Ông Lê Ngọc Điểm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hòa Lâm phát biểu: Làng Trạch Xá, xã Hòa Lâm, huyện Ứng Hòa thuộc vùng quê chiêm trũng Khu Cháy; nằm phía Nam huyện Ứng Hòa, cách trung tâm huyện 7 km và cách trung tâm thành phố Hà Nội 40 km. Làng Trạch Xá được phân chia thành 02 khu dân cư, thuộc 02 khu xóm “Đông Tiến và xóm ngoài”, làng có 01 Chi bộ, có 01 HTX làng nghề, có 02 đội sản xuất - HTX nông nghiệp; có 481 hộ gia đình và 1983 nhân khẩu; có 750 lao động theo nghề may truyền thống đang làm việc tại Hà Nội và địa phương.

Lược sử lưu truyền, cách đây hàng 1000 năm, nhân dân trong làng luôn ghi nhớ và truyền tụng trong dân gian về công đức truyền nghề may cho dân làng do cụ tổ Nguyễn Thị Sen để lại. Theo truyền thuyết, bà Nguyễn Thị Sen sinh ra và lớn lên tại làng Trạch Xá, vào tuổi trăng tròn, bà là người con gái xinh đẹp, nết na, đảm đang và giỏi việc trồng dâu, dệt vải, may mặc, thêu thùa. Nhân dịp vua Đinh Tiên Hoàng về trấn Sơn Tây kén chọn người hiền tại giúp nước, đi đến làng Trạch Xá, tình cơ nhà vua gặp bà và đã đem lòng mến cảm, kết duyên cùng. Bà Nguyễn Thị Sen cùng vua về kinh đô Hoa Lư
(Ninh Bình).

Ông Lê Ngọc Điểm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hòa Lâm phát biểu tại buổi lễ.

Bà Nguyễn Thị Sen được nhà vua phong làm Tứ phi Hoàng Hậu. Tại cung vua, bà được giao quản bộ may trang phục Hoàng triều. Với tài trí thông minh và sự khéo léo, sáng tạo, bà đã cùng các cung phi tạo nên những bộ quần áo của Hoàng Tôn, Công Tử, Hoàng Hậu và Triều nghi, thứ nào cũng vừa trang trọng, vừa tiện lợi. Đặc biệt, bà đã tạo được đội ngũ nghề may, người thêu thùa đông đảo. Bà dạy cho các cung nữ từng đường kim, mũi chỉ, phát triển nghề may trong hoàng cung, mà trước đây chưa hề có. Theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, vua Đinh Tiên Hoàng (924 - 979) lập ra 05 Hoàng Hậu là: Đan Gia; Trinh Minh; Kiều Quốc; Cồ Quốc; và Ca Ông. Trong đó, Tứ phi Hoàng Hậu “Cồ Quốc” chính là Thánh tổ nghề may Nguyễn Thị Sen.

Năm Kỹ Mão, vua Đinh Tiên Hoàng và con trưởng là Nam Việt Vương Đinh Liễu bị gian thần Đỗ Thích sát hại. Buồn chán trước cảnh triều đình rơi vào cảnh binh đao, tranh quyền, đoạt vị, bà Tứ phi Nguyễn Thị Sen đã đưa các con từ giã hoàng cung, trở về quê hương làng Trạch Xá ngày nay. Tại đây, bà đã truyền dạy nghề may cho dân làng. Để rồi nghề may được cha truyền, con nối, thế hệ trước dạy cho thế hệ sau, được gìn giữ, lưu truyền và trở thành nghề truyền thống của làng. Bà mất vào ngày 12 tháng Chạp. Để nhớ công đức của bà và truyền đạt con cháu muôn đời biết công ơn của người tiền nhân, dân làng Trạch Xá đã lập đền thờ, suy tôn bà là “Đức Thánh tổ nghề may Nguyễn Thị Sen” và tổ chức lễ hội giỗ tổ vào 12 tháng Chạp “âm lịch” hàng năm.

Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, đã có nhiều chủ trương, chính sách ưu đãi, hỗ trợ vốn, đào tạo nghề của Chính phủ và thành phố Hà Nội, mở rộng các làng nghề, cấy nghề, đặc biệt là khơi dậy và phát triển các làng nghề có giá trị về truyền thống, văn hóa, lịch sử; thu hút nguồn lao động dôi dư, tăng thu nhập cho việc phát triển kinh tế hộ gia đình. Năm 2014, làng Trạch Xá (xã Hòa Lâm) được công nhận “Làng nghề may áo dài truyền thống”.

Lễ đón nhận Nhãn hiệu tập thể áo dài Trạch Xá.

Trong làng có nhiều thợ giỏi, thợ lành nghề được công nhận là nghệ nhân. Sản phẩm của dân làng đã được tham dự tại nhiều hội chợ triển lãm, giới thiệu sản phẩm làng nghề do Sở Công thương thành phố Hà Nội tổ chức, được khách hàng yêu chuộng. Sản phẩm áo dài làng Trạch Xá được giới thiệu và trưng bày, lưu thông trên thị trường trong nước và ngoài nước, được người tiêu dùng ưa thích và trân trọng.

Ngày 12/4/2016, Cục Sở hữu trí tuệ (trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ) ra Quyết định số 20047/QĐ-SHTT về việc “Cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 260954” cho “Hợp tác xã làng nghề may áo dài truyền thống Trạch Xá (VN)” xã Hòa Lâm, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội. Vinh dự và tự hào cho nhân dân và cán bộ làng Trạch Xá - xã Hòa Lâm, đã được đón nhận Giấy chứng nhận và chính thức được bảo hộ trí tuệ, được bảo vệ quyền lợi nghĩa vụ, trách nhiệm của người sản xuất và người tiêu dùng, được gắn logo nhãn nhiệu tập thể áo dài Trạch Xá, được mang thương hiệu giá trị sản phẩm, được quyền lưu thông trong và ngoài nước. Điều quan trọng hơn, đó là Logo, nhãn hiệu áo dài Trạch Xá được hội nhập trên thị trường Quốc tế.

Bài và ảnh Bình Văn