Bún ngũ sắc kể câu chuyện nghề xưa

Bún ngũ sắc Hồng Quang ngày càng được nhiều du khách và người tiêu dùng biết đến.

Theo người dân địa phương, nghề làm bún khô ngũ sắc bắt nguồn từ những bữa ăn truyền thống của đồng bào Tày. Từ nguyên liệu quen thuộc là gạo tẻ, người dân đã khéo léo kết hợp với các loại lá, củ, quả tự nhiên để tạo nên những màu sắc khác nhau cho sợi bún. Sự sáng tạo ấy không chỉ làm phong phú thêm món ăn mà còn tạo nên nét đặc trưng riêng của làng nghề.

Nguyên liệu chính để làm bún là gạo tẻ được lựa chọn kỹ lưỡng. Sau khi ngâm mềm, gạo được xay thành bột mịn rồi trộn với các loại nguyên liệu tạo màu tự nhiên như lá cẩm cho màu tím, hoa đậu biếc tạo màu xanh, quả gấc mang lại sắc đỏ cam, còn bột ngô tạo nên màu vàng đặc trưng. Nhờ vậy, những sợi bún không chỉ đẹp mắt mà còn đảm bảo an toàn thực phẩm.

Những dải bún nhiều màu sắc làm nên nét đặc trưng của làng nghề.

Sau khi trộn bột, người dân đưa hỗn hợp vào khuôn ép thành sợi bún, hấp chín rồi đem phơi khô dưới nắng. Công đoạn phơi bún là hình ảnh quen thuộc của làng nghề. Vào những ngày nắng đẹp, khắp các sân nhà, giàn tre hay hàng rào đều phủ kín những dải bún nhiều màu sắc. Từ xa nhìn lại, cả xóm như được tô điểm bởi những dải lụa rực rỡ giữa không gian núi rừng.

Gắn bó với nghề hơn 20 năm, bà Nông Thị Lý, một hộ sản xuất bún tại xóm Hồng Quang 2 cho biết: “Làm bún ngũ sắc phải cẩn thận từ khâu chọn gạo đến pha màu. Màu sắc đều lấy từ cây, lá tự nhiên nên vừa đẹp vừa an toàn. Nhờ giữ đúng cách làm truyền thống nên bún của làng vẫn được nhiều người tìm mua”.

Không chỉ thu hút bởi màu sắc bắt mắt, bún ngũ sắc Hồng Quang còn được người tiêu dùng đánh giá cao về chất lượng. Sợi bún sau khi nấu vẫn giữ được độ dai mềm và hương thơm đặc trưng của gạo. Bún có thể chế biến thành nhiều món ăn quen thuộc như bún nước, bún trộn hoặc bún xào.

Hướng đi mới cho làng nghề

Người làm bún trộn bột đúng tỉ lệ để tạo nên những sợi bún đều và đẹp.

Trước đây, sản phẩm bún chủ yếu được tiêu thụ tại các chợ địa phương hoặc phục vụ nhu cầu trong gia đình. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, nhờ sự phát triển của du lịch và mạng xã hội, hình ảnh làng bún ngũ sắc Hồng Quang ngày càng được nhiều người biết đến. Những sân phơi bún rực rỡ sắc màu đã trở thành điểm tham quan, chụp ảnh thú vị đối với du khách khi đến với Cao Bằng.

Để đáp ứng nhu cầu của thị trường, một số hộ gia đình trong làng đã đầu tư thêm máy móc hỗ trợ sản xuất như máy nghiền bột, máy ép bún. Việc ứng dụng thiết bị giúp tăng năng suất và giảm bớt sức lao động, song các công đoạn quan trọng như pha màu từ nguyên liệu tự nhiên hay phơi bún vẫn được giữ theo phương thức truyền thống nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Bên cạnh đó, nhiều hộ sản xuất cũng chú trọng hơn đến việc xây dựng thương hiệu và cải tiến bao bì cho sản phẩm. Việc đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, nâng cao chất lượng sản phẩm đang được các cơ sở sản xuất quan tâm nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Hiện nay, làng bún ngũ sắc Hồng Quang đang được địa phương quan tâm phát triển theo hướng gắn với du lịch và xây dựng thương hiệu đặc sản địa phương. Chính quyền khuyến khích các hộ sản xuất giữ gìn phương thức làm bún truyền thống, đồng thời hỗ trợ quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ để nâng cao thu nhập cho người dân.

Ngoài bún khô truyền thống, một số cơ sở còn thử nghiệm chế biến thêm các sản phẩm từ bột gạo nhiều màu như nui ngũ sắc, phở khô ngũ sắc nhằm đa dạng hóa sản phẩm. Những sản phẩm này góp phần mở rộng thị trường và nâng cao giá trị cho nghề truyền thống của địa phương.

Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại, làng bún ngũ sắc Hồng Quang vẫn giữ được vẻ mộc mạc của một làng nghề truyền thống. Từ những hạt gạo quê giản dị, người dân nơi đây đã tạo nên sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị của các nghề thủ công truyền thống trên vùng đất Cao Bằng.