Những giai thoại cá voi cứu người

Về Cảnh Dương, chúng tôi ngỡ ngàng bởi ngôi làng sầm uất, cây cối tốt tươi, khí quang trong lành, khác hẳn những làng chài ở các địa phương khác. Tìm hiểu dư địa chí của xã thì đây là ngôi làng biển nổi tiếng, từng được xếp vào một trong “bát danh hương” của vùng đất Bố Chính xưa. Đến nay, Cảnh Dương đã có bề dày lịch sử hơn 370 năm. Làng biển này mang trong mình những giá trị văn hóa phong phú và độc đáo mà không phải làng biển nào cũng có được…Những giá trị văn hóa tinh thần của người Cảnh Dương được sản sinh từ thực tế lao động đánh bắt trên biển đầy hiểm nguy và gian khổ. Thế nên, trong đời sống văn hóa của người dân Cảnh Dương, cá voi, loài cá luôn cứu nạn ngư dân trên biển, được tôn là những vị “thần” và luôn hiện hữu trong đời sống tâm linh của người dân làng biển…

Bên quán nước bên đường, chúng tôi được ông Nguyễn Sơn, một ngư dân sống sót trong trận lốc kinh hoàng năm 1997 kể: Vào chiều cuối thu năm đó, tôi và các ngư phủ đang đánh cá ngoài khơi thì gặp lốc. Con thuyền bị bốc lên không trung, rồi ném xuống biển. Tôi bị sóng biển quăng quật một lúc rồi không biết gì nữa. Khi tỉnh lại tôi thấy mình và 3 người nữa như đang nằm trên một gò đá đen rộng lớn. Định thần lại tôi mới biết là 4 người trên thuyền chúng tôi được “ngài” cứu và cõng vào bờ. Chúng tôi nằm trên lưng “ngài” trôi dạt nhiều ngày liền, vớt rong biển, ăn cả quần áo cầm hơi mong sống sót qua ngày. Sau đó chúng tôi được tàu của Ông Hùng ở Lý Sơn Quảng Ngãi đến ứng cứu. Nếu không có “ngài” mấy anh em chúng tôi đã vĩnh vĩnh nằm dưới đáy đại dương làm mồi cho cá rồi. Thoát chết đận ấy ấy, anh em chúng tôi ở nhà ăn chay, nguyện không sát sinh cả tháng trởi để lễ tạ ơn ngài cứu mạng.”, ông Sơn xúc động kể.

Bờ biển Cảnh Dương đẹp yên bình, nơi 375 năm qua đã có 17 xác cá voi dạt vào

Ông Lê Bình, người được cá voi cứu cùng đợt đó khẳng định đó là chuyện có thật! Ông còn kể rằng khi mọi người sang thuyền an toàn, “ngài” phóng ra khơi và cứu thêm được một số người đưa vào hòn Nồm và đảo Yến.

Theo chỉ dẫn của ông Bình, chúng tôi tiếp tục đến nhà anh Nguyễn Tuấn Anh, ngư phủ nhiều lần được cá voi cứu mạng. Tuấn Anh da đen nhẻm đang ngồi bên đống lưới hút thuốc lào. Khi được hỏi về chuyện cá voi cứu người, anh hồ hởi kể: Ngài cứu anh nhiều bận. Nhưng nhớ nhất là chuyến đánh bắt cá ở vịnh Bắc Bộ đầu tháng10/ 1998. Khi các ngư phủ đang phấn khởi vì đánh bắt được nhiều cá thì nghe tin báo bão. Mọi người vội vã quay về thì tàu gặp sự cố bị hỏng máy. Các thành viên trên tàu ai cũng hoang mang lo lắng khi càng lúc gió càng giật mạnh. Sóng biển chồm lên từng đợt. Lúc đó nước tràn cả vào khoang, tàu chao đảo như chực chìm. Ai cũng nghĩ phen này chắc chết. Đúng lúc đó 2 “ngài” một ông, một bà bất ngờ xuất hiện, ghé lưng nâng đỡ cho con thuyền thăng bằng.

Rít điếu thuốc lào nhả khói sảng khoái anh Hữu kể tiếp: “ Thấy 2 “ngài” xuất hiện giúp đỡ làm chúng tôi phấn khởi hẳn lên. Tôi bình tĩnh lấy lại được tinh thần và nhanh chóng tập trung khắc phục được sự cố. Khi thuyền của chúng tôi nổ máy chạy về, vợ chồng ngài còn hộ tống hơn 2 hải lý rồi mới quay lại”.

Còn rất nhiều những câu chuyện cá voi cứu người rất li kì, hấp dẫn, huyền bí và linh thiêng được ngư dân kể lại. Đây không phải là truyền thuyết hay lời đồi thổi vô thực mà đó là những giai thoại đẹp về loài cá hiệp nghĩa đã đi vào tâm trí của mỗi con người vùng biển Cảnh Dương.

Tri ân loài cá linh thiêng

Trên bờ biển Cảnh Dương có một nghĩa trang rất đặc biệt, đó là nghĩa trang cá voi. Nghĩa trang này có 17 ngôi mộ cá voi được xây dựng kiên cố, có tường bao, bia mộ được làm bằng đá cẩm thạch rất hoành tráng và tôn nghiêm. Trên từng bia mộ chí, người làng khắc những cái tên rất tôn kính như: “Đức ông”, “Đức bà”, “Cậu út hiệp sỹ”, “Cô Tuyết nhi cơ”…cùng với ngày tạ thế là ngày mà cá voi dạt vào bờ biển của làng. Chính giữa nghĩa trang là một ngôi miếu thờ chung. Tất cả đều được chăm sóc sạch sẽ, hương khói quanh năm. Không ai biết ngôi mộ đầu tiên ở đây được chôn cất từ lúc nào. Nhưng tự bao đời nay, những câu chuyện về loài cá linh thiêng, hiệp nghĩa mang một sức mạnh huyền bí này được truyền từ đời này qua đời khác. Ngư dân miền duyên hải luôn mang ơn và tôn thờ ngài. Họ gọi cá voi đực là “đức ông”, còn cá voi cái là “đức bà” một cách đầy kính trọng. Khi cá voi chết, xác tấp vào bờ, họ xót thương gọi chuyện này là “ngài lụy”. Theo quan niệm và tập tục xưa nay khi “ngài” chọn vùng đất nào làm nơi an nghỉ cuối cùng thì việc lo hậu sự, an táng, thờ phụng “ngài” là tránh nhiệm và vinh dự của ngư dân vùng đó. Chính vì vậy mà mỗi khi ngài lụy, ngư dân từ già đến trẻ đều tỏ lòng tiếc thương vô hạn, cả làng long trọng tổ chức “đại tang” cho “ngài” và hàng năm làm giỗ chu đáo. Bởi theo dân làng, cá voi chính là vị thần cứu tinh trong hoạn nạn trên biển cũng như trong cuộc sống, là chỗ dựa tâm linh cho mỗi người mưu sinh bằng nghề đi biển.

Nghĩa trang cá voi, nơi có 17 ngôi mộ cá voi được người dân Cảnh Dương chôn cất và thờ phụng.

Lão ngư Trần Văn Hòa người có thâm niên 60 đi biển, dẫn chúng tôi đến thắp hương tại nghĩa trang cá voi cho biết: Cứ rằm, mồng một âm lịch ngư dân Cảnh Dương đều ra thắp hương ở nghĩa trang. Việc này vừa để tỏ lòng cung kính, biết ơn ngài và cầu cho quốc thái, dân an, mưa thuận, gió hòa, tôm cá đầy khoang...

Theo tìm hiểu của chúng tôi, không chỉ những ngư dân mà nhiều người dân khác với các ngành nghề khác nhau cũng tìm đến nghĩa trang này để cầu yên. Anh Phan Thành, một doanh nhân tâm sự: “Khi đến nghĩa trang đặc biệt này, tôi có cảm giác bình an như được có ngài che chở. Vậy nên tôi thường đến đây thắp hương cầu mong cho gia đình và mọi người luôn được bình an, mạnh khỏe và gặp nhiều may mắn trong cuộc sống”.

Ngư dân Cảnh Dương luôn kính trọng và coi cá voi như những vị thần. Mỗi khi, cá voi vì một lý do nào đó dạt vào bờ mà còn sống, cả làng sẽ ra biển chăm sóc cho ngài. Mới đây, vào chiều 8/5/2014 một con cá voi nặng khoảng 1,5 tạ, dài 2m dạt vào cửa biển sông Ròon, trong thể trạng rất yếu, người dân Cảnh Dương đã phối hợp với trạm biên phòng có mặt kịp thời dùng mọi biện pháp để cứu chữa thành công và đưa ngài trở về ngôi nhà biển cả…

Cá voi không chỉ có mặt trong đời sống tâm linh mà tự bao đời nay còn hiện hữu rất rõ nét trong đời sống văn hóa của người dân làng biển. Cá voi đã đi vào ca dao, đi vào lời ru thấm đẫm trong tâm hồn mỗi con người Cảnh Dương.

Ông Phạm Đình Tiến, Chủ tịch UBND xã Cảnh Dương, cho biết: Hàng năm cứ đến ngày rằm tháng Giêng, làng Cảnh Dương thường tổ chức lễ hội cầu ngư mà linh vật được tôn thờ nhất là cá voi. Lễ hội độc đáo này được tổ chức rất long trọng thu hút hàng vạn người trong và ngoài xã tham gia.Lễ hội không chỉ mong muốn “ngài” phù hộ ngư dân thuận buồm, xuôi gió, đánh bắt được tôm cá đầy khoang mà thông qua Lễ cầu ngư, người dân Cảnh Dương còn nêu cao tinh thần bám biển, phát triển nghề truyền thống cùng chung tay tham gia bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc”.

Rời nghĩa trang cá voi bên bờ biển Cảnh Dương trong buổi chiều đầu xuân tràn nắng, chúng tôi đang miên man suy nghĩ những điều huyền bí về loài cá linh thiêng này chợt nghe tiếng hát chèo đệm trên sóng biển rì rào:“Làng ta mở hội cầu ngư / Mừng ngày lễ hội đêm rằm tháng Giên g/ Khấn trời lạy đất bốn phương / Mưa hòa gió thuận cầu mong “đức bà” / “đức ông” trong cõi tâm linh / Thành tâm phụng sự cổ kim lưu truyền”...

Bài và ảnh Tiến Dũng