Hiện nay, nhiều mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao tại Sơn La cho thu nhập gấp 2 đến 3 lần so với canh tác truyền thống...

Thay đổi tư duy sản xuất

Những năm qua, nhờ ứng dụng công nghệ tưới tự động, làm nhà màng, lắp hệ thống cảm biến nhiệt, độ ẩm đã giúp người dân Sơn La chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu, nhu cầu thị trường, hình thành các vùng sản xuất tập trung áp dụng quy chuẩn VietGAP, GlobalGAP được cấp mã số vùng trồng, đủ điều kiện xuất khẩu vào các thị trường khó tính, hiệu quả kinh tế tăng lên rõ rệt.

Kết quả này không chỉ tạo động lực để người dân mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất mà còn góp phần hình thành tư duy sản xuất hàng hóa ở địa phương.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, trong 5 năm qua, nông nghiệp Sơn La duy trì tăng trưởng bình quân đạt 3,44%/ năm, chiếm khoảng 23% cơ cấu kinh tế của tỉnh; giá trị thu nhập bình quân trên 1 ha đất trồng trọt tăng hơn 10%/năm, đạt khoảng 85 triệu đồng/ha.

Hợp tác xã Nông nghiệp Quyết Thanh, phường Thảo Nguyên là một trong những đơn vị tiên phong trong việc chủ động đầu tư công nghệ chế biến sâu, góp phần giải bài toán “được mùa, mất giá” đối với nông sản.

Phó Giám đốc Lương Thị Thanh chia sẻ, từ năm 2020, hợp tác xã đã đầu tư sáu máy sấy lạnh với công suất khoảng 5 tấn quả tươi/ngày. Các sản phẩm được chế biến theo quy trình hiện đại, ứng dụng công nghệ ozone và sấy lạnh, bảo đảm an toàn thực phẩm, giữ được hương vị và hàm lượng dinh dưỡng của quả tươi.

Hiện nay, hợp tác xã đã phát triển năm sản phẩm OCOP, trong đó có bốn sản phẩm đạt 4 sao và một sản phẩm đạt 3 sao. Đặc biệt, năm 2025, nhờ ứng dụng công nghệ cao, doanh thu của hợp tác xã tăng 20% so với năm trước.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, trong 5 năm qua, nông nghiệp Sơn La duy trì tăng trưởng bình quân đạt 3,44%/ năm, chiếm khoảng 23% cơ cấu kinh tế của tỉnh; giá trị thu nhập bình quân trên 1 ha đất trồng trọt tăng hơn 10%/năm, đạt khoảng 85 triệu đồng/ha.

Bên cạnh những mô hình nông nghiệp sản xuất hiệu quả, Sơn La còn hình thành nhiều khu du lịch sinh thái kết hợp trải nghiệm. Trong đó, Mộc Châu là điểm sáng trong mô hình sản xuất, kinh doanh kết hợp du lịch trải nghiệm.

Theo số liệu từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chỉ tính riêng giai đoạn 2021-2025, Sơn La đón gần 19 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt hơn 20.600 tỷ đồng, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Mộc Châu Nguyễn Thị Hoa cho biết, hiện trên địa bàn có 22 hợp tác xã nông nghiệp hoạt động hiệu quả, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế-xã hội địa phương. Thông qua mô hình hợp tác xã, các hộ thành viên và nông dân được hướng dẫn sản xuất theo quy trình, đẩy mạnh ứng dụng khoa học- công nghệ, tăng cường quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường tiêu thụ, du lịch trải nghiệm... từng bước phát triển nông nghiệp theo hướng ổn định, bền vững.

Xây dựng nông thôn mới từ nội lực

Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh Sơn La tập trung phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch và nông nghiệp hữu cơ gắn với xây dựng nông thôn mới bền vững. Toàn tỉnh hiện duy trì năm vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; đồng thời, triển khai nhiều mô hình sản xuất hiện đại như ứng dụng thiết bị cảm biến, hệ thống điều khiển tự động, công nghệ nhà kính, nhà lưới, đèn LED trong canh tác kỹ thuật cao.

Sơn La xây dựng, nhân rộng các mô hình quản lý mã số vùng trồng, ứng dụng quản lý dịch hại tổng hợp trên cây xoài, cam, quýt, nhãn; triển khai các trạm quan trắc cảnh báo cháy rừng và hệ thống biển báo cháy rừng tự động, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp. Sơn La còn khai thác hiệu quả mặt nước lòng hồ thủy điện để phát triển nuôi cá lồng công nghệ cao, kiểm soát môi trường, truy xuất nguồn gốc, tạo sản phẩm giá trị cao. Mô hình phát triển dược liệu dưới tán rừng cũng đang trở thành hướng đi chiến lược, vừa tăng thu nhập, vừa bảo vệ rừng.

Theo Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Đầu tư xây dựng Thành Long Nguyễn Chí Long, sau hơn 10 năm thử nghiệm đưa sâm Ngọc Linh về trồng tại Xam Ta, xã Mường Chanh không chỉ mở ra hướng phát triển dược liệu mà còn tạo việc làm, nâng cao thu nhập, gắn sinh kế với bảo vệ rừng. Việc gắn quyền lợi kinh tế của người dân với rừng góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng, tạo sinh kế bền vững một tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới nâng cao.

Thực tiễn tại Sơn La cho thấy, xây dựng nông thôn mới không chỉ là đầu tư hạ tầng, mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy và nâng cao năng lực của người nông dân. Khi người dân chủ động tiếp cận khoa học kỹ thuật, tham gia chuỗi giá trị và thích ứng thị trường, nông thôn sẽ trở thành không gian phát triển năng động, đáng sống. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La Dương Gia Định, mô hình phát triển nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới của Sơn La đang đi đúng hướng, từng bước phát huy hiệu quả rõ nét.

Thực tiễn tại Sơn La cho thấy, xây dựng nông thôn mới không chỉ là đầu tư hạ tầng, mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy và nâng cao năng lực của người nông dân. Khi người dân chủ động tiếp cận khoa học kỹ thuật, tham gia chuỗi giá trị và thích ứng thị trường, nông thôn sẽ trở thành không gian phát triển năng động, đáng sống.

Việc chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, gắn với chế biến sâu và tiêu thụ đã giúp nâng cao giá trị nông sản, cải thiện thu nhập cho người dân. Đặc biệt, các mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi, phát triển kinh tế hợp tác, gắn nông nghiệp với du lịch và khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa đang tạo ra động lực mới cho khu vực nông thôn. Qua đó, không chỉ thúc đẩy phát triển kinh tế mà còn góp phần nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới theo hướng bền vững.

Hiện, sản phẩm nông sản của Sơn La đã có mặt tại 21 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có nhiều thị trường khó tính yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mở rộng thị trường tiêu thụ và phát triển các mô hình nông nghiệp xanh, thích ứng biến đổi khí hậu, hướng tới xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.

Hiện Sơn La có 64 xã đạt chuẩn nông thôn mới, tăng thêm chín xã so với trước; có 11 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 28 bản đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Tỉnh đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 phấn đấu thêm 36 xã đạt chuẩn nông thôn mới và từ một đến ba xã nông thôn mới hiện đại.