Hà Nội: 13°C Hà Nội
Đà Nẵng: 27°C Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh: 32°C TP Hồ Chí Minh
Thừa Thiên Huế: 23°C Thừa Thiên Huế

Gốm Phù Lãng, vẻ đẹp của hồn quê Kinh Bắc

LNV - Nằm bên bờ sông Cầu thơ mộng của vùng quê Kinh Bắc, làng gốm Phù Lãng (xã Phù Lãng, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh) là một trong số những làng gốm nổi tiếng của miền Bắc gần nghìn năm tuổi còn tồn tại và phát triển cho đến ngày nay.


Gốm Phù Lãng được tạo hình bằng phương pháp thủ công truyền thống. Ảnh: Mạnh Tiến

Xưa kia, làng Bồ Bát ở Ninh Bình vốn nổi tiếng với sản phẩm gốm từ chất liệu đất sét trắng, gốm Thổ Hà vùng Bắc Giang được lái buôn khắp nơi tìm đến với sản phẩm đất sét xanh, thì làng Phù Lãng lại thâm trầm, mộc mạc bởi các sản phẩm gốm từ đất sét đỏ. Phù Lãng mang vẻ thâm trầm của một làng nghề gốm cổ. Cái sắc vàng óng da lươn của gốm Phù Lãng hàng trăm năm vẫn phảng phất hồn quê mộc mạc, bình dị nhưng không kém phần hấp dẫn.

Từ quy trình sản xuất truyền thống

Đặt chân đến Phù Lãng, dễ bắt gặp những hình ảnh mái ngói nâu đỏ thấp thoáng, những hàng chum vại dọc theo con đường làng, những tranh gốm, bình gốm xếp chồng cao ngất ở bên hiên, ở sân nhà. Đó cũng chính là hình ảnh của một Phù Lãng vẫn đang mỗi ngày đỏ lửa, cho ra lò những sản phẩm độc đáo, được nhiều người sử dụng.

Nguyên liệu đất để làm gốm ở đây không được lấy trực tiếp trong làng, mà được vận chuyển từ vùng Thống Vát, Cung Khiêm (Bắc Giang) dọc theo con sông Cầu về Phù Lãng. Chất đất ở đây được sử dụng vì có độ dẻo cao, đất được phơi cho bạc màu, trộn lẫn các lần đất, đập thành những viên nhỏ bằng ngón chân cái rồi mới cho vào nước, sau đó xéo tròn, nề đất, lọc sạn, phá cho tới khi đất phải nhuyễn mịn mới thôi. Một miếng đất trước khi chuốt phải được xéo hàng chục lần, sau đó làm thành thỏi dài và tạo thành những khoanh tròn rồi mới cho lên bàn xoay vuốt thành sản phẩm. Mỗi một sản phẩm tùy vào lớn hay nhỏ đều được làm từ một hoặc nhiều khoanh tròn như thế xếp chồng lên nhau và vuốt đến khi thành hình sản phẩm.

Các công đoạn sau đó chủ yếu làm cho sản phẩm nhẵn bề mặt, trám các vết xước, vết nứt và gọt phần thừa cho tròn trịa, sau đó được tráng một lớp men. Chất liệu làm men tráng gồm có: Tro cây rừng, vôi sống, vôi ống nghiền nát, bùn phù sa trắng. Bốn nguyên liệu này, sau khi sơ chế sẽ trộn đều với nhau theo một tỉ lệ nhất định, rồi pha thành dạng chất lỏng sền sệt. Khi sản phẩm đã se mặt, người thợ dùng chổi lông quét men lên bên ngoài một lớp mỏng hỗn hợp men ấy rồi đem phơi. Tất cả các sản phẩm đã được quét men và phơi khô đều có màu trắng đục, lúc này, gốm được xếp thành từng chồng để đưa vào lò nung. Xếp sản phẩm trong lò nung phải tuân theo nguyên tắc tiết kiệm tối đa không gian của lòng lò, chúng có thể được xếp chồng vào nhau trong quá trình nung để tiết kiệm diện tích.

Công đoạn cuối cùng để hoàn thiện sản phẩm là nung. Mặc dù công nghệ hiện đại cho phép người làm gốm tiết kiệm thời gian, công sức bằng các lò nung than hay nung ga hiện đại. Nhưng gốm Phù Lãng vẫn phải giữ cách làm truyền thống là nung bằng củi. Chính việc sử dụng củi làm chất đốt cho lò nung khiến bề mặt của gốm có những sắc độ khác nhau do lửa “táp”, tạo nên các sản phẩm có nhiều sắc độ đậm nhạt khác nhau.

Nhiệt độ lò nung phải đạt đến 1 nghìn độ C, như vậy lớp da ngoài mới đanh mặt, nhẵn bóng và chắc. Sản phẩm gốm được đun liền 3 ngày 3 đêm, lượng nhiệt trong lò cũng phải được điều chỉnh tăng dần nhiệt độ đến ngày thứ hai khi chín gốm, rồi từ từ giảm nhiệt độ. Đến ngày cuối cùng, gốm được để nguội, lấy ra khỏi lò và phân loại. Gốm đạt tiêu chuẩn phải có màu da lươn óng hoặc màu cánh gián, gõ vào phải có tiếng vang. Nếu gốm Bát Tràng tập trung vào các đường nét tinh xảo trong họa tiết của men tráng, gốm Thổ Hà sử dụng “chất men” tự nhiên từ chính bề mặt của đất được vuốt nhẵn thì sắc nâu da lươn lại làm nên vẻ đặc biệt cho gốm Phù Lãng.

Mỗi công đoạn, từ chọn đất, tạo hình, tráng men đến nung gốm đều được các thợ gốm chăm chút cẩn thận cho đến khi sản phẩm gốm ra lò.

Thích ứng với thời đại mới

Hiện nay, gốm của làng Phù Lãng vẫn được tập trung phát triển vào ba dòng sản phẩm chính: Gốm dùng trong hoạt động tín ngưỡng như tượng Phật, lư hương và các đồ thờ cúng; Gốm gia dụng, một trong những sản phẩm đặc trưng của gốm Phù Lãng, vô cùng đa dạng và phong phú về chủng loại, kiểu dáng, từ lọ, bình, ang đến chum, vại; Gốm trang trí, gồm bình trang trí, lọ hoa, tranh gốm...


Một số sản phẩm được vẽ hoa văn cho sinh động, theo nhiều nhu cầu khác nhau của thị trường

Trong nền kinh tế thị trường, các sản phẩm gốm với nhiều xuất xứ ngày càng trở nên đa dạng, bắt mắt, có lúc, gốm Phù Lãng tưởng như đã mất đi vị thế của mình. Phần nữa, cũng vì công việc làm gốm khá vất vả, nhiều thế hệ trẻ của làng không muốn làm nghề của cha ông để lại, mà theo những ngành nghề khác nhau.

Dù vậy, chính cái mộc mạc, chân chất của gốm Phù Lãng đã khiến nhiều người tiêu dùng lựa chọn, nhờ đó mà làng gốm như được tiếp thêm sức mạnh để “hồi sinh”. Không chỉ là một làng nghề sản xuất truyền thống, thời gian gần đây, Phù Lãng còn là nơi thu hút nhiều khách du lịch từ khắp mọi miền đến tham quan, tìm hiểu về nghề gốm. Đôi khi, chỉ cần nhìn những đôi tay thoăn thoắt của người thợ gốm vuốt, nặn, cũng có thể cảm nhận được giá trị của mỗi sản phẩm thủ công mà hồn cốt của nó lại được chứa đựng trong chính cái thô ráp, mộc mạc ấy.

Có lẽ, đây chính là động lực để sản sinh ra một thế hệ nghệ nhân mới của làng nghề, họ được đào tạo bài bản về gốm, về tạo hình. Hơn hết, họ có lòng say nghề với dòng gốm cổ của cha ông để lại. Dù có thể áp dụng nhiều công nghệ khác nhau vào quá trình sản xuất, nhưng chắc chắn những nét đặc trưng của gốm Phù Lãng ẩn trong cái mộc mạc, chân chất, bình dị ấy sẽ làm cho sản phẩm của nơi đây có sức sống lâu bền với thời gian.

Theo LĐTĐ

Tin liên quan

Tin mới hơn

Làng nghề gỗ Hương Mạc - Từ sơn được bảo hộ nhãn hiệu tập thể

Làng nghề gỗ Hương Mạc - Từ sơn được bảo hộ nhãn hiệu tập thể

LNV - Tháng 11/2023 làng nghề gỗ Hương Mạc đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu tập thể với 412 thành viên, tạo cơ hội cho nghề gỗ Hương Mạc nâng tầm thương hiệu, khẳng định giá trị sản phẩm làng nghề.
Chuếnh choáng say rượu ngô Bản Phố

Chuếnh choáng say rượu ngô Bản Phố

LNV - Cùng với thắng cố, mận Tam Hoa, chè Shan Tuyết, thổ cẩm... rượu ngô cũng là một trong những đặc sản, là niềm tự hào của đồng bào của các dân tộc ở huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai.
"Cá chép vượt vũ môn" họa tiết trên bình giọt ngọc gốm Chu Đậu

"Cá chép vượt vũ môn" họa tiết trên bình giọt ngọc gốm Chu Đậu

LNV - Tại huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương có lẽ không ai là không biết đến một làng gốm cổ nổi tiếng Chu Đậu khắp xa gần. Ngay từ thế kỷ 15, sản phẩm của ngôi làng này đã rất được ưa chuộng và xuất hiện ở nhiều quốc gia. Trải qua những thăng trầm và biến cố của lịch sử, nghề gốm nơi đây tưởng chừng đã bị mai một và dần biến mất.
Cây sanh hình rồng trăm tuổi

Cây sanh hình rồng trăm tuổi

LNV - Làng nghề cây cảnh Điền Xá huyện Nam Trực (Nam Định) có tuổi đời hơn 800 năm, ông tổ nghề cây của nơi đây là Tô Trung Tự, một vị quan thời Lý. Giới chơi cây cảnh trong và ngoài nước không ai không biết đến giống cây gắn liền với tên gọi của địa phương này, đó là "sanh Nam Điền".
Làng nghề bánh phồng Phú Mỹ trăm tuổi

Làng nghề bánh phồng Phú Mỹ trăm tuổi

LNV - Làng nghề bánh phồng Phú Mỹ ở ấp Thượng 3, thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang đã có từ lâu đời. Làng nghề nổi tiếng với sản phẩm bánh phồng được xem là một loại bánh đặc sản của An Giang. Theo nhiều cụ cao niên ở đây cho biết, khi người dân biết trồng nếp thì cái bánh phồng cũng bắt đầu xuất hiện, đến nay cũng ngót gần 100 năm.
Nghề dệt thổ cẩm người Mường Phú Thọ

Nghề dệt thổ cẩm người Mường Phú Thọ

LNV - Dưới mái nhà sàn đồng bào dân tộc Mường, xã Kim Thượng, huyện Tân Sơn, từng giọt sương mai ngưng đọng rơi khẽ, chạm nhẹ vào cánh đào rừng e ấp. Bên khung cửi, bàn tay thiếu nữ đưa thoi thoăn thoắt. Lách cách thoi đưa dệt vào khung cảnh sắc màu mùa Xuân đẹp đẽ, thơ mộng.

Tin khác

Làng nghề Quảng Nam rộn ràng vụ Tết

Làng nghề Quảng Nam rộn ràng vụ Tết

LNV - Tết Nguyên đán đang đến gần, các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đẩy nhanh sản xuất, phục vụ thị trường.
Nghề làm bánh chưng ở làng Tranh Khúc

Nghề làm bánh chưng ở làng Tranh Khúc

LNV - Xuôi về phía Nam Thành phố Hà Nội, cách trung tâm khoảng 15km, thuộc vùng ven sông Hồng, tại làng Tranh Khúc từ các cụ già, cho tới các thanh niên, trẻ nhỏ, ai vào việc nấy, nhịp nhàng với nghề làm bánh chưng truyền thống lâu đời chuẩn bị cho dịp tết Nguyên Đán 2024.
Chợ tranh Tết làng Đông Hồ

Chợ tranh Tết làng Đông Hồ

LNV - Chợ tranh tết làng Đông Hồ, xã Song Hồ, huyện Thuận Thành (Bắc Ninh) tồn tại đến giữa những năm 40 của thế kỷ trước thì lụi tàn, nhưng âm hưởng của nó đến nay vẫn được nhắc đến. Và những năm gần đây, người dân mua tranh Đông Hồ dịp Tết đã ngày một nhiều hơn. Để tái hiện lại ký ức một thời huy hoàng, rực rỡ về phiên chợ đặc sắc ngày xưa. Vừa qua Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh đã phục dựng phiên chợ tranh truyền thống tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ.
Nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm và những cánh diều

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm và những cánh diều

LNV - Trở lại xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, ngoại thành Hà Nội, tôi vô cùng ngạc nhiên bởi chỉ sau nửa năm kể từ khi địa phương tổ chức lễ đón nhận danh hiệu "Xã đạt chuẩn Nông thôn mới kiểu mẫu", tốc độ đô thị hóa nơi đây diễn ra quá nhanh chóng. Song vẫn còn lưu giữ được một vẻ đẹp thanh bình đặc trưng của làng quê Việt Nam vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
Thanh niên nông thôn sáng tạo khởi nghiệp

Thanh niên nông thôn sáng tạo khởi nghiệp

LNV - Bản lĩnh, năng động, sáng tạo, những thanh niên nông thôn của tỉnh không ngại khó khăn, mạnh dạn khởi nghiệp bằng các dự án (DA), mô hình với khát vọng làm giàu trên mảnh đất quê hương.
Nam Định: Các làng nghề vào vụ Tết

Nam Định: Các làng nghề vào vụ Tết

LNV - Những ngày này, các cơ sở sản xuất, kinh doanh tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh Nam Định đang tất bật chuẩn bị nguồn hàng để phục vụ thị trường cuối năm, nhất là dịp Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024.
Làng hoa, cây cảnh Hà Nội hối hả vào Tết

Làng hoa, cây cảnh Hà Nội hối hả vào Tết

LNV - Bao giờ cũng vậy, khi thời gian cách Tết Nguyên đán khoảng hơn 1 tháng là người nông dân các làng hoa tại Hà Nội, cũng như các vùng phụ cận lại tất bật bước vào mùa chuẩn bị hoàn tất những công đoạn cuối cùng trước khi mang hoa, cây cảnh rời vườn để bán phục vụ mọi nhà mang về trưng, chơi Tết.
Họa tiết Rồng trên gốm sứ Việt Nam

Họa tiết Rồng trên gốm sứ Việt Nam

LNV - Họa tiết Rồng trên gốm sứ Việt Nam là biểu tượng quen thuộc, xuất hiện nhiều trên các tác phẩm gốm sứ phong thủy, đồ thờ gốm sứ. Rồng có mặt trong suốt chiều dài văn hóa hàng nghìn năm qua của dân tộc. Hình tượng Rồng luôn được xem là biểu tượng của uy quyền tuyệt đối, của sự dũng mãnh và sự tối thượng.
Người thợ mộc lành nghề “thổi hồn” cho những ngôi nhà gỗ

Người thợ mộc lành nghề “thổi hồn” cho những ngôi nhà gỗ

LNV - Những năm gần đây, nhu cầu làm nhà bằng gỗ mít rất cao, đặc biệt là nhà thờ của các dòng họ. Nắm bắt được thị hiếu của người dân, nhiều năm qua, với tay nghề cao, ông Nguyễn Văn Minh (sinh 1969, xã Trường Sơn, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh) đã cùng với đội ngũ thợ mộc lành nghề của mình tạo ra nhiều căn nhà gỗ có giá trị cao. Những căn nhà đó không chỉ có giá trị thẩm mỹ mà còn có giá trị văn hóa cao.
Hiệp hội Làng nghề Việt Nam: Kết nối cộng đồng làng nghề - Hội nhập quốc tế

Hiệp hội Làng nghề Việt Nam: Kết nối cộng đồng làng nghề - Hội nhập quốc tế

LNV - Nhân dịp năm mới xuân Giáp Thìn 2024, ông Lưu Duy Dần, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã có những chia sẻ với Tạp chí Làng nghề Việt Nam về những thành quả đạt được trong năm qua và phương hướng nhiệm vụ trong năm mới 2024, chuẩn bị tiến tới đại hội đại biểu lần thứ V của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam.
Tiền Giang: Làng nghề truyền thống vào vụ tết

Tiền Giang: Làng nghề truyền thống vào vụ tết

LNV - Tết Nguyên đán 2024 đang cận kề, thời điểm này, các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Tiền Giang đang tập trung sản xuất hàng hóa cung ứng cho thị trường. Báo Ấp Bắc điện tử, cơ quan của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam, tiếng nói của Đảng bộ, chính quyền, và nhân dân tỉnh Tiền Giang
Thăm làng rau Bàu Tròn

Thăm làng rau Bàu Tròn

LNV - Nằm cách trung tâm TP.Đà Nẵng 30km về phía Nam và nằm trên trục đường vào Thánh địa Mỹ Sơn, làng rau Bầu Tròn ngày càng được biết đến như một địa chỉ “du lịch canh nông” cho du khách tham quan du lịch và tìm mua rau sạch về dùng cho gia đình. Bất cứ mùa nào trong năm, hễ đến Bầu Tròn, du khách cũng có thức quà quê là “rau sạch” đem về tặng cho người thân hoặc dùng cho các bữa cơm gia đình thêm dinh dưỡng, an toàn...
Đồng Tháp: Sắc xuân ở làng chiếu Định Yên

Đồng Tháp: Sắc xuân ở làng chiếu Định Yên

LNV - Những ngày này, làng chiếu Định Yên, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp tất bật vào mùa dệt chiếu Tết, cả làng rộn rã âm thanh phát ra từ những khung dệt thô sơ bằng gỗ và những chiếc máy dệt chiếu tự động. Nơi đây, từ trong nhà ra ngoài ngõ giăng đầy những sợi lác đã nhuộm màu xanh, đỏ, vàng, tím...
Xuôi dòng sông Tiền thăm làng Mộc Chợ Thủ

Xuôi dòng sông Tiền thăm làng Mộc Chợ Thủ

LNV - Tồn tại và phát triển hơn 200 năm, cho ra đời những sản phẩm vang danh, được người tiêu dùng nhiều nơi ưa chuộng, làng mộc Chợ Thủ ở huyện Chợ Mới (tỉnh An Giang) từ lâu được mệnh danh là “Đệ nhất nghề mộc và chạm khắc gỗ vùng Tây Nam Bộ”.
Tất bật làng gốm Bát Tràng

Tất bật làng gốm Bát Tràng

LNV - Những ngày cuối năm Quý Mão, làng nghề Bát Tràng, huyện Gia Lâm (Hà Nội) trở nên nhộn nhịp, đông đúc hơn. Từng đoàn xe tải chở những chuyến hàng gốm sứ đi muôn nơi; nhiều đoàn khách trong nước và quốc tế tìm đến tham quan, mua sắm…
Xem thêm
qc-vinamilk-100-thanh-trung
Mới nhất Đọc nhiều
Chương trình thiện nguyện “Xuân Ấm Trao Em”

Chương trình thiện nguyện “Xuân Ấm Trao Em”

LNV - Dự án “Xuân Ấm Trao Em” được thực hiện với mục đích hỗ trợ cho 65 em học sinh có hoàn cảnh khó khăn của trường Tiểu học Quảng Uyên. Đây đều là những em học sinh có hoàn cảnh khó khăn, thuộc diện nghèo - cận nghèo, có trường hợp mồ côi cha/mẹ, có thương tật.
Làng nghề gỗ Hương Mạc - Từ sơn được bảo hộ nhãn hiệu tập thể

Làng nghề gỗ Hương Mạc - Từ sơn được bảo hộ nhãn hiệu tập thể

LNV - Tháng 11/2023 làng nghề gỗ Hương Mạc đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu tập thể với 412 thành viên, tạo cơ hội cho nghề gỗ Hương Mạc nâng tầm thương hiệu, khẳng định giá trị sản phẩm làng nghề.
Chuếnh choáng say rượu ngô Bản Phố

Chuếnh choáng say rượu ngô Bản Phố

LNV - Cùng với thắng cố, mận Tam Hoa, chè Shan Tuyết, thổ cẩm... rượu ngô cũng là một trong những đặc sản, là niềm tự hào của đồng bào của các dân tộc ở huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai.
Nghệ sĩ Đào Hà và những mong ước đầu Xuân

Nghệ sĩ Đào Hà và những mong ước đầu Xuân

LNV - Gần 40 năm cống hiến trong ngành CAND về hưu với quân hàm Thượng tá, song Nghệ sỹ Đào Hà, chủ nhiệm CLB Văn nghệ sỹ xứ Đoài, người Đảng viên gần 40 năm tuổi Đảng có thân hình nhỏ nhắn, đôi mắt thông minh, lanh lợi này vẫn còn nhớ như in những chuyến đi trinh sát tại địa bàn phía Tây Bắc Tổ quốc. Nhớ những chiến công thầm lặng của lực lượng An ninh nhân dân và tình cảm của đồng bào các dân tộc miền núi thương yêu, đùm bọc đối với cán bộ, chiến sĩ CAND.
"Cá chép vượt vũ môn" họa tiết trên bình giọt ngọc gốm Chu Đậu

"Cá chép vượt vũ môn" họa tiết trên bình giọt ngọc gốm Chu Đậu

LNV - Tại huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương có lẽ không ai là không biết đến một làng gốm cổ nổi tiếng Chu Đậu khắp xa gần. Ngay từ thế kỷ 15, sản phẩm của ngôi làng này đã rất được ưa chuộng và xuất hiện ở nhiều quốc gia. Trải qua những thăng trầm và biến cố của lịch sử, nghề gốm nơi đây tưởng chừng đã bị mai một và dần biến mất.
qc-vinamilk-dinh-duong-vang
cty-tnhh-ung-dung-khcn-quoc-te
thieu-hoa
vf
tho-xuan
xsmb
gex
thaco
lang-chanh
nga-son
Giao diện di động