HTX nón lá Mỹ Trạch được thành lập vào cuối năm 2008, và bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 2009. HTX có 25 thành viên sản xuất nón lá, có 3 THT vệ tinh đầu mối cho HTX là Xuân Trạch, Liên Trạch, Lâm Trạch. Sau nhiều năm chật vật trong công tác quản lý và xây dựng thương hiệu sản phẩm; đến nay, cơ sở đã dần có được chỗ đứng trên thị trường. Hiện tại HTX nón lá Mỹ Trạch có gần 800 lao động, sản lượng bình quân mỗi năm đạt khoảng 30.000 sản phẩm, gồm 5-6 mẫu hàng với 2 chủng loại, chủ yếu là nón lá nón và nón lá dừa. Một trong những yếu tố quyết định sự tồn tại, thành công và phát triển của HTX nón lá Mỹ Trạch là HTX vừa tập trung vào khâu thu mua, tiêu thụ sản phẩm cho người dân vừa cung ứng nguyên vật liệu đầu vào cho bà con xã viên sản xuất.

Chị Nguyễn Thị Vân, Giám đốc HTX nón lá Mỹ Trạch chia sẽ: “Công đoạn làm vành nón không còn thực hiện bằng phương pháp thủ công nữa mà được thực hiện bằng máy tại Huế và Đà Nẵng, vì thế chất lượng bảo đảm, đẹp đều và giá cả hợp lý. Cơ chế quản lý sản phẩm của HTX nón lá Mỹ Trạch theo phương thức: chỉ thu mua nón của xã viên dưới dạng bán thành phẩm (mới hoàn thành khâu chằm nón)”.

Bởi công đoạn hoàn thiện, gồm: Lên vành vào khuôn, xây lá, cặp, làm nài, thêu, chải dầu..., hay còn gọi khâu “chuốt mã”, không phải xã viên nào cũng làm tốt, nên sau khi thu mua nón, Ban Quản trị HTX giao cho những người khéo tay thực hiện hoàn thiện sản phẩm. Nhờ vậy, nón vừa đều, đẹp và ít lỗi, đáp ứng được yêu cầu của khách hàng tiêu dùng và thị trường tiêu thụ.

Chị Nguyễn Thị Vân, Giám đốc HTX nón lá Mỹ Trạch cho biết thêm: “Việc chuyên môn hóa sản xuất nón thành từng công đoạn như trên giúp cho người lao động tận dụng tối đa năng lực của mình, ai giỏi phần nào làm phần đó. Nhìn qua thì thấy đơn giản, nhưng nghề này mang tính xã hội và nhân văn cao, tạo điều kiện cho người người khuyết tật cũng có thể tham gia những khâu phù hợp để có thêm thu nhập. Mặt khác, việc thường xuyên thực hiện thao tác một số khâu trong quy trình sản xuất là điều kiện để người thợ rèn luyện tay nghề, nâng cao kỹ thuật và tăng năng suất, chất lượng sản phẩm hàng hóa. Khi cung ứng vật liệu, xã viên được nợ tiền nhưng khi thu mua nón, HTX trả tiền đầy đủ, kịp thời, nên rất được bà con nhiệt tình, trách nhiệm với nghề. Chính vì thế, mỗi sản phẩm của HTX nón lá Mỹ Trạch “ra lò” đều nhận được ưa chuộng từ khách hàng và các đại lý”.

Đi đôi với việc nỗ lực khẳng định thương hiệu sản phẩm nón lá của tỉnh, HTX nón lá Mỹ Trạch còn giúp nhiều hộ dân sản xuất nón lá trung bình một ngày 4 đến 5 sản phẩm làm ra. Tổng sản phẩm gần 30.000 sản phẩm/ năm và tạo thu nhập từ 500.000 - 2.500.000 đồng/hộ/ tháng, HTX góp phần tích cực xóa đói giảm nghèo bền vững.

Để có những thành công ấy HTX nón lá Mỹ Trạch, chị Nguyễn Thị Vân chia sẻ về nghề: “Tôi đến với nghề sản xuất nón lá hoàn toàn là một sự tình cờ. Với xuất phát điểm là người đi thu mua sản phẩm nón lá cho bà con trong vùng, với hoàn cảnh gia đình khó khăn và nghị lực phi thường đi từ chính đôi chân của mình vững chắc đã bắt đầu vào việc xây dựng và ra đời HTX. Khi đó tôi đã miệt mài đi xe đạp cũ vất vả không kể nắng mưa để thu mua sản phẩm cho bà con, làng xóm ở xã, các xã lân cận, sau đó nhận được sự niềm tin và ủng hộ của bà con trong vùng, tôi đã quyết định mở đại lý thu mua sản phẩm từ xóm nhân rộng ra cả làng, cả xã và các xã lân cận. Những bước đi vất vả nhưng chậm mà vững chắc, được sự quan tâm của UBND xã, UBND cấp tỉnh, huyện, Liên minh HTX ,các cấp ủy Đảng chính quyền địa phương đã động viên tôi thành lập tổ hợp tác khi đó ban đầu của THT gồm có 12 thành viên học và tham gia sản xuất. Sau một thời gian đi vào hoạt động có hiệu quả thì tôi đã quyết định mở rộng thị trường hoạt động và mô hình sản xuất. Vào cuối năm 2008, đã thành lập và đi vào hoạt động HTX nón lá Mỹ Trạch và hoạt động hiệu quả kinh tế cao, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương được nâng cao giúp giảm đói xóa nghèo bền vững”.

Chị Nguyễn Thị Vân tâm sự: “HTX với xuất phát điểm vốn từ có là 1 tỷ đồng để hoạt động thu mua sản phẩm nón lá cho bà con, tôi đã vận động bản thân mình đi từ chính đôi chân của mình mặc dù số tiền và mô hình không lớn nhưng chậm mà chắc chắn so với mọi người đi trước tôi. Và những bước đi định hướng đúng đắn giúp tôi đã thành công với HTX nón lá Mỹ Trạch. Hiện tại HTX nón lá Mỹ Trạch đã mua được hệ thống dây chuyền máy móc hiện đại để sản xuất vành với 3 máy tổng số tiền là 210 triệu đồng, giúp thành công cho sản phẩm nón lá khâu quan trọng nhất là khâu sản xuất lên vành cho sản phẩm nên được đầu tư thiết bị máy móc hiện đại. HTX nón lá Mỹ Trạch lực lượng lao động sản xuất chính là chị em phụ nữ và đã giải quyết việc làm tạo thu nhập cho gần 800 lao động.

HTX luôn động viên tinh thần cho chị em phụ nữ vào mỗi dịp lễ tết, ngày lễ phụ nữ, thăm hỏi ốm đau cho các thành viên, HTX tham gia và làm tốt công tác an sinh – xã hội chăm lo đời sống cho người dân địa phương như tổ chức văn nghệ, bóng đá, góp tiền xây nhà tình nghĩa cho những gia đình gặp khó khăn neo đơn… HTX lấy uy tính và chất lượng sản phẩm hàng đầu nên đã chinh phục được những thị trường khó tính như nước bạn Lào và Thái Lan. Ngoài ra, với chất lượng cao và ổn định, sản phẩm nón của HTX cũng được tham gia nhiều hội chợ giới thiệu sản phẩm trong và ngoài tỉnh. Hướng tới thị trường Đắk Lắk và Tây Nguyên. HTX nón lá Mỹ Trạch với mô hình không lớn mạnh như những mô hình khác trong tỉnh nhưng có bước đi chắc chắn bền vững. Chị Nguyễn Thị Vân chia sẽ phương châm thành công đó là: “mùa nắng nón chạy, mùa mưa nấm chạy…”.

Sản phẩm nón lá Mỹ Trạch được Sở Công Thương công nhận cho thương hiệu sản phẩm nón lá Mỹ Trạch, được UBND tỉnh tặng bằng khen năm 2016 – 2017, và nhiều giấy khen của UBND huyện, hội liên hiệp phụ nữ huyện, hội nông dân xã; thi tay nghề giỏi cấp huyện HTX đạt giải nhất năm 2014, năm 2013 HTX nón lá Mỹ Trạch thi tay nghề giỏi do dự án giảm nghèo bền vững đạt giải nhất. Doanh thu HTX đạt trên 1 tỷ đồng năm 2014; năm 2015 – 2016 - 2017 đạt 1 tỷ đồng. Tạo việc làm thu nhập cao cho nhân dân lao động nông thôn trên địa bàn. Với uy tính và chất lượng sản phẩm hàng đầu đã đưa thương hiệu nón lá Mỹ Trạch nâng tầm thương hiệu Việt.

Được biết, theo mô hình tổ chức HTX kiểu mới, sắp tới HTX nón lá Mỹ Trạch sẽ tiến tới hoạt động như một doanh nghiệp. Đó là điều kiện để HTX làm tốt hơn vai trò “bà đỡ” cho làng nghề truyền thống ở địa phương và là điểm hẹn của các sản phẩm hàng Việt Nam chất lượng cao, là sản phẩm đẹp, thẩm mỹ với mẫu mã chất lượng cao phục vụ cho du lịch và quan trọng là khẳng định được vị thế của mình trên thị trường quốc tế.

Trần Hùng