Là nghề truyền thống tồn tại gần 300 năm ở Làng Chọi, công việc sản xuất, kinh doanh gỗ luôn được người dân nơi đây xem như gia nghiệp muôn đời, cần tiếp tục giữ gìn và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đặc biệt, nếu cúng lễ, mua đồ trang trí giấy cho tổ tiên, người ta thường đến phố Đông Hồ, thì khi tìm vật dụng trưng bày nội thất, trang hoàng nhà cửa, khách hàng sẽ tìm đến gỗ Làng Chọi. Dân gian phía Bắc truyền tai câu hát “Mã Đông Hồ, Đồ Làng Chọi” vì lẽ đó. Nghề làm mộc không chỉ giúp bà con thôn Khúc Toại giữ gìn nét đẹp văn hóa đặc trưng địa phương mà còn tạo nên những sản phẩm gia công, chế tác tinh xảo, chất lượng như tràng kỷ, sập gụ, ghế ngựa, ghế 3 nan, tủ gương buồng,…

Hiện nay, Làng Chọi đang có khoảng 500 hộ dân theo nghề với vô số nghệ nhân, thợ chế tác giàu kinh nghiệm, trình độ điêu luyện. Đứng trước mức độ cạnh tranh ngày càng gia tăng, đòi hỏi những chủ thể, nghệ nhân chế tác gỗ thôn Khúc Toại phải chuyển mình mạnh mẽ, tạo nên sức bức phá độc lập. Do đó, bằng tài năng sáng tạo phi thường, thay vì dùng gỗ nguyên khối gia công vật dụng, một số người dân đã lựa chọn gỗ vụn - những thứ tưởng chừng chỉ có thể vứt đi trong quá trình làm đồ mỹ nghệ nhằm tạo nên những bức tranh ghép gỗ mang giá trị nghệ thuật.

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Hùng tiến hành lựa chọn, cắp ghép gỗ

Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Hùng, một trong những thợ mộc tiên phong thổi hồn tranh ghép gỗ tại Làng Chọi cho biết, sinh ra và lớn lên từ cái nôi dung dưỡng của nghề, ông được cha mẹ định hướng ngay khi còn nhỏ. Cùng với niềm đam mê, ông đã miệt mài theo đuổi công việc này suốt hơn 35 năm. Tuy nhiên, nhằm mục đích thúc đẩy phát triển làng nghề truyền thống, ông Hùng còn nghiên cứu, sáng tạo tranh ghép gỗ, đồng thời truyền lại kinh nghiệm chế tác cho người thân gia đình.

Cũng theo ông Hùng, mỗi bức tranh đều được phác thảo ra giấy trước khi tiến hành chế tác trực tiếp lên từng miếng gỗ. Người thợ sẽ bào nhẵn những tấm gỗ này và bắt đầu đánh bóng làm lộ vân. Sau công đoạn trên, người thợ tiếp tục ghép gỗ lên, đồng thời tiến hành phun sơn phủ. Thời gian hoàn thiện mỗi bức tranh dao động từ 15 đến 30 ngày hoặc lên đến nhiều tháng tùy thuộc độ tỉ mỉ, bố cục phức tạp.

Các thành viên gia đình ông Hùng tham gia chế tác tranh

Tranh ghép có hai loại, bao gồm chìm và nổi với các chủ đề về quê hương, đời sống,... Khi tạo tranh chìm, người thợ tiến hành sắp xếp những miếng đơn (không quá dày) sẽ giúp bức tranh có độ phẳng tương đối. Riêng tranh nổi, chi tiết tranh thường lồi hẳn trên bề mặt từ đó tạo độ “nhấp nhô”, chênh lệch giữa các mảng, đem lại cảm giác sống động, chân thật. Vì thế, từng loại gỗ, kích thước, chất liệu riêng biệt sẽ mang đến những hiệu quả khác nhau. Ngoài ra, màu sắc cũng là yếu tố quan trọng tạo nên thành công của tranh, người thợ sẽ chọn gỗ lim, gỗ hương, gỗ trắc để lấy màu đỏ; gỗ xoan, bạch đàn tạo màu trắng; gỗ mun lấy màu đen hoặc gỗ mít tạo màu vàng,…

Tranh ghép gỗ của Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Hùng

Nhờ những đóng góp tích cực giúp phát triển nghề thủ công truyền thống, vào năm 2020, ông Hùng là một trong những nghệ nhân tiêu biểu của tỉnh được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Qua đó, tạo động lực thúc đẩy, động viên các nghệ nhân địa phương tiếp tục phấn đấu, sáng tạo, giữ lửa với công việc.

Bài, ảnh: Huỳnh Kha