Bánh chưng vốn là một món ăn truyền thống của người Việt, xưa thì mỗi dịp tết đến xuân về, còn bây giờ có mặt ở khắp phố thị, trên các mâm cỗ tiệc cưới quanh năm. Chính vì thế, nên gói bánh chưng đã trở thành nghề mưu sinh khấm khá của nhiều gia đình làng Tranh Khúc.

Khi được hỏi về lịch sử, người dân ở đây đều không biết nghề gói bánh chưng xuất hiện tự bao giờ, chỉ biết rằng do ông cha truyền lại. Cứ như vậy từ đời này sang đời khác, nghề gói bánh chưng vẫn được gìn giữ qua bao thế hệ, tạo nên thương hiệu bánh chưng Tranh Khúc nổi tiếng.

Trung bình 1 giờ, một người thợ có thể gói hơn 100 chiếc bánh

Thế hệ trước truyền nghề cho thế hệ sau. Bằng đôi bàn tay khéo léo, người dân Tranh Khúc đã làm nên chiếc bánh chưng thơm ngon mang thương hiệu của làng đi khắp mọi miền.

Dân Hà Thành thường truyền tai nhau “Ngon như bánh chưng làng Tranh Khúc”, bởi bánh chưng Tranh Khúc có hương vị hấp dẫn nổi trội. Nhiều người vào ngày lễ, Tết còn cất công đến tận làng Tranh Khúc để mua những chiếc bánh chưng mới vừa ra lò về cúng lễ gia tiên rồi thưởng thức.

Bánh chưng Tranh Khúc có màu xanh lá giềng

Nguyên liệu quan trọng nhất để làm bánh chưng là gạo nếp, thường là gạo nếp nhung hoặc nếp cái hoa vàng ở Hải Hậu (Nam Định); Lá dong lấy lá dong nếp Tràng Cát (H.Thanh Oai) được trồng bằng nước sông Đáy. Đậu xanh nên chọn đậu xanh Gia Lai, tuy hạt không to nhưng béo ngậy và thơm hơn, lên màu vàng óng. Thịt ba chỉ xắt miếng to rồi tẩm ướp gia vị.

Đậu xanh và thịt lợn được coi là nhân bánh nên được gói với nhau trước thành từng phên, khi gói chỉ cần đặt từng phên vào trong gạo và gói lại. Tuy nhiên, không lấy đậu bọc kín thịt mà luôn để hở để mỡ chảy ra thấm vào lớp vỏ gạo.

Đặc biệt, người thợ gói chỉ gói bằng tay mà không dùng khuôn, chỉ trong khoảng 30 - 40 giây là có thể gói xong một đồng bánh chưng. Bánh luộc trong khoảng 9 tiếng. Khi vớt bánh, rửa qua nước lạnh cho bánh sạch, lá không bị khô, nhàu lá. Rồi dùng một tấm phên chèn để nước trong vỏ bánh chảy hết ra ngoài khi bánh vẫn còn đang mềm, như vậy bánh sẽ nở đều, các góc chặt, vuông.

Theo các cụ cao niên trong làng cho biết, để có chiếc bánh chưng có màu xanh tươi như lá phải có có bí quyết nhà nghề. Đó là lấy nước lá riềng trộn với gạo, luộc lên bánh chưng sẽ xanh mướt, rền. Hơn nữa, trong lúc luộc phải thêm nước đúng lúc, cách một tiếng cho một lần bánh mới không bị nhão.

Hiện nay ở làng Tranh Khúc có gần 200 hộ thì đến 90% số hộ vẫn giữ nghề gói bánh chưng truyền thống. Chính quyền địa phương luôn tạo điều kiện, tổ chức các lớp tập huấn cho bà con, vận động bà con đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm để giữ nghề truyền thống của ông cha. Bánh chưng Tranh Khúc ngày càng có thương hiệu, được khách hàng tin tưởng, có mặt ở khắp mọi miền Tổ quốc, đặc biệt là mỗi dịp Tết Nguyên đán. Nghề truyền thống này đã đem lại thu nhập ổn định cho người dân và tạo việc làm cho nhiều người lao động.

Bài, ảnh: Thanh Lam