Giữ hồn nghề qua bàn tay thế hệ trẻ

Theo Sở Công Thương Hà Nội, Thành phố hiện có hơn 320 làng nghề và làng có nghề, trong đó có 135 làng nghề đã được công nhận theo tiêu chí của UBND Thành phố. Các làng nghề này đang tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 180.000 lao động, với mức thu nhập bình quân từ 6 đến 8 triệu đồng/tháng, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế nông thôn và gìn giữ bản sắc văn hóa Thủ đô.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt nghiêm trọng lớp thợ kế cận. Khảo sát cho thấy tỷ lệ lao động trẻ (dưới 35 tuổi) tham gia sản xuất tại các làng nghề chỉ chiếm khoảng 25–30%, trong khi đó nhiều nghệ nhân và thợ giỏi đã cao tuổi. Nếu không có giải pháp truyền nghề hiệu quả, nhiều tinh hoa kỹ thuật thủ công sẽ đứng trước nguy cơ mai một.

Trước thực tế đó, thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình khuyến khích nghệ nhân, thợ giỏi mở lớp truyền nghề, dạy nghề tại chỗ, gắn đào tạo với nhu cầu cụ thể của từng cơ sở sản xuất. Mô hình “nghề dạy nghề” – học trực tiếp từ người thợ, từ quy trình sản xuất thực tế – đang mang lại hiệu quả tích cực và được nhân rộng tại nhiều địa phương.

Đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đặc biệt trong các làng nghề truyền thống

Đào tạo gắn liền với sản xuất – hướng đi bền vững

Tại làng nghề mây tre đan Phú Vinh (huyện Chương Mỹ), mỗi năm có hàng trăm học viên trẻ theo học các lớp truyền nghề do chính nghệ nhân tổ chức. Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Tĩnh chia sẻ: “Các lớp học tại làng được mở ngay trong xưởng sản xuất, học viên vừa học nghề, vừa tham gia làm các sản phẩm thực tế theo đơn hàng. Cách làm này giúp các em hiểu rõ quy trình từ nguyên liệu đến thành phẩm, nắm bắt được yêu cầu kỹ thuật và thị trường ngay từ đầu”.

Không chỉ ở Phú Vinh, tại làng gốm Bát Tràng, làng lụa Vạn Phúc, làng khảm trai Chuyên Mỹ, làng mộc Thiết Ứng,…các chương trình truyền nghề cũng đang được tổ chức bài bản hơn, có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ sở sản xuất, trung tâm giáo dục nghề nghiệp và Sở Công Thương Hà Nội. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động liên kết với các trường nghề, nhận học sinh đến thực tập và đào tạo theo đơn đặt hàng, đảm bảo học viên sau khi hoàn thành khóa học có thể làm việc ngay.

Thống kê cho thấy, giai đoạn 2021- 2024, toàn thành phố đã tổ chức trên 180 lớp đào tạo nghề ngắn hạn và truyền nghề, thu hút gần 10.000 học viên tham gia. Đáng chú ý, hơn 80% học viên sau đào tạo đã có việc làm ổn định, nhiều người trở thành thợ chính hoặc tự mở cơ sở sản xuất tại địa phương. Đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả thiết thực của việc gắn đào tạo với nhu cầu sản xuất thực tế, thay vì dạy nghề theo hình thức lý thuyết đơn thuần.

Nhà nước đồng hành cùng nghệ nhân và doanh nghiệp

Theo Sở Công Thương Hà Nội, trong giai đoạn 2021-2025, Thành phố tiếp tục ưu tiên nguồn lực từ chương trình khuyến công để hỗ trợ đào tạo nghề, truyền nghề và phát triển nguồn nhân lực công nghiệp nông thôn.

“Hà Nội xác định đào tạo nghề phải xuất phát từ nhu cầu của cơ sở sản xuất, gắn với yêu cầu thị trường và xu hướng hội nhập. Chúng tôi khuyến khích mô hình học nghề thực hành tại doanh nghiệp, tại làng nghề; đồng thời hỗ trợ nghệ nhân mở lớp truyền nghề, đặc biệt đối với các nghề có nguy cơ mai một”.

Riêng năm 2024, Thành phố đã bố trí hơn 10 tỷ đồng từ nguồn kinh phí khuyến công để hỗ trợ các hoạt động đào tạo nghề, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật và đổi mới thiết bị sản xuất tại làng nghề. Nhiều dự án khuyến công được triển khai đã mang lại hiệu quả nhân rộng cao, góp phần thay đổi nhận thức của người lao động trẻ về nghề truyền thống, coi đó là hướng phát triển nghề nghiệp ổn định và sáng tạo.

Truyền nghề cho thế hệ trẻ, gắn đào tạo với nhu cầu cảu cơ sở

Chìa khóa cho sự phát triển bền vững

Đào tạo và truyền nghề không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Để “lửa nghề” tiếp tục bừng sáng và đóng góp vào sự phát triển bền vững của kinh tế Thủ đô, cần có sự hợp lực đồng bộ.

Theo đó, nghệ nhân cần mạnh dạn đổi mới phương pháp truyền dạy, kết hợp tinh hoa truyền thống với công nghệ hiện đại. Các cơ sở sản xuất phải xem đào tạo nhân lực là một khoản đầu tư dài hạn, đảm bảo đầu ra thực tiễn. Quan trọng nhất, thế hệ trẻ cần nhìn nhận nghề truyền thống là một cơ hội nghề nghiệp có giá trị, ổn định và đầy tiềm năng sáng tạo, chứ không đơn thuần là “nghề cũ của cha ông”.

Chỉ khi mối liên kết giữa đào tạo và thực tế sản xuất được củng cố vững chắc, khi người học được làm việc và sáng tạo ngay trong quá trình học, các làng nghề tại Hà Nội mới có thể tiếp tục sống khỏe trong bối cảnh hội nhập, trở thành nguồn lực vô tận thúc đẩy kinh tế và văn hóa Việt Nam.