Theo thống kê của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, hiện nay cả nước có 5.400 làng nghề, trong đó khoảng 2.000 làng nghề truyền thống.Với lợi thế các làng nghề là phần lớn nằm trên trục giao thông thuận lợi, cả đường bộ lẫn đường thủy nên thuận tiện để xây dựng các chương trình du lịch kết hợp. Du lịch làng nghề là loại hình du lịch văn hoá tổng hợp đưa du khách tới tham quan, thẩm nhận các giá trị văn hoá và mua sắm những hàng hoá đặc trưng của các làng nghề trên khắp miền đất nước. Có thể kể đến các địa phương khá năng động trong việc phát huy lợi thế làng nghề để phát triển du lịch như: Hà Nội, Hoà Bình, Bắc Ninh, Thừa Thiên-Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam…

Giữa du lịch làng nghề và làng nghề có mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ, tác động qua lại với nhau. Phát triển du lịch được coi là giải pháp hữu hiệu để phát triển kinh tế - xã hội theo hướng tích cực và bền vững. Các làng nghề cũng tạo nên sức hấp dẫn mới lạ thu hút du khách và có những tác động mạnh mẽ trở lại đối với du lịch trong một mục tiêu phát triển chung.

Được biết, làng nghề không chỉ sản xuất ra những sản phẩm thủ công mỹ nghệ đặc biệt, có giá trị sử dụng và giá trị nghệ thuật cao, đặc trưng cho văn hoá vùng miền, mà còn là tài nguyên du lịch góp phần làm cho hoạt động du lịch thêm phong phú đa dạng, tạo nên nhiều lựa chọn hấp dẫn cho du khách. Những lợi ích to lớn của phát triển du lịch không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, giải quyết nguồn lao động địa phương mà còn góp phần giữ gìn và bảo tồn giá trị văn hoá của dân tộc.

Không ít du khách quốc tế cho rằng, đến với các làng nghề, họ có thể tìm hiểu các giá trị văn hóa, các phong tục tập quán lễ hội trong điều kiện hiện đại khi mà nền sản xuất công nghiệp khiến môi trường ồn ào đến nghẹt thở. Đặc biệt, được biết đến những sản phẩm thủ công độc đáo do những người nghệ nhân tài hoa làm và có thể mua những món đồ lưu niệm tinh tế có một không hai ở các làng quê này.

Mặc dù du lịch làng nghề ở nước ta đã thu hút một lượng du khách đáng kể, nhưng vẫn chỉ là những nỗ lực tự phát, chưa hình thành được cách làm chuyên nghiệp. Đã thế việc phát triển làng nghề gắn với phát triển du lịch ở nhiều địa phương vẫn còn đang manh mún, thiếu bền vững. Các làng nghề chưa tạo ra những sản phẩm độc đáo hấp dẫn du khách, huy nói chính xác hơn là mới sản xuất ra cái chúng ta có chứ chưa sản xuất cái khách du lịch cần. Ví dụ, một số sản phẩm hàng lưu niệm, như mặt nạ, con rối, các cô gái đội nón lá mặc áo dài… nhưng tất cả những sản phẩm đó chưa đạt đến độ cô đọng văn hoá và gây ấn tượng thị giác với khách du lịch. Hơn nữa, lại được sản xuất quá lẻ tẻ, vụn vặt, không đủ mạnh để tạo ra tính biểu tượng phổ biến. Một hạn chế nữa là, hiện nay cơ sở hạ tầng của hầu hết các làng nghề trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu của tour du lịch. Ngoài ra, vấn nạn ô nhiễm môi trường cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát triển du lịch tại địa phương. Chính vì vậy, số lượng du khách đến tham quan, du lịch một lần rồi không quay trở lại vẫn còn chiếm tỷ lệ rất cao.

Để du lịch làng nghề phát huy hiệu quả, đóng góp ngày một lớn bền vững hơn cho mục tiêu phát triển du lịch cũng như phát triển kinh tế, xã hội, bảo tồn các giá trị văn hóa… là một vấn đề lớn, không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý ngành du lịch, mà còn cần sự phối hợp của nhiều ban ngành như: Các cơ quan quản lý văn hóa, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thông, Bộ Tài Nguyên - Môi trường, Bộ Công thương, Bộ Văn hóa- Thể thao và du lịch… Phát triển, quảng bá du lịch làng nghề đã khó, gìn giữ được bản sắc, những nét tinh hoa của làng nghề cũng như môi trường sống của người dân làng nghề còn khó hơn. Nếu chỉ chú trọng tới làm du lịch, làm kinh tế mà quên mất những điều căn bản đó thì sẽ tự làm mất đi một phần di sản văn hóa lớn nhất đó là các làng nghề. Vì vậy, rất cần Chính phủ, các ngành chức năng quan tâm, tạo điều kiện để du lịch làng nghề và làng nghề truyền thống cùng song hành phát triển.

Bài, ảnh: Xuân La