Hương cốm nếp tan Quỳnh Nhai: Gìn giữ nghề truyền thống
Gìn giữ hương vị cốm nếp tan truyền thống
Những ngày cuối thu, khi lúa nếp tan bắt đầu uốn câu, ngậm sữa, bản Hán, xã Quỳnh Nhai lại rộn ràng bước vào mùa làm cốm. Trên những cánh đồng, người dân tất bật thu hoạch lúa non, chuẩn bị nguyên liệu cho những mẻ cốm dẻo thơm mang hương vị đặc trưng của vùng đất ven lòng hồ. Khác với lúa thu hoạch lấy gạo, lúa làm cốm phải được gặt khi hạt còn non, vừa đủ độ ngậm sữa. Đây là thời điểm quan trọng quyết định chất lượng thành phẩm, giúp cốm giữ được độ mềm dẻo, vị ngọt thanh và hương thơm tự nhiên.
Bản Hán hiện có 38 ha đất lúa hai vụ. Vụ mùa năm nay, 100% số hộ trong bản gieo cấy giống nếp tan bản địa. Nhờ phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và nguồn nước địa phương, giống lúa này cho hạt dẻo thơm, thích hợp chế biến xôi và cốm. Việc duy trì vùng trồng tập trung vừa góp phần bảo tồn giống lúa truyền thống, vừa tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho nghề làm cốm.
![]() |
| Người dân bản Hán, xã Quỳnh Nhai thu hoạch lúa nếp tan non để chế biến cốm truyền thống. |
Tranh thủ gặt lúa để kịp chế biến trong ngày, chị Lò Minh Trang, người dân bản Hán, chia sẻ: “Hạt lúa còn non, thơm mùi sữa. Phải chọn đúng độ thu hoạch thì làm ra, mẻ cốm mới giữ trọn được độ dẻo, mềm và hương vị thơm ngon đặc trưng”.
Để có mẻ cốm đạt chất lượng, người dân phải thực hiện tỉ mỉ từng công đoạn. Lúa sau khi gặt được tuốt hạt lúc còn tươi, sàng sảy, ngâm và đãi sạch để loại bỏ hạt lép, hạt lửng cùng tạp chất. Những hạt chắc mẩy được để ráo nước trước khi đưa lên chảo gang rang.
Rang thóc và giã cốm là hai công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm và sự khéo léo. Người làm phải giữ lửa vừa phải, liên tục đảo đều tay để thóc chín tới, dậy hương mà không bị cháy. Thóc rang xong được giã ngay khi còn nóng, sau đó sàng sảy nhiều lần để loại bỏ vỏ trấu, giữ lại những hạt cốm xanh, mềm dẻo.
![]() |
| Công đoạn rang thóc đòi hỏi người làm cốm phải giữ lửa đều để hạt chín tới, giữ được hương thơm tự nhiên. |
Hơn 10 năm gắn bó với nghề, chị Lò Thị Tiện, người dân bản Hán, cho biết bí quyết làm cốm ngon nằm ở việc kiểm soát nhiệt độ và đảo thóc đều tay. Hiện mỗi ngày, gia đình chị đóng gói khoảng 30 kg cốm thành phẩm, cung ứng cho khách hàng trong và ngoài tỉnh. Với giá bán trung bình từ 90.000 đến 120.000 đồng/kg, mỗi vụ cốm mang lại thu nhập khoảng 35–40 triệu đồng cho gia đình.
Từ thức quà quê đến sản phẩm hàng hóa
Mùa cốm Quỳnh Nhai thường kéo dài từ cuối tháng 10 đến giữa tháng 11 hằng năm. Trước đây, người dân bản Hán chủ yếu làm cốm để cúng tổ tiên trong dịp mừng cơm mới, thưởng thức trong gia đình hoặc gói lá dong làm quà biếu người thân, bạn bè. Theo thời gian, từ thức quà mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương, cốm nếp tan dần trở thành sản phẩm hàng hóa, góp phần tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.
![]() |
| Hạt nếp tan được lựa chọn, sơ chế kỹ lưỡng trước khi chế biến thành cốm. |
Từ một vài hộ sản xuất nhỏ lẻ, đến nay bản Hán đã có 60 hộ tham gia làm cốm thương phẩm, cung ứng ra thị trường hơn 5 tấn mỗi vụ. Nghề làm cốm không chỉ tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có mà còn tạo việc làm, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp tại địa phương.
Đáng chú ý, người dân đã chủ động sử dụng mạng xã hội và các kênh bán hàng trực tuyến để giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng ngoài địa bàn. Nhờ đó, cốm nếp tan Quỳnh Nhai ngày càng được nhiều người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh biết đến, góp phần mở rộng đầu ra và giảm áp lực tiêu thụ trong mùa thu hoạch.
Việc chuyển từ sản xuất phục vụ gia đình sang kinh doanh hàng hóa cũng đặt ra yêu cầu duy trì chất lượng, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, hoàn thiện bao bì và xây dựng nhận diện sản phẩm. Đây là những yếu tố cần thiết để cốm nếp tan từng bước tiếp cận các kênh phân phối rộng hơn.
![]() |
| Cốm nếp tan thành phẩm có màu xanh tự nhiên, hạt mềm dẻo, mang hương vị đặc trưng của vùng đất Quỳnh Nhai. |
Hướng tới xây dựng sản phẩm OCOP đặc trưng
Nhận thấy tiềm năng phát triển của nghề làm cốm, chính quyền xã Quỳnh Nhai đang định hướng hỗ trợ người dân nâng cao giá trị sản phẩm, từng bước xây dựng thương hiệu gắn với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP).
Ông Nguyễn Ngọc Tú, Chủ tịch UBND xã Quỳnh Nhai, cho biết thời gian tới, địa phương sẽ lồng ghép các chương trình mục tiêu để hỗ trợ người dân bản Hán xây dựng sản phẩm cốm nếp tan đạt tiêu chuẩn OCOP. Sau khi sản phẩm được công nhận, xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh quảng bá, giới thiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, đưa đặc sản cốm Quỳnh Nhai đến với đông đảo người tiêu dùng và du khách trong, ngoài tỉnh.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc duy trì chất lượng vùng nguyên liệu, gìn giữ kỹ thuật chế biến truyền thống và tổ chức sản xuất ổn định đóng vai trò quan trọng. Đồng thời, phát triển bao bì, nhãn hiệu và các kênh tiêu thụ phù hợp sẽ giúp nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm.
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, nghề làm cốm còn góp phần bảo tồn nét đẹp văn hóa gắn với mùa lúa mới của người dân bản Hán. Những công đoạn rang thóc, giã cốm cùng hương thơm lan tỏa từ các mẻ cốm vừa lưu giữ ký ức làng quê, vừa tạo nên nét đặc trưng riêng của nông sản địa phương.
Từ những hạt lúa nếp tan ngậm sữa đến thức quà dẻo thơm được thị trường đón nhận, cốm Quỳnh Nhai đang từng bước khẳng định giá trị. Khi nghề truyền thống được gắn với sản xuất hàng hóa và định hướng phát triển OCOP, hương cốm bản Hán không chỉ được gìn giữ qua các thế hệ mà còn mở ra cơ hội tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân vùng lòng hồ.
Tin liên quan
Tin mới hơn
Trà sen Tây Hồ và nét đẹp của văn hóa Việt
10:55 | 16/11/2026 OCOP
Tin khác
Từ sản phẩm làng nghề đến thương hiệu có sức cạnh tranh
09:39 | 16/11/2026 OCOP
Bát Tràng: Khi đất hóa thành nghệ thuật
09:38 | 16/11/2026 OCOP
Du lịch OCOP: Đánh thức giá trị di sản, lan tỏa tinh hoa Hà Nội
20:27 | 15/11/2026 OCOP
Cao Bằng: Phát huy lợi thế cửa khẩu, thúc đẩy kinh tế xuyên biên giới
17:50 | 15/11/2026 OCOP
Hà Nội đưa thương mại điện tử về xã, mở rộng đầu ra cho sản phẩm OCOP
16:36 | 15/11/2026 OCOP
Lào Cai tuyên truyền Năm APEC 2027 gắn với quảng bá du lịch và sản phẩm OCOP
11:15 | 15/11/2026 OCOP
Vườn măng cụt trăm tuổi ở Cần Thơ được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao
11:15 | 15/11/2026 OCOP
Thúa Ố, hương vị nếp nhà người Thái ở Sơn La
11:14 | 15/11/2026 OCOP
Khởi động Tuần lễ Thương mại điện tử Việt Nam 2026, ưu tiên tiêu thụ hàng Việt và sản phẩm OCOP
11:14 | 15/11/2026 OCOP
Ba Vì: Liên kết phát triển dược liệu bản địa, mở hướng xây dựng sản phẩm OCOP
20:42 | 14/11/2026 OCOP
Nơi di sản gặp gỡ sáng tạo
20:42 | 14/11/2026 OCOP
Số hóa trong ứng dụng công nghệ vào quy trình vận hành các doanh nghiệp OCOP
20:42 | 14/11/2026 OCOP
Sợi tơ kể chuyện: Mang Hà Nội đến với bạn bè quốc tế
20:41 | 14/11/2026 OCOP
Festival bảo tồn và phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026
11:06 | 14/11/2026 OCOP
Cao Bằng: Ngày hội Đại đoàn kết lan tỏa tinh thần gắn bó cộng đồng
17:14 | 13/11/2026 OCOP
Trà sen Tây Hồ và nét đẹp của văn hóa Việt
10:55 OCOP
Hương cốm nếp tan Quỳnh Nhai: Gìn giữ nghề truyền thống
10:55 OCOP
Khơi thông nguồn lực di sản cho công nghiệp văn hóa
10:30 Tin tức
Từ sản phẩm làng nghề đến thương hiệu có sức cạnh tranh
09:39 OCOP
Bát Tràng: Khi đất hóa thành nghệ thuật
09:38 OCOP







