Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đã có quyết định khen thưởng 5 làng nghề truyền thống ở huyện Hải Lăng và tặng Bằng công nhận Làng nghề truyền thống của Chủ tịch UBND tỉnh kèm theo tiền thưởng 20 triệu đồng cho các làng nghề truyền thống. Đó chính là niềm tự hào của người dân đã gắn bó với các làng nghề trên địa bàn huyện. Song việc khôi phục, củng cố và phát triển nghề làng nghề truyền thống nhằm mục đích phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở nông thôn sẽ góp phần quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới ở các địa phương.

Ở làng Kim Long, xã Hải Quế, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị người dân đã gắn bó với nghề nấu rượu truyền thống từ hơn 200 năm nay. Được hình thành từ thời Pháp thuộc, rượu Kim Long nức tiếng là thứ rượu nồng, ngon được nhiều người yêu thích, là đặc sản Quảng Trị được nhiều nơi biết đến và sử dụng. Chúng tôi đến thăm gia đình bà Nguyễn Thị Gái, người có kinh nghiệm nấu rượu mấy chục năm nay, gia đình bà Gái đã chủ động tìm tòi để tự làm ra men để ủ rượu, có quy trình sản xuất rượu theo truyền thống và mở rộng thêm loại rượu đỏ, rượu nếp để cung cấp cho thị trường. Hiện tại, toàn bộ làng nghề Kim Long có hơn 200 hộ gia đình tham gia với 350 lao động chủ yếu là bán thời gian, tổng sản phẩm trong năm khoảng 420.000 lít, giá trị sản xuất là hơn 9 tỷ đồng năm 2016.

Nghề làm Nón thôn Trà Lộc, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng.

Làng Phương Lang thuộc xã Hải Ba huyện Hải Lăng cũng nổi tiếng với món bánh ướt. Thứ bánh mang tên ngắn gọn, dung dị đã và đang làm cho làng chuyển mình từng ngày. Anh Lê Hữu Nam đã có tuổi nghề làm bánh gần chục năm. 5 năm trước,cùng với sự hỗ trợ của nguồn vốn khuyến công anh đã đầu tư một hệ thống máy móc làm bánh ướt hơn 60 triệu đồng. Hiệu quả kinh tế là hiện hữu trước mắt, khi hiện giá mỗi kg bánh ướt là 7.000 đồng, số tiền lời của anh Nam mỗi tháng trên dưới 20 triệu đồng sau khi trừ chi phí nguyên liệu. Hiện nay, toàn thôn Phương Lang có 8 hệ thống làm bánh ướt của địa phương nhờ đầu tư công nghệ để làm nghề truyền thống.

Làng nghề chổi đót Văn Phong, xã Hải Chánh có 84 hộ thì có 43 hộ làm chổi đót, 85 lao động tham gia với mức thu nhập trung bình trên 20 triệu đồng/lao động/năm. Ngoài nghề chính là sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, Văn Phong có nghề làm chổi đót được hình thành, du nhập từ năm 1993, đến nay nghề này được duy trì và phát triển có hiệu quả.

UBND Huyện cũng đã có đề án khôi phục phát triển làng nghề chổi đót truyền thống nhằm chủ động nguồn nguyên liệu phục vụ cho làng nghề chổi đót phát triển bền vững, giảm chi phí mua nguyên liệu đót cho các hộ dân

Thôn Mỹ Thủy Hải An, Hải Lăng, Quảng Trị có trên 480 hộ dân nhưng có gần 200 hộ gắn bó với nghề làm nước mắm truyền thống của tổ tiên. Trải qua thời gian, nghề làm nước mắm Mỹ Thủy có lúc thăng trầm nhưng chưa bao giờ thất truyền. Hiện tại, làng nghề truyền thống nước mắm Mỹ Thủy vẫn duy trì gần 200 hộ (bình quân 4-6 lao động/hộ) làm nghề với hơn 65 hộ sản xuất thường xuyên với số lượng lớn. Từ chỗ nước mắm chỉ cung cấp chủ yếu cho khách hàng trong tỉnh, đến nay nước mắm Mỹ Thủy đã dần vươn xa khắp nơi trong nước, theo khách du lịch, người thăm thân ra nước ngoài.
Doanh thu từ nước nghề làm mắm Mỹ Thủy tăng lên theo từng năm đã góp phần nâng cao đời sống của người làm nghề (hiện mức thu nhập từ 15-20 triệu đồng/ lao động/năm). Doanh thu từ nghề chế biến nước ở mắm Mỹ Thủy hàng năm chiếm trên 50% tổng thu nhập của toàn xã Hải An. Nghề làm nước mắm không chỉ mang lại thu nhập khá cao mà còn tạo điều kiện để chăn nuôi phát triển.

Có thể nói, bên cạnh những kết quả đạt được thì vẫn còn tồn tại khá nhiều khó khăn. Việc phát triển các nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống chưa có quy hoạch, chưa có chiến lược xây dựng và phát triển thương hiệu cho sản phẩm. Bên cạnh đó, các cơ sở quy mô sản xuất đa số là nhỏ lẻ, manh mún, cơ sở vật chất, máy móc thiết bị, kỹ thuật công nghệ phần lớn còn lạc hậu, đa số sử dụng công cụ thiết bị thủ công truyền thống. Từ đó thì điều tất yếu là chưa có nhiều mặt hàng có giá trị kinh tế cao, chất lượng sản phẩm thiếu ổn định dẫn đến thị trường tiêu thụ chủ yếu là trên địa bàn trong tỉnh và một ít các tỉnh lân cận, phần lớn các hộ gia đình thực hiện hình thức ký gửi, rao bán riêng lẻ, chưa có nhiều sản phẩm tiêu thụ theo đơn đặt hàng lớn điều đó đã làm cho hiệu quả từ hoạt động các làng nghề mang lại chưa cao.

Trong thời gian tới, để khắc phục những khó khăn, về phía huyện Hải Lăng sẽ ưu tiên bố trí các khoản vay để phát triển các làng nghề từ nguồn vốn tại Ngân hàng Chính sách xã hội huyện, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các HTX, Tổ hợp tác, chủ cơ sở, hộ gia đình tại các làng nghề được tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi hoặc nguồn vốn tín dụng có bù lãi suất của Nhà nước, góp phần hỗ trợ cho các làng nghề truyền thống phát triển, mở rộng, ổn định sản xuất kinh doanh. Đồng thời, xây dựng và ban hành một số chính sách khuyến khích về khôi phục và phát triển làng nghề, đặc biệt là chính sách đối với các làng nghề sau khi được UBND tỉnh công nhận. Ngoài ra, huyện sẽ tiếp tục cố gắng huy động mọi nguồn vốn đầu tư phát triển làng nghề, tổ chức đào tạo nguồn nhân lực, quản lý sản xuất, áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nhằm nâng cao chất lượng các ngành nghề truyền thống tại địa phương.

Bài và ảnh: Minh Hiển