Nét đẹp từ bàn tay khéo léo

Từng sợi lanh, sợi bông được xe thành chỉ, nhuộm màu, rồi đưa vào khung dệt, tạo nên những mảnh vải mang hoa văn tinh tế.

Ngoài công việc nương rẫy, vào những lúc nông nhàn hay khi quây quần bên bếp lửa, phụ nữ Dao Tiền lại cần mẫn bên khung cửi. Nghệ thuật thêu thổ cẩm của người Dao Tiền có sự kết hợp giữa nhuộm bao vải và thêu tay, tạo nên sự sinh động, bắt mắt. Màu sắc chủ đạo thường là đỏ, đen, xanh, trắng, tượng trưng cho quan niệm về trời – đất – con người và ước vọng hạnh phúc, no đủ. Những họa tiết hoa lá, chim muông, sông núi… không chỉ trang trí mà còn gửi gắm ước vọng hòa hợp với thiên nhiên, gìn giữ cội nguồn.

Một bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Dao Tiền gồm áo, yếm, váy dài, dây lưng, xà cạp, khăn vấn đầu và đồ trang sức bạc. Áo thường không cổ, có bốn thân, xẻ ngực, tà sau thêu viền chỉ màu rực rỡ. Cổ tay áo cũng được trang trí nhiều đường chỉ sắc màu, tạo nên vẻ thanh thoát, duyên dáng. Đây là trang phục gắn bó từ khi con gái trưởng thành cho đến lúc về già, trở thành dấu ấn nhận diện cộng đồng.

Giữ nghề để giữ hồn dân tộc

Những hoa văn trên vải không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn ẩn chứa thông điệp văn hóa.

Trong bối cảnh hiện đại, khi những xu hướng thời trang tiện lợi, hiện đại ngày càng phổ biến, nhiều dân tộc thiểu số đã dần mai một nghề dệt thổ cẩm. Thế nhưng, ở Tam Kim, người Dao Tiền vẫn bền bỉ giữ nghề. Với họ, dệt thổ cẩm không chỉ để có những bộ váy áo đẹp, mà còn để nhắc nhớ con cháu về truyền thống, về nguồn cội.

Mỗi đường thêu, mỗi họa tiết là lời nhắn gửi của thế hệ trước đến thế hệ sau: phải biết trân trọng, gìn giữ di sản tổ tiên để lại. Chính vì vậy, phụ nữ Dao Tiền luôn truyền dạy cho con gái kỹ năng dệt, thêu ngay từ khi còn nhỏ. Đứa trẻ Dao Tiền lớn lên bên tiếng thoi đưa, tiếng chỉ len qua khung cửi, để rồi khi trưởng thành có thể tự may cho mình bộ trang phục truyền thống.

Ngày nay, sản phẩm thổ cẩm không chỉ phục vụ nhu cầu mặc của cộng đồng mà còn được nhiều du khách, nhà sưu tầm, nhà thiết kế quan tâm. Nhiều bộ trang phục, tấm vải, túi xách, khăn choàng, ví thổ cẩm… đã trở thành sản phẩm hàng hóa mang lại thu nhập cho người dân.

Việc bảo tồn nghề dệt thổ cẩm gắn với phát triển du lịch cộng đồng đang mở ra cơ hội mới cho xã Tam Kim. Du khách đến đây không chỉ được ngắm nhìn, mua sắm những sản phẩm thủ công tinh xảo, mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm quá trình se sợi, nhuộm vải, thêu thùa. Điều đó giúp nghề truyền thống thêm sức sống, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho bà con.

Chính quyền địa phương và các tổ chức cũng đã có nhiều hỗ trợ như mở lớp truyền nghề, tổ chức hội chợ, xây dựng thương hiệu thổ cẩm Dao Tiền. Một số hợp tác xã, nhóm phụ nữ đã mạnh dạn đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Đây là hướng đi quan trọng để thổ cẩm Dao Tiền vừa giữ được bản sắc, vừa bắt nhịp với nhịp sống hiện đại.

Gìn giữ bản sắc giữa nhịp sống mới.

Trang phục truyền thống của mỗi dân tộc không chỉ là sự khác biệt về hình thức, mà còn là minh chứng cho sức sống văn hóa của cộng đồng ấy. Với người Dao Tiền ở Tam Kim, bộ váy áo thổ cẩm không chỉ đẹp về màu sắc, hoa văn mà còn đẹp bởi ý nghĩa gắn bó với truyền thống, với đời sống tinh thần.

Trong nhịp sống hiện đại, vẫn còn đó những người phụ nữ Dao Tiền kiên trì bên khung cửi, cần mẫn giữ từng sợi chỉ, từng hoa văn. Chính họ là những “nghệ nhân thầm lặng” góp phần bảo tồn kho tàng văn hóa dân tộc. Nghề dệt thổ cẩm, vì thế, không chỉ là sinh kế, mà còn là niềm tự hào, là hồn cốt của cộng đồng Dao Tiền trên đất Cao Bằng.