Từ người học trò đến người truyền lửa

Sinh ra và lớn lên tại khu vực Trường An 2, phường Hoài Thanh, thị xã Hoài Nhơn, nghệ nhân Nguyễn Văn Rạng (SN 1979), nghệ danh Nguyễn Rạng thừa hưởng mạch nguồn văn hóa nghệ thuật Bài chòi từ mẹ – cụ bà Đào Thị Lào, người từng được biết đến với giọng ru, hô hát Bài chòi đậm chất dân gian. Từ thuở ấu thơ, ông đã được nghe mẹ và các nghệ nhân địa phương hô thai, hát dân ca trong những dịp hội làng, ngày tết. Những âm điệu mộc mạc, đầy ngẫu hứng ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn để rồi khi trưởng thành, nghệ nhân Nguyễn Rạng gắn bó trọn đời với nghệ thuật Bài chòi.

Nghệ nhân Nguyễn Rạng, Chủ nhiệm câu lạc bộ Nghệ thuật Bài chòi phường Hoài Thanh, thị xã Hoài Nhơn

Năm 1999, nghệ nhân Nguyễn Rạng chính thức theo học Nghệ nhân Ưu tú Phạm Nghiễm, người thầy đầu tiên truyền dạy ông những làn điệu cổ, cách làm anh Hiệu trong các hội đánh Bài chòi cổ truyền thống. Sau này, ông tiếp tục học hỏi từ Nghệ nhân Ưu tú Lý Thành Long để nâng cao kỹ năng trình diễn và sử dụng nhạc cụ truyền thống, trở thành nhạc công Bài chòi có tiếng tại thị xã Hoài Nhơn.

Năm 2002, nghệ nhân Nguyễn Văn Rạng chính thức bước lên sân khấu với vai trò nghệ sĩ trình diễn trong Đội văn nghệ quần chúng xã Hoài Thanh (nay là phường Hoài Thanh). Tài năng và sự say mê đưa ông tham gia nhiều chương trình biểu diễn lớn nhỏ của thị xã Hoài Nhơn. Đặc biệt, ông từng đại diện địa phương tham gia các kỳ liên hoan cấp tỉnh, đạt nhiều giải thưởng cao như: Giải A Liên hoan các đội tuyên truyền lưu động tỉnh Bình Định năm 2013; giải B Liên hoan Đàn và hát dân ca tỉnh Bình Định năm 2012; giải Nhì Hội Bài chòi dân gian của Đoàn Văn hóa – Thể thao huyện Hoài Nhơn tại Ngày hội Văn hóa – Thể thao miền biển tỉnh Bình Định năm 2014, giải Khuyến khích tại Liên hoan các câu lạc bộ Bài chòi tỉnh Bình Định năm 2024.

Giữ gìn nghệ thuật Bài chòi trường tồn

Không chỉ dừng lại ở biểu diễn, nghệ nhân Nguyễn Rạng còn là người tích cực tổ chức và phát triển các câu lạc bộ Bài chòi tại nhiều phường, xã trên địa bàn thị xã Hoài Nhơn như Hoài Mỹ, Tam Quan Bắc, Hoài Hải, Hoài Sơn, Hoài Châu, Hoài Châu Bắc… Trong vai trò Chủ nhiệm câu lạc bộ Bài chòi phường Hoài Thanh, nghệ nhân Nguyễn Rạng tổ chức sinh hoạt định kỳ, truyền dạy kỹ năng hô hát, dàn dựng tiểu phẩm cho nhiều thành viên từ học sinh trung học đến người cao tuổi. Tính đến nay, ông trực tiếp truyền dạy cho 16 học trò, nhiều người trong số đó trở thành nòng cốt cho phong trào hát Bài chòi địa phương.

Nghệ nhân Nguyễn Rạng tích cực tổ chức và phát triển các câu lạc bộ Bài chòi

Không ngừng đóng góp cho nghệ thuật truyền thống, nghệ nhân Nguyễn Văn Rạng còn tham mưu thành lập Đội nghệ nhân Bài chòi thị xã trực thuộc Trung tâm Văn hóa – Thể thao Hoài Nhơn. Đội ngũ này là lực lượng nòng cốt trong các hoạt động bảo tồn, quảng bá nghệ thuật Bài chòi – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, được UNESCO công nhận năm 2017.

Năm 2024, thị xã Hoài Nhơn tổ chức tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 33-NQ/TW, nghệ nhân Nguyễn Văn Rạng được UBND thị xã tặng Giấy khen, vì có thành tích tiêu biểu xuất sắc về thực hành và truyền dạy nghệ thuật Bài chòi tại Hội nghị tổng kết.

Chia sẻ về động lực theo nghề, nghệ nhân Nguyễn Rạng nói chân tình: Tôi chỉ mong sao nghệ thuật Bài chòi không bị mai một, để thế hệ trẻ biết rằng trong nghệ thuật truyền thống Bình Định có một loại hình nghệ thuật vừa vui nhộn, gần gũi, mộc mạc, vừa sâu sắc, tinh hoa như vậy. Mỗi lần hô hát Bài chòi là mỗi lần thấy quê hương mình tươi đẹp, phồn vinh, con người tài hoa trong từng câu chữ, nhịp phách, làn điệu của Bài chòi cổ lẫn Bài chòi mới và mong rằng nghệ thuật Bài chòi sẽ mãi trường tồn theo thời gian nhờ thế hệ trẻ kế cận.

Với hơn 23 năm thực hành, biểu diễn và truyền dạy nghệ thuật Bài chòi, nghệ nhân Nguyễn Văn Rạng trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu nỗ lực tham gia, giúp thị xã Hoài Nhơn thực hiện Chương trình hành động bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật Bài chòi - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Những đóng góp đáng quý của nghệ nhân Nguyễn Rạng được cộng đồng ghi nhận, chính quyền địa phương trân trọng, tôn vinh và đặc biệt Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Định đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.