Hội tụ tinh hoa

Không biết từ bao giờ, từ những cây cói hoang dã, ông cha ta đã dệt nên những chiếc chiếu để chăm lo cho giấc ngủ của con người như ở làng nghề chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa), chiếu cói ở Hưng Hà (Thái Bình)… và theo thời gian, chiếc chiếu cói giản đơn ấy đã trở thành những món quà, thành biểu tượng của sự ấm no, hạnh phúc và khơi nguồn cảm hứng cho những lời ca, tiếng hát.

Rồi từ những hòn đất vô tri, vô giác, bằng bàn tay tài hoa của những người thợ đã tạo ra vô vàn những sản phẩm không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn là những vật dụng thiết yếu như: ấm chén, lọ bình, bát đĩa... của làng nghề gốm sứ Bát Tràng, Chu Đậu, Bàu Trúc... Những hòn “đất nung” cộng với bí quyết về các loại men đã cho ra những sản phẩm gốm sứ “mê hoặc” du khách trong
và ngoài nước.

Để có được những tà áo dài thướt tha với những màu sắc và hoạ tiết tinh xảo chính là nhờ “bàn tay, khối óc” của những người thợ dệt từ những nguyên liệu thiên nhiên như tơ tằm, tơ sen ở làng lụa Vạn Phúc, Nha Xá… Những sản phẩm từ tơ lụa không chỉ đáp ứng nhu cầu của người Việt mà còn làm say lòng du khách quốc tế để rồi những dải lụa tưởng chừng như đơn giản ấy lại trở thành những món quà không thể bỏ qua mỗi khi họ đặt chân tới Việt Nam.

Trên đất nước ta có khoảng 5400 làng nghề, riêng Hà Nội có 1350 làng nghề, trong đó có hơn 300 làng nghề truyền thống tiêu biểu. Riêng làng nghề gốm sứ Bát Tràng có số lượng nghệ nhân đông nhất cả nước với 75 nghệ nhân. Các làng nghề Hà Nội cũng có 47 nghề trong tổng số 52 nghề truyền thống của cả nước, hội tụ đủ các nhóm nghề, gồm: sơn mài, gốm sứ, vàng bạc, thêu ren, mây tre đan, dệt, giấy, tranh dân gian, gỗ, đá, trồng hoa, cây cảnh… Đời sống của người dân ở nơi có làng nghề thường cao hơn từ 3 - 5 lần so với làng thuần nông, các làng nghề thu hút khoảng 10 triệu lao động, ngoài ra còn tạo việc làm cho hàng triệu lao động phụ lúc nông nhàn. Những năm gần đây kim ngạch xuất khẩu đã lên tới hơn 3 tỷ triệu USD/năm.

Để các làng nghề phát triển vững bền và trường tồn với thời gian là nhờ những bí quyết được chắt lọc từ nghìn đời, hội tụ tinh hoa qua nhiều thế hệ và được cha ông truyền dậy cho con cháu để giữ nghề và làm nghề phục vụ cuộc sống.

Giữ gìn bản sắc văn hoá

Trong xu thế hội nhập của đất nước, làng nghề đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 với sự phát triển mạnh mẽ và đổi mới về công nghệ trong lao động sản xuất đang là thách thức không nhỏ với các sản phẩm thủ công gắn liền với làng nghề. Mặc dù vậy, các sản phẩm do những nghệ nhân, những người thợ tài hoa chế tác từ những vật dụng, công nghệ thô sơ vẫn luôn “hút khách” nhờ sự khéo léo, tinh xảo và mang đậm bản sắc văn hoá.

Từ thực tiễn cho thấy, thu nhập của người dân làng nghề luôn ở mức cao so với thu nhập trung bình tại các địa phương. Trong những năm gần đây, làng nghề còn là nơi “hút” khách du lịch trong nước và quốc tế, góp phần quảng bá văn hoá, sản phẩm và hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.

Với chủ trương của Đảng và nhà nước là “hội nhập nhưng không hoà tan”, việc bảo tồn và phát triển làng nghề không chỉ góp phần nâng cao đời sống của người dân làng nghề và phát triển kinh tế đất nước mà còn giữ gìn được bản sắc của dân tộc góp phần xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

Để làng nghề phát triển bền vững thì nhận thức, ý thức trách nhiệm của các cấp chính quyền, sự đồng thuận của nhân dân địa phương trong xây dựng cơ sở hạ tầng, cảnh quan, môi trường và các chương trình sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ chất lượng cao rất quan trọng. Cần tạo những điều kiện cơ sở dịch vụ du lịch phục vụ du khách đến tham quan làng nghề, mua sắm những sản phẩm làng nghề, trải nghiệm lao động làng nghề là rất cần thiết.

Bài và ảnh Đỗ Huyền