Những năm qua, phong trào xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đạt nhiều kết quả tích cực. Từ nhận thức đến hành động, vai trò chủ thể của người dân ngày càng được phát huy, góp phần đưa nhiều thôn, xã miền núi “về đích” nông thôn mới, đồng thời tiếp tục giữ vững và nâng cao chất lượng các tiêu chí, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội một cách bền vững.

Cuối năm 2024, thôn Mật (xã Sơn Động) chính thức được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới. Thôn có 176 hộ, 830 nhân khẩu, trong đó phần lớn là đồng bào dân tộc Tày. Nổi bật trong số đó là công trình nhà văn hóa thôn có diện tích hơn 200m², tổng mức đầu tư trên 2,5 tỷ đồng, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng, hội họp và tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ của người dân. Không chỉ đóng góp ngày công, tiền của, người dân thôn Mật còn tự nguyện hiến đất, tháo dỡ tài sản trên đất để mở rộng các tuyến đường giao thông liên thôn.

Để xây dựng tuyến đường từ thôn Mật đi thôn Phú Hưng và tuyến đường đi thôn Hiệp Reo, hàng chục hộ dân đã hiến đất, tạo mặt bằng phục vụ thi công. Tiêu biểu như gia đình bà Chu Thị Tính hiến đất vườn và tường rào trị giá hơn 80 triệu đồng; ông Nguyễn Văn Sắc hiến 360m² đất vườn; ông Nông Văn Tuấn tự nguyện phá bỏ 20 cây vải thiều trồng hơn 10 năm tuổi. Nhờ sự đồng thuận cao, các công trình được triển khai thuận lợi, đúng tiến độ. Đến cuối năm 2024, thôn Mật còn 7 hộ nghèo, giảm 3 hộ so với năm trước, chiếm tỷ lệ 3,9%.

Trong giai đoạn 2021–2025, phong trào thi đua xây dựng nông thôn mới được các địa phương trong tỉnh tích cực hưởng ứng. Ước đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 51/66 xã đạt chuẩn nông thôn mới, 5/66 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, 432 thôn kiểu mẫu và 516 thôn nông thôn mới. Đáng chú ý, có 13 thôn đặc biệt khó khăn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt chuẩn nông thôn mới.

Bên cạnh phát triển kinh tế và hạ tầng, đồng bào dân tộc thiểu số còn chú trọng gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.

Xác định xây dựng nông thôn mới là quá trình lâu dài, bền bỉ, cấp ủy, chính quyền các xã miền núi đã ban hành nghị quyết chuyên đề, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo sát với điều kiện thực tiễn. Cán bộ, đảng viên trực tiếp xuống thôn, đến từng hộ gia đình tuyên truyền, vận động Nhân dân chung tay thực hiện các tiêu chí, nhất là những tiêu chí còn khó như giao thông, cơ sở vật chất văn hóa, môi trường.

Song song với đầu tư hạ tầng, các địa phương chú trọng phát triển kinh tế, khai thác lợi thế đất đai, khí hậu để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa giống mới có giá trị kinh tế cao vào sản xuất. Nhờ đó, các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số như Đại Sơn, Vân Sơn, Trường Sơn… đã hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới trước thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính.

Bên cạnh phát triển kinh tế và hạ tầng, đồng bào dân tộc thiểu số còn chú trọng gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. Tại thôn Cống Lầu (xã Biên Sơn), nơi 100% là đồng bào dân tộc Nùng sinh sống, phong trào bảo tồn văn hóa được duy trì nền nếp. Thôn thành lập Câu lạc bộ hát dân ca; người cao tuổi truyền dạy tiếng nói dân tộc, các làn điệu Then, sloonghao, may trang phục truyền thống cho thế hệ trẻ. Trong các dịp lễ, tết, hiếu hỉ, người dân được khuyến khích mặc trang phục truyền thống, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa trong đời sống cộng đồng.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, song đời sống ở một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn khó khăn so với miền xuôi. Trước thực tế đó, tỉnh tiếp tục ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư phát triển kinh tế – xã hội, thu hẹp khoảng cách vùng miền. Việc Quốc hội xem xét hợp nhất ba chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2035 được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực, tập trung nguồn lực hiệu quả hơn, góp phần đưa vùng đồng bào dân tộc thiểu số Bắc Ninh phát triển ngày càng bền vững.