Văn hoá truyền thống của dân tộc Bahnar, Jrai - nền tảng tinh thần quan trọng trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc

“Sức mạnh mềm” của một quốc gia được cấu thành từ ba trụ cột chính là văn hóa - tạo sức hấp dẫn, giá trị chính trị - tạo niềm tin, và chính sách đối ngoại - tạo tính chính danh trong quan hệ quốc tế. Văn hóa không chỉ đơn thuần là sản phẩm tinh thần của một xã hội mà còn là hình thái ý thức xã hội có vai trò định hướng, dẫn dắt và phản ánh trình độ phát triển của xã hội ấy. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói“Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, câu nói không chỉ thể hiện tầm quan trọng của văn hóa mà còn khẳng định vai trò dẫn dắt của văn hóa đối với tiến trình cách mạng và phát triển đất nước. Trong đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể tách rời khỏi việc xây dựng và phát huy một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Biểu diễn cồng chiêng của người Jrai.

Với quan điểm nhất quán, Đảng và Nhà nước ta luôn khẳng định văn hóa nói chung, văn hóa dân tộc thiểu số nói riêng là một bộ phận quan trọng, là động lực của sự phát triển bởi “Văn hóa... là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn". Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII “Về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội; nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa XI “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” tiếp tục khẳng định quan điểm xây dựng văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Gần đây nhất, Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định quan điểm “phát triển văn hoá ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội”, từ đó Đảng ta đề ra giải pháp “chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, bản sắc văn hoá tốt đẹp của các dân tộc thiểu số”. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh quan điểm phát triển: “Khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước… phát huy sức mạnh văn hoá, con người thành nguồn lực nội sinh và động lực mạnh mẽ cho sự phát triển", “Xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam”.

Chính sách và thực tiễn triển khai ở Việt Nam chứng minh rằng đầu tư đúng cho bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số tạo ra giá trị phát triển bền vững và gắn kết xã hội mạnh mẽ. Trong suốt quá trình phát triển đất nước, Đảng và hệ thống chính trị luôn xác định rõ chủ trương ưu tiên phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa là một trụ cột chiến lược. Các chủ trương lớn này đã được cụ thể hóa thông qua nhiều chính sách pháp luật, văn bản điều hành và chương trình cụ thể như Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Dự án 6).

Diễn xướng cồng chiêng và soang của người Bahnar.

Bahnar và Jrai là 2 tộc người thiểu số cư trú lâu đời trên mảnh đất Gia Lai, chiếm 21,23% dân số toàn tỉnh và hiện cư trú chủ yếu tại khu vực phía Tây. Tuy khác nhau về tiếng nói, chữ viết nhưng lại khá tương đồng về các giá trị văn hoá. Họ là một trong các chủ nhân của Không gian văn hoá cồng chiêng, với tín ngưỡng vạn vật hữu linh, sở hữu nhiều lễ hội dân gian truyền thống đặc trưng như lễ mừng nhà rông, lễ cúng bến nước, lễ mừng lúa mới, lễ mừng chiến thắng… Trong kho tàng văn học dân gian, người Bahnar và Jrai hiện lên rõ nét là dân tộc anh dũng, đoàn kết, khát vọng chinh phục thiên nhiên thể hiện qua các bài sử thi, truyện cổ, dân ca… Trang phục truyền thống mang nét riêng biệt với hoa văn thổ cẩm tinh tế, màu sắc hài hoà, phản ánh quan niệm thẩm mỹ và đời sống lao động sản xuất. Nghề dệt thổ cẩm, đan lát, tạc tượng nhà mồ không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn thể hiện trình độ sáng tạo nghệ thuật của cộng đồng. Bên cạnh đó, văn hoá ứng xử cộng đồng của người Bahnar và Jrai mang tính cố kết cao, đề cao tinh thần tương trợ, chia sẻ trong lao động và đời sống.

Lịch sử tỉnh Gia Lai ghi nhận Bahnar và Jrai là hai dân tộc đóng góp rất lớn trong quá trình đấu tranh bảo vệ và xây dựng vùng đất này. Văn hoá truyền thống của họ làm phong phú cho bức tranh văn hoá đa sắc của các dân tộc Tây Nguyên nói chung và cả nước nói riêng. Thông qua các giá trị văn hoá này đã góp phần gắn kết cộng đồng các dân tộc, tăng cường bản lĩnh văn hóa trước sự xâm nhập của các yếu tố văn hóa độc hại và giữ vững an ninh chính trị, trật tự xã hội trong vùng đồng bào dân tộc thiểu sốthời gian qua. Văn hoá truyền thống của dân tộc Bahnar, Jrai chính là nền tảng tinh thần quan trọng trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Nhận diện các quan điểm sai trái, thù địch lợi dụng vấn đề văn hóa trong vùng đồng bào Bahnar, Jrai để chống phá Đảng, Nhà nước

Cùng với sự phát triển của xã hội, sự thay đổi của không gian và môi trường sống thì văn hoá truyền thống của người Bahnar và Jrai ở Gia Lai cũng đang đứng trước những nguy cơ mai một và biến đổi; từ thực trạng này, nhiều phần tử xấu đã kích động, chống phá quan điểm, xuyên tạc chính sách của Đảng và Nhà nước về vấn đề bảo tồn văn hoá của đồng bào dân tộc thiểu số. Các đối tượng trên đưa ra luận điệu cho rằng Nhà nước đang thực hiện “đồng hoá văn hoá”, bắt người dân tộc học tiếng Việt để xoá bỏ dần ngôn ngữ gốc; bịa đặt việc “xóa bỏ bản sắc dân tộc” khi cơ quan chức năng tuyên truyền vận động xoá bỏ các luật tục lạc hậu, tốn kém thì các đối tượng cắt ghép hình ảnh, bài viết để xuyên tạc đó chính là hành động “đàn áp đức tin” hoặc “xoá sổ văn hoá tâm linh” trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các phần tử xấu còn sử dụng các diễn đàn kín hoặc livestream để lan truyền các câu chuyện bịa đặt về việc người dân tộc bị chèn ép trong đời sống hằng ngày, từ đó hình thành tâm lý tự ti, mặc cảm và làm nảy sinh tư tưởng ly khai, tự trị. Gần đây nhất là trường hợp lợi dụng vụ việc lợi dụng thông tin về việc em Ksor H’ Uyên, học sinh lớp 10A2 trường THPT Lê Thánh Tông (phường Ayun Pa) bị bạn học cùng trường “đánh hội đồng”, đang nằm viện trong tình trạng không ổn định, loạn thần, sang chấn tâm lý, nhiều đối tượng Fulro lưu vong thuộc mạng lưới người Thượng tại Thái Lan đã chia sẻ, lồng ghép xuyên tạc, kích động, khoét sâu mâu thuẫn trong đồng bào dân tộc thiểu số, cho rằng trong môi trường học đường vẫn còn tình trạng “kỳ thị chủng tộc”, hướng đến việc kích động phá hoại chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc; kêu gọi cộng đồng mạng, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số gây sức ép, đòi chính quyền, ngành công an và ngành giáo dục vào cuộc xử lý vụ việc.

Nghệ nhân người Jrai miệt mài giữ lửa nghề dệt thổ cẩm truyền thống.

Lợi dụng vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo để hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước, làm mất ổn định chính trị - xã hội là âm mưu, phương thức hoạt động của các thế lực thù địch và được triển khai một cách ráo riết trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở các tỉnh Tây Nguyên, trong đó có Gia Lai thời gian qua. Âm mưu của chúng là núp dưới vỏ bọc tôn giáo để tuyên truyền, lôi kéo người dân, từng bước phục hồi tổ chức Fulro và cái gọi là “Tin lành Đêga”, qua đó gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Hiện nay, vẫn với âm mưu đòi ly khai, tự trị, thành lập nhà nước riêng, tôn giáo riêng cho người dân tộc hiểu số, tổ chức Fulro lưu vong ở Mỹ tạo ra những sản phẩm “quái dị” về tư tưởng, núp dưới vỏ bọc tôn giáo như: “Blung Hlâu”, “Bơ Khắp Phrâu”, “Tơlơi Phrâu Hiam”, hay “Sang Pơpũ Ană Cữ”… Để khuếch trương thanh thế, chúng rêu rao rằng khi cái gọi là “Nhà nước Đê Ga” thành công, đó sẽ là tôn giáo chính. Thực chất, đây là những biến tướng của “Tin lành Đê Ga” nhằm tập hợp lực lượng. Vào cuối năm 2025, lực lượng chức năng tỉnh Gia Lai đã phát hiện 6 điểm nhóm của tổ chức tự xưng “Bahnar Đêga Kon Kông” tại 02 xã Ayun và Bờ Ngoong với hơn 200 người tham gia, các đối tượng Fulro lưu vong đã tuyên truyền, lôi kéo người dân tham gia đồng thời thu thập danh sách gửi ra nước ngoài để phục vụ mục đích kêu gọi sự can thiệp từ bên ngoài. Đáng chú ý, các đối tượng còn tiếp nhận tiền và nhiều vật dụng như áo, mũ, băng rôn, huy hiệu từ nước ngoài để phục vụ hoạt động, tạo dấu hiệu tổ chức hóa, củng cố lực lượng.

Bên cạnh đó, sự xuất hiện của các tôn giáo mới đã coi phong tục tập quán truyền thống của đồng bào là lạc hậu, mông muội và cần khai sáng đã làm mất đi nhiều sắc thái văn hóa riêng của đồng bào, một số tập quán tốt đẹp cũng không còn cơ hội tồn tại. Cụ thể, khi đạo Tin Lành xâm nhập vào khu vực Tây Nguyên đã tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ và làm thay đổi đời sống xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực này trên nhiều mặt: kêu gọi tín đồ không tổ chức hoặc tham gia sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà tập trung cầu kinh, cầu nguyện tại nhà thờ, nhà nguyện hay tổ, nhóm…làm cho các giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống của đồng bào ngày càng bị mai một; kêu gọi tín đồ phá bỏ nhiều tập tục truyền thống thể hiện bản sắc của các dân tộc như đánh cồng chiêng, uống rượu cần, làm tượng gỗ…; răn dạy và khuyên bảo tín đồ nghe và làm theo lời của mục sư, chấp sự, làm giảm vị thế của già làng, trưởng thôn – những người vốn có vị trí và uy tín trong cộng đồng; khuyến khích tín đồ thường xuyên đọc Kinh thánh, hát Thánh ca… mà quên đi văn hóa cổ truyền; thay thế luật tục bằng các giáo điều của tôn giáo; xuyên tạc lịch sử cách mạng. Từ thực tế một bộ phận thanh niên dân tộc thiểu số có xu hướng tiếp cận mạnh hơn với văn hóa hiện đại, có ý kiến vội vàng cho rằng giới trẻ đang xa rời truyền thống, để từ đó đưa ra kết luận rằng “Người trẻ đã không còn nhu cầu với văn hóa dân tộc mình thì nhà nước giữ gìn làm gì cho tốn kém", hoặc “Đầu tư bản sắc làm gì khi chính người dân tộc không muốn giữ nữa.”

Cộng đồng người Jrai tích cực tham gia các hoạt động bảo tồn văn hoá truyền thống.

Hiện nay, với đại đa số người dân sử dụng Internet và các nền tảng mạng xã hội làm kênh tiếp nhận thông tin chính, không gian mạng đã trở thành “mảnh đất màu mỡ” để các đối tượng xấu lợi dụng tán phát các tin bài xuyên tạc, kích động nhằm xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước nhằm “chia rẽ” khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đặc biệt, với việc lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI), nhiều đối tượng trong đó đa phần sống lưu vong ở nước ngoài (như Thái Lan, Mỹ…) đã cắt ghép, tạo ra các clip, hình ảnh giả mạo với mục đích chống phá trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Tik Tok… Các video được tạo ra có hình ảnh sắc nét, giọng nói, biểu cảm khuôn mặt được mô phỏng, tái tạo gần như thật khiến người xem không dễ để phân biệt bằng cảm quan thông thường. Nhiều video có nội dung tuyên truyền, cổ xuý cho lối sống cực đoan, phủ nhận các giá trị, nền tảng văn hoá truyền thống trong cộng đồng người dân tộc thiểu số.

Trước thực tế trên có thể thấy trong bối cảnh hội nhập, chuyển đổi số và toàn cầu hoá hiện nay, giá trị văn hoá truyền thống của các dân tộc đang đứng trước nhiều nguy cơ biến đổi và mai một. Đặc biệt, các thế lực thù địch luôn rình rập, lợi dụng vấn đề bảo tồn văn hoá, dân tộc, tôn giáo, “quyền tự quyết”, “tự do tín ngưỡng”… để xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, làm suy giảm niềm tin của Nhân dân với Đảng, chính quyền. Tuy nhiên, với truyền thống đoàn kết, một lòng một dạ tin theo Đảng và Nhà nước của người Bahnar, Jrai; cùng với sự định hướng, tuyên truyền của các cơ quan chức năng, đa số đồng bào các dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Gia Lai vẫn luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và tích cực tham gia bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống tốt đẹp trong cộng đồng.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá đặc sắc trong vùng đồng bào Bahnar, Jrai

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay không chỉ được thực hiện trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng hay truyền thông mà còn gắn chặt với nhiệm vụ bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Đối với vùng đồng bào Bahnar, Jrai ở tỉnh Gia Lai, văn hóa không chỉ là bản sắc, là cội nguồn tinh thần của cộng đồng mà còn là “là chắn mềm” góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao sức đề kháng trước những âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo để chống phá Đảng và Nhà nước. Vì vậy, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Bahnar, Jrai chính là một giải pháp quan trọng để giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Trước hết, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của đồng bào về vai trò, ý nghĩa của văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại. Trong những năm qua, các thế lực thù địch thường lợi dụng sự thiếu hiểu biết, khó khăn về kinh tế và những biến đổi trong đời sống văn hóa để tuyên truyền các luận điệu sai trái, kích động tư tưởng ly khai, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Do đó, việc tuyên truyền cho đồng bào nhận thức rõ âm mưu “diễn biến hòa bình”, âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo là nhiệm vụ hết sức cần thiết. Song song với đó, cần đưa giáo dục văn hóa truyền thống vào trường học, giúp thế hệ trẻ hiểu và tự hào về văn hóa dân tộc mình thông qua các hoạt động trải nghiệm như học đánh cồng chiêng, suang, hát dân ca, đan lát, dệt vải, tạc tượng...

Lễ cúng giọt nước của người Bahnar.

Đặc biệt, cần phát huy vai trò của già làng, nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng như những “cầu nối văn hóa”, trực tiếp truyền dạy các giá trị truyền thống và định hướng tư tưởng cho thế hệ trẻ. Tiếp tục điều tra, sưu tầm, kiểm kê lại toàn bộ di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của các dân tộc thiểu số tại chỗ. Qua các sinh hoạt cộng đồng, đồng bào sẽ có ý thức bảo vệ các di sản văn hóa của dân tộc mình. Trong bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số Bahnar, Jrai cần chú trọng việc bảo vệ yếu tố nguyên gốc, tránh sự lai tạp, lai căng, “tam sao thất bản”. Tránh chủ quan, nóng vội trong việc hoạch định chính sách, khắc phục những mâu thuẫn xã hội nảy sinh trong quá trình phát triển.

Cùng với công tác tuyên truyền, việc bảo tồn văn hóa cần được gắn với phát triển kinh tế - xã hội để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào. Việc hỗ trợ phục dựng các lễ hội truyền thống, bảo tồn nhà rông, cồng chiêng và các nghề thủ công không chỉ góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa mà còn tạo sinh kế cho người dân, giúp đồng bào thấy được giá trị kinh tế từ chính văn hóa của dân tộc mình. Khi người dân có cuộc sống ổn định và tự hào về văn hóa truyền thống, họ sẽ chủ động tham gia gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp ấy.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào bảo tồn văn hóa là xu hướng tất yếu. Cần đẩy mạnh số hóa các di sản văn hóa của đồng bào Bahnar, Jrai như sử thi, dân ca, lễ hội, nhạc cụ truyền thống, nghi lễ dân gian hay các tư liệu liên quan đến không gian văn hóa cồng chiêng. Việc xây dựng kho dữ liệu số không chỉ giúp lưu giữ lâu dài các giá trị văn hóa mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác nghiên cứu, giáo dục và quảng bá văn hóa dân tộc. Đồng thời, cần chủ động xây dựng các sản phẩm truyền thông tích cực trên mạng xã hội, lan tỏa hình ảnh đẹp về con người và văn hóa Bahnar, Jrai đến với cộng đồng trong và ngoài nước. Không gian mạng hiện nay vừa là cơ hội nhưng cũng là thách thức lớn trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nếu không chủ động “phủ xanh” thông tin tích cực thì các thông tin sai lệch, xuyên tạc rất dễ tác động đến nhận thức của người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, cần chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch liên quan đến vấn đề dân tộc, tôn giáo và văn hóa. Các cơ quan chức năng cần nâng cao chất lượng thông tin chính thống, kịp thời định hướng dư luận, không để các đối tượng xấu lợi dụng những vấn đề nhạy cảm để kích động chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Đồng thời, cần xây dựng lực lượng nòng cốt đấu tranh trên không gian mạng, phát huy vai trò của cán bộ cơ sở, già làng, người có uy tín trong việc tuyên truyền, vận động nhân dân không nghe theo các luận điệu xuyên tạc. Trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cần kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là củng cố niềm tin của nhân dân thông qua chăm lo đời sống, bảo tồn văn hóa và phát huy các giá trị tốt đẹp của cộng đồng; còn “chống” là kiên quyết đấu tranh với các luận điệu sai trái, phản động, xuyên tạc lịch sử và văn hóa dân tộc.

Phục dựng Lễ cưới hỏi của người Jrai tại Quảng trường Đại Đoàn Kết.

Quan trọng hơn hết, cần phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, xem đây là nền tảng vững chắc để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong vùng đồng bào Bahnar, Jrai. Đảng và Nhà nước cần tiếp tục quan tâm đầu tư phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tôn trọng sự đa dạng văn hóa và tạo điều kiện để đồng bào được giữ gìn bản sắc, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc mình.

Văn hóa của đồng bào Bahnar, Jrai không chỉ là tài sản riêng của cộng đồng mà còn là bộ phận quan trọng trong nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Khi các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy đúng hướng, đồng bào sẽ thêm gắn bó với quê hương, đất nước, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, từ đó tạo nên sức mạnh nội sinh to lớn để đấu tranh, phản bác các âm mưu chống phá và giữ vững ổn định chính trị, xã hội củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững khối đại đoàn kết dân tộc và tạo động lực phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới./.