Nhờ hương vị thơm ngon đặc trưng, bánh chưng Thủy Đường được nhiều người biết đến, đặt mua, trở thành sản phẩm hàng hóa mỗi dịp Tết Nguyên đán. Ảnh minh họa

Dù chưa được công nhận là làng nghề truyền thống, bánh chưng Thủy Đường (TP. Hải Phòng) từ lâu đã trở thành cái tên quen thuộc với người dân đất Cảng mỗi độ Tết đến, Xuân về. Trải qua nhiều thế hệ, nghề gói bánh chưng nơi đây vẫn được gìn giữ bền bỉ, lặng lẽ nhưng đầy tự hào, góp phần lưu giữ hương vị Tết cổ truyền và tạo sinh kế cho nhiều hộ gia đình địa phương.

Theo các bậc cao niên trong làng, nghề làm bánh chưng ở Thủy Đường đã hình thành từ rất sớm, gắn liền với tập quán sinh hoạt, tín ngưỡng của người dân vùng ven sông. Ban đầu, bánh chưng chỉ được gói để phục vụ nhu cầu trong gia đình, biếu tặng họ hàng, dâng cúng tổ tiên vào dịp lễ Tết. Dần dần, nhờ hương vị thơm ngon đặc trưng, bánh chưng Thủy Đường được nhiều người biết đến, đặt mua, trở thành sản phẩm hàng hóa mỗi dịp Tết Nguyên đán.

Những ngày giáp Tết, không khí tại Thủy Đường trở nên nhộn nhịp hơn hẳn. Từ sáng sớm đến khuya, trong các ngôi nhà, bếp lửa đỏ hồng luôn rực cháy. Người rửa lá dong, người đãi gạo, ngâm đỗ, ướp thịt, người thoăn thoắt gói bánh. Mỗi công đoạn đều được thực hiện cẩn thận, tỉ mỉ, dựa trên kinh nghiệm truyền lại qua nhiều năm. Nguyên liệu làm bánh chưng Thủy Đường khá giản dị nhưng được lựa chọn kỹ lưỡng: gạo nếp cái hoa vàng hạt tròn, mẩy; đỗ xanh đãi sạch, đồ chín vừa tới; thịt ba chỉ tươi ngon, có cả nạc lẫn mỡ để bánh khi chín béo ngậy mà không ngán; lá dong xanh đậm, bản to, không rách; lạt giang dẻo dai.

Điểm tạo nên hương vị riêng của bánh chưng Thủy Đường chính là sự hài hòa trong cách nêm nếm và kỹ thuật luộc bánh. Nhân bánh được ướp vừa tay, không quá đậm, giữ được vị ngọt tự nhiên của thịt và đỗ. Bánh sau khi gói được xếp ngay ngắn vào nồi lớn, luộc liên tục từ 10 – 12 giờ bằng bếp củi truyền thống. Người nấu phải thường xuyên canh lửa, châm nước để bánh chín đều, không bị sống hay nhão. Sau khi vớt ra, bánh được ép nhẹ cho ráo nước, để nguội tự nhiên, nhờ đó bánh có độ rền chắc, khi cắt không bị nát, hạt gạo dẻo quyện, nhân bánh bùi béo, thơm mùi lá dong.

Hiện nay, toàn phường Thủy Đường có hàng chục hộ duy trì nghề gói bánh chưng theo hình thức hộ gia đình. Vào cao điểm trước Tết khoảng nửa tháng, mỗi hộ có thể gói từ vài trăm đến vài nghìn chiếc bánh, cung ứng cho thị trường nội thành Hải Phòng và các khu vực lân cận. Bánh chủ yếu được tiêu thụ qua các mối quen, chợ truyền thống hoặc khách đặt trước. Nhờ giữ chữ tín và chất lượng ổn định, nhiều gia đình có lượng khách quen gắn bó suốt nhiều năm.

Không chỉ mang lại nguồn thu nhập đáng kể dịp cuối năm, nghề làm bánh chưng còn góp phần gắn kết cộng đồng, gìn giữ nét văn hóa truyền thống. Trong những ngày gói bánh, các thế hệ trong gia đình cùng quây quần bên nhau, người lớn truyền dạy cho con cháu từng công đoạn, từ cách xếp lá, đong gạo, đặt nhân cho đến buộc lạt sao cho vuông vức. Những câu chuyện xưa, những ký ức về cái Tết thời khó cũng theo đó được nhắc lại, tạo nên không khí ấm áp, đậm đà bản sắc làng quê.

Tuy nhiên, nghề làm bánh chưng Thủy Đường cũng đang đối mặt với không ít khó khăn. Giá nguyên liệu tăng cao, chi phí củi đun, nhân công lớn trong khi giá bán không thể tăng nhiều để giữ khách. Nghề chủ yếu mang tính thời vụ, tập trung vào dịp Tết nên thu nhập chưa thực sự ổn định. Bên cạnh đó, việc chưa được công nhận là làng nghề khiến bánh chưng Thủy Đường còn hạn chế trong quảng bá, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Bánh chưng mang lại Tết trọn vẹn hơn cho người Việt. Ảnh minh họa.

Dẫu vậy, với những người gắn bó lâu năm, nghề bánh chưng không chỉ là kế sinh nhai mà còn là niềm tự hào. Nhiều hộ vẫn kiên trì giữ cách làm truyền thống, nói không với phụ gia hay phương pháp sản xuất công nghiệp để bảo đảm chất lượng và uy tín. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, giá trị văn hóa của sản phẩm, bánh chưng Thủy Đường được kỳ vọng sẽ tiếp tục khẳng định chỗ đứng, trở thành một nét chấm phá riêng trong bức tranh ẩm thực Tết của Hải Phòng.

Những chiếc bánh chưng vuông vắn, xanh mướt, gói trọn hương vị đồng quê và tấm lòng của người làm bánh Thủy Đường không chỉ góp phần làm nên cái Tết đủ đầy, sum vầy cho mỗi gia đình, mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của những nghề truyền thống, dù âm thầm nhưng chưa bao giờ mất đi trong dòng chảy hiện đại.