống giao thông nông thôn đã được đầu tư khá hoàn chỉnh, các phương tiện chuyên chở có thể đi sâu vào tận thôn, xóm để thu mua trực tiếp sản phẩm một cách nhanh chóng và tiện lợi.

Nghề dệt chiếu tạo ra nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ gia đình, giải quyết việc làm, giúp ổn định về mặt kinh tế, góp phần nâng cao đời sống của bà con nông thôn. Tuy thăng trầm, vất vả nhưng người dân Định Yên với nghề cha truyền con nối vẫn một lòng nuôi dưỡng, theo đuổi để nghề dệt chiếu nơi đây trở thành làng nghề truyền thống có hơn trăm năm tồn tại và phát triển này.

Manh chiếu, chiếc chiếu, đôi chiếu từ xa xưa đã gắn liền với đời sống người Việt. Hơn thế, nó đã trở thành biểu tượng cho tình cảnh, tình cảm của bản thân, gia đình (manh chiếu bó thân, tình chăn chiếu) hay vị thế xã hội (chiếu trên, chiếu dưới...). Chính những giá trị vật chất và tinh thần vô vùng đặc sắc này mà trong tháng 9/2013, người dân Định Yên nói riêng và tỉnh Đồng Tháp nói chung vinh dự đón nhận một tin vui đó là Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã chính thức công nhận làng nghề dệt chiếu Định Yên là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

VĂN KHƯƠNG