Ý tưởng nhen nhóm từ tình yêu làng nghề

Bài hát “Tinh hoa nghề gốm” là sự cộng hưởng của hai tâm hồn yêu quê hương, yêu văn hóa truyền thống. Người viết lời, Thượng tá Nguyễn Hồng Hạnh (Phó Trưởng phòng Tham mưu - Tổng hợp, Cục Ngoại tuyến, Bộ Công an) và nhạc sĩ Tiến Hùng (Hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam) vốn đã quen nhau qua nhiều dự án âm nhạc. Những ca khúc “Bắc Từ Liêm ngày mới” (đạt giải Khuyến khích trong Cuộc thi sáng tác về quận Bắc Từ Liêm nhân dịp kỷ niệm 10 năm thành lập quận), “Ngoại tuyến tôi yêu”, “Khóa 1991 - 1994 Lê Hồng Phong”…đã chứng minh sự “ăn ý” đặc biệt của nhạc sĩ và nhà thơ.

Cơ duyên viết ca khúc bắt đầu khi Thượng tá Nguyễn Hồng Hạnh, qua một người đồng nghiệp, có dịp gặp gỡ và trò chuyện với những nghệ nhân gốm nổi tiếng của ba làng nghề: Giang Cao, Kim Lan, Bát Tràng - nay đều thuộc xã Bát Tràng (Hà Nội). Đó là các nghệ nhân Phùng Văn Hoàn, Nguyễn Đức Tuấn, Đặng Đình Túc, Đào Viết Bình, Phạm Văn Nguyên…

Trao tặng bản nhạc cho các nghệ nhân làng gốm Bát Tràng

Trong những câu chuyện mộc mạc bên ấm trà, chị Hạnh cảm nhận được tình yêu nghề cháy bỏng, niềm tự hào và cả nỗi trăn trở của những người thợ. Họ không chỉ làm gốm để mưu sinh mà còn để gìn giữ tinh hoa cha ông, tạo việc làm cho người dân địa phương và góp phần làm giàu quê hương.

“Muốn tặng cho làng gốm một món quà âm nhạc” - ý nghĩ ấy đến với chị Hạnh rất tự nhiên. Chị chia sẻ ngay với Tiến Hùng và cả hai nhanh chóng thống nhất. Thế nhưng, nửa tháng trôi qua, cảm hứng vẫn chưa “chín”, chưa viết nổi câu nào.

Chuyến đi thổi bùng cảm xúc

Nhạc sĩ Tiến Hùng và Thượng tá Nguyễn Hồng Hạnh quyết định phải đi thực tế. Và định mệnh đã sắp xếp để chuyến đi ngày 15/3/2025 của họ rơi đúng vào sự kiện trọng đại: “Lễ công bố nghề gốm Kim Lan là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia và quyết định công nhận điểm du lịch Kim Lan”. Buổi sáng hôm ấy, không khí rộn ràng khắp làng. Tiếng trống, tiếng loa, tiếng cười nói hòa quyện với hương trầm từ đình làng, miếu Bản. Hai tác giả hòa vào dòng người dự lễ, lắng nghe từng lời phát biểu, cảm nhận niềm tự hào ánh lên trong mắt mỗi người dân.

Sau lễ, họ ghé thăm Bảo tàng gốm sứ Kim Lan, nơi trưng bày những hiện vật từ thời Lý, Trần, Lê… - chứng nhân của hàng trăm năm thăng trầm nghề gốm. Họ được các nghệ nhân hướng dẫn nặn gốm, thử đặt tay lên bàn xoay, cảm nhận sự kết hợp giữa lực tay, độ ẩm của đất và nhịp tim của người làm nghề.

Nhạc sĩ Tiến Hùng và Thượng tá Nguyễn Hồng Hạnh trải nghiệm nghề gốm để sáng tác

Rời Kim Lan, họ sang thăm cơ sở sản xuất của nghệ nhân Phùng Văn Hoàn (làng gốm Giang Cao), rồi Bát Tràng. Ở mỗi nơi, họ lại nghe thêm những câu chuyện về gian khó và sự bền bỉ của người thợ. Có người gắn bó cả đời bên lò nung, có người nối nghiệp từ cha, từ ông, mang trong mình lời dặn “giữ lấy nghề là giữ lấy quê”.

Từ tư liệu thành lời ca, giai điệu

Chuyến đi thực tế hôm ấy không chỉ đem đến cho hai tác giả những trang tư liệu sống động, mà còn thổi bùng lên trong tâm trí một nguồn cảm xúc khó diễn tả. Họ không chỉ “nghe” những câu chuyện về làng nghề, mà còn “thấy” và “chạm” vào những gì thuộc về Bát Tràng - từ mùi đất sét ngai ngái, hơi ấm của những lò nung đỏ lửa, đến nụ cười hiền của người thợ gốm khi nâng niu một sản phẩm vừa ra lò.

Sau khi trở về, mọi ấn tượng, kỷ niệm và cảm xúc ấy bắt đầu kết tinh thành âm nhạc. Nhạc sĩ Tiến Hùng chọn lối hòa âm dựa trên nền dân ca đồng bằng Bắc Bộ - thứ âm nhạc vừa ngọt ngào vừa chan chứa tính tự sự - rồi khéo léo pha trộn yếu tố dân gian đương đại, có kết hợp với đọc Rap để ca khúc vừa gần gũi với người dân, vừa có sức lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Nhạc sĩ Tiến Hùng, hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam

Còn Thượng tá Nguyễn Hồng Hạnh, với cảm hứng dạt dào, đã viết nên những câu ca giản dị mà thấm đẫm tình quê. Lời bài hát như một bức tranh thủy mặc, tái hiện rõ nét: Hình ảnh quê hương ven sông Hồng đỏ nặng phù sa, nơi dòng nước ôm ấp những bãi bồi màu mỡ. Bến nước, con đò chở bao kỷ niệm, in dấu những chuyến đi về. Tiếng ru của mẹ, dáng cha lặng lẽ bên lò nung trong làn khói ấm. Chiếc váy của bà, của chị thấp thoáng giữa sân gốm, cùng những bàn tay lấm đất nhưng ấm áp yêu thương. Đó không chỉ là hình ảnh của một làng nghề, mà còn là ký ức, là tâm hồn của biết bao người con xa quê khi nhớ về Bát Tràng.

Nguyên Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Đặng Đình Túc - một người sinh ra, lớn lên và gắn bó trọn đời với nghề, sau khi nghe ca khúc đã xúc động nói: “Xem một bức tranh mà không thấy mình trong đó thì chẳng đáng xem. Phải có tuổi thơ, có quê hương, có gia đình ở trong ấy. Tiến Hùng đã làm được điều đó.”

Lời nhận xét ấy không chỉ là sự khen ngợi mà còn là minh chứng rằng ca khúc đã chạm đến phần sâu thẳm nhất trong trái tim người Bát Tràng - nơi tình yêu quê và niềm tự hào nghề gốm luôn âm ỉ cháy như ngọn lửa trong lò nung, chưa bao giờ tắt.

Hơn cả một bài hát

“Tinh hoa nghề gốm” không chỉ là ca khúc nghệ thuật. Đó còn là lời tri ân gửi tới những nghệ nhân, là thông điệp nhắc nhở rằng giữa nhịp sống hiện đại, vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa truyền thống.

Ở Bát Tràng, mỗi sản phẩm gốm không đơn thuần là vật dụng. Nó là câu chuyện của đất, thứ đất được chọn lọc, nhào nặn; của lửa - thứ lửa nung đủ độ để “hồi sinh” hình khối; và của con người - những bàn tay, khối óc, trái tim dành cả đời cho nghề.

Ca khúc ấy, vì thế, cũng giống như một chiếc bình gốm phải trải qua đủ công đoạn, đủ nhiệt lửa, mới thành hình, để rồi lưu giữ mãi trong lòng người nghe dư vị ngọt ngào của quê hương. Hi vọng bài hát sẽ được nhân dân Bát Tràng đón nhận.