Độc đáo nghề ‘ăn ong’ rừng U Minh Hạ
Khoảng cuối năm, vào tháng 11–12, khi hoa tràm rừng U Minh nở rộ, các loài ong theo hương thơm của hoa bay về đóng tổ ở những nhánh tràm nằm xiên trong rừng. Đây là thời điểm thích hợp để người thợ chuẩn bị vào mùa gác kèo ong. Lợi dụng tập tính làm tổ trên thân cây nghiêng của loài ong mật, những cư dân sống giữa rừng tràm bạt ngàn đã nghiên cứu ra cách làm nhà cho
ong để lấy mật.

Thu hoạch ong tại rừng U Minh
Để thực hiện việc gác kèo ong, đầu tiên người thợ phải chuẩn bị bộ kèo, gồm thân kèo, trụ đỡ và cây nạng, thường được làm từ cây tràm và thoa một lớp sáp ong để mời gọi ong trinh sát. Kèo được gác theo hình mái nhà nên người gác kèo phải chọn nơi cây tràm thấp và trổ bông kéo dài đủ cho ong lấy mật. Kế đến chọn hướng gió, hướng ánh sáng rọi vào tổ và khoảng trống để ong bay lên đi lấy mật và đáp xuống dễ dàng. Việc này đòi hỏi người thợ phải có kinh nghiệm để chọn vị trí gác kèo sao cho có ánh mặt trời rọi vào hai cả hai bên của kèo, ở buổi nào ánh mặt trời chiếu vào. Sau khi chuẩn bị xong, người thợ phải xóa hết dấu vết, chờ ong đến “ốp” (làm tổ) và xác định thời gian quay lại để “ăn ong”. Gọi là “ăn ong” vì người thợ khi lấy mật ở tổ ong thường ăn ngay một phần mật và tàng ong non như tự thưởng cho mình, đồng thời đây cũng là cách để người thợ thẩm định chất lượng của mật.
Thời gian ong làm tổ từ khoảng 20-30 ngày, khi các tổ ong đã bít kín không còn lỗ nào là có thể thu hoạch mật. Với những kèo không có ong thì cần kiểm tra lại trảng, ánh sáng, hướng gió,… để điều chỉnh cho hợp lý. “Ăn ong” tốt nhất vào sáng sớm, từ 5-8 giờ, vì lúc này ít gió, còn sương đêm nên khó bắt lửa, ít rủi ro cháy rừng. Khi lấy mật, người thợ mang theo một chiếc gùi, cái hộp quẹt, nhúm bùi nhùi bằng xơ dừa, hay vỏ tràm khô, một con dao và chiếc mạng che mặt. Sau đó, chọn vị trí thuận tiện, phía đầu gió mà đốt đuốc. Gặp khói cay, ong bay đi, dùng dao cắt phần mật, tách phần mật ra khỏi phần tàng, rồi cắt bớt phần tàng có màu đen, chừa lại một phần tàng thường khoảng 1/3 tổ để ong làm tổ mới. Sau khi cắt lấy tàng ong ra khỏi tổ thì vắt hoặc ép lấy mật. Mật ong được trữ trong các bình bằng thủy tinh màu tối là tốt nhất, để nơi thoáng mát tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời. Mỗi tổ ong trung bình cho khoảng 3-5 lít mật, có tổ cho đến 10 lít. Vào mùa khô, mật ong sẽ nhiều và chất lượng tốt hơn mùa mưa, vì mùa mưa ong sinh con, ít làm mật và lượng nước trong mật nhiều. Trong quá trình “ăn ong”, việc bị ong đốt là chuyện thường xảy ra, có lúc còn gặp rắn độc, heo rừng vì thế, mỗi nhóm “ăn ong” thường có từ 3 người trở lên để hỗ trợ nhau.
Mật ong rừng U Minh Hạ được xem là đặc sản riêng của xứ Cà Mau với chất lượng hảo hạng, màu vàng óng, vị ngọt tinh khiết, thơm mùi hoa tràm đặc trưng. Cuối năm 2011, Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã công nhận sản phẩm mật ong U Minh Hạ là nhãn hiệu tập thể. Giá trị mật ong cũng vì vậy mà ngày càng được nâng, giúp những hộ dân làm nghề gác kèo ong tiếp tục bán trụ với nghề. Đến ngày 18/06/2020, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện công nhận Nghề gác kèo ong là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia cho đại diện UBND huyện U Minh và UBND huyện Trần Văn Thời (Cà Mau). Đây là động lực để những người gắn bó với nghề này có điều kiện phát triển kinh tế bền vững và góp phần bảo vệ rừng ngày một tốt hơn.
Hiện, nghề gác kèo ong được tỉnh tổ chức thành 2 hợp tác xã (HTX) nghề: HTX 19/5 và HTX Vồ Dơi. Tại thời điểm chính vụ gác kèo trong năm vào những tháng mùa khô, trung bình mỗi hộ dân hành nghề gác từ 300 - 500 kèo ong, thu về trung bình từ 600 - 1.000 lít mật. Tuy nhiên hiện nay, diện tích rừng U Minh Hạ ngày càng thu hẹp nên sản lượng mật ong cũng theo đó giảm xuống. Sản lượng của 2 HTX hiện nay đạt khoảng 4.500 lít/năm (tương đương 5,5 tấn/năm). Bên cạnh đó, nghề gác kèo ong giờ đây còn trở thành một sản phẩm du lịch được du khách lựa chọn tham quan.
Tiếp tục phát huy những thành quả trên, tỉnh Cà Mau định hướng nâng cao hơn nữa giá trị của nghề gác kèo ong theo hướng bảo đảm hiệu quả lâu dài bằng sự phát triển gia tăng về chất và lượng sản phẩm mật. Mục tiêu quan trọng lâu dài của tỉnh là bảo tồn nghề gác kèo ong truyền thống, bảo đảm vừa giữ được rừng, đồng thời tạo sinh kế, nâng cao thu nhập ổn định cho cư dân bao đời gắn bó với rừng tràm.
Gác kèo ong là nghề đặc trưng của rừng U Minh Hạ, với sức sống bền bỉ, tồn tại hàng trăm năm, nghề gác kèo ong không chỉ mang lại giá trị về kinh tế, là nguồn thu nhập nuôi sống bao thế hệ gia đình mà còn mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Thứ mật vàng ươm có mùi hương hoa tràm dịu nhẹ, cái vị ngọt thanh khiết ấy sẽ làm dịu lòng người thưởng thức khi đến vùng đất rừng phương Nam này.
Bài, ảnh: Trà Giang
Tin liên quan
Tin mới hơn
Nón lá Quy Hậu: Hơn một thế kỷ gìn giữ hồn quê qua từng đường kim
09:57 | 21/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Nỗi lo thất truyền khèn ma nhí và sáo mũi của người Xa Phó
00:00 | 21/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Giỗ tổ làng nghề mộc truyền thống Thượng Mạo: Tri ân tiền nhân, gìn giữ và tiếp nối tinh hoa
12:02 | 20/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề Hòa Mục hướng tới phát triển bền vững
07:00 | 20/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Chè Shan tuyết Bản Mộc, từ gốc chè cổ thụ đến sinh kế của người dân
22:00 | 18/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tân Quy: Giữ gìn nghề chè, nâng cao giá trị kinh tế nông thôn
21:51 | 18/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tin khác
Nghệ nhân Ưu tú Lê Trọng Mỹ: Giữ lửa gốm Đông Thành, vun đắp sinh kế nông thôn
21:40 | 18/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề xóm Bình Nguyên giữ hồn nghề chè, mở lối làng nghề xanh
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hòa Mục nâng tầm làng nghề cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối từ bếp lửa ven đường
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gần 60 quốc gia sẽ góp mặt tại Festival làng nghề toàn cầu ở Hà Nội
11:17 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Di sản thủ công 12 quốc gia hội tụ trên sàn diễn thời trang tại Hoàng thành Thăng Long
08:00 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Thái Nguyên: Đồng Phúc đánh thức tiềm năng vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc
07:00 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề chè Shan tuyết Bản Mộc Vững bước từ những gốc chè cổ thụ
07:00 | 14/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Khai mạc Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026
22:42 | 13/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Thành phố Bắc Ninh: Thành lập Hội đồng thẩm định, xét công nhận nghề truyền thống, làng nghề và nghệ nhân
12:36 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – “Bóng vàng son”: Lan tỏa giá trị di sản, kết nối làng nghề với phố nghề
12:34 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng - “bóng vàng son”: Kết nối làng nghề với phố nghề, lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại
11:43 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Bình Liêu – Đánh thức tiềm năng làng nghề từ bản sắc văn hóa vùng biên
11:21 | 10/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
32 năm gắn bó với nghề nuôi ong lấy mật
19:13 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng trầu vị thủy trăm tuổi tìm hướng phát triển bền vững
19:05 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hải Phòng: Mỹ Đồng nghề đúc truyền thống vươn ra thị trường quốc tế
19:00 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
LAROY KẾT NỐI TRẢI NGHIỆM VĂN HOÁ ẨM THỰC VỚI TƯ DUY PHÁT TRIỂN F&B
22:08 OCOP
Thủ công mỹ nghệ Hà Nội tìm lời giải bứt phá từ chuyển đổi số và thiết kế xanh
15:34 Khuyến công
Hai lần anh hùng: Hải Phòng đón danh hiệu cao quý trong đêm kỷ niệm 80 năm lực lượng vũ trang
13:00 Tin tức
Khuyến công tạo động lực nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm làng nghề Hà Nội
10:31 Khuyến công
Từ “Cuối tuần xanh” đến diện mạo nông thôn mới sáng - xanh - sạch - đẹp
10:05 Nông thôn mới



