Theo thần tích mà người làng truyền miệng, vào khoảng những năm cuối thế kỷ XVI, có 3 vị tướng đời Vua Lý Thánh Tông, sau khi giúp vua đánh thắng giặc Chiêm Thành đã về Nghĩa Trai giúp dân khai hóa đất hoang, trồng cây thuốc và hành nghề y “cứu nhân độ thế”. Dân làng đã lập đền thờ, tôn các ông làm Thành hoàng làng và thờ phụng đến ngày nay. Cũng từ đó, làng được mệnh danh làng dược liệu, đặc biệt có những cây thuốc chỉ Nghĩa Trai mới có để tiến vào cung vua.

Hoa kim cúc có nhiều tên gọi khác như cúc chi, cúc hoa, cúc tiến Vua. Trong đó, “tiến Vua” là có tên có ý nghĩa lịch sử, văn hóa sâu sắc, tôn vinh giá trị loài dược liệu này. Người dân kể lại trước đây làng chỉ được trồng số lượng ít, có bao nhiêu “tiến vua” bấy nhiêu, người dân thường không được dùng.

Nghĩa Trai (huyện Văn Lâm, Hưng Yên) nổi tiếng là làng nghề trồng và sản xuất dược liệu có truyền thống lâu đời. Trong đó, hoa kim cúc là một trong những loại dược liệu đặc biệt.

Theo những người dân ở đây, loại cúc này chỉ hợp với làng Nghĩa Trai, đem giống đi vùng khác không thể cho được hoa cúc chất lượng như ở Nghĩa Trai.


Về quy trình chăm sóc, cúc hoa ở làng Nghĩa Trai là loại cây “trồng mùa nóng, thu mùa lạnh”. Sau khi kết thúc vụ thu hoạch, người dân sẽ để lại một phần cây hoa làm giống. Cây giống được cắt gọn và chăm sóc kỹ lưỡng.Thời gian này, nông dân cũng tranh thủ trồng các loại cây màu khác như đỗ, lạc,…


Đến tận tháng 5 năm sau, chủ vườn sẽ bắt đầu làm đất và mang hoa ra trồng đại trà. Thời điểm trồng kim cúc thường rơi vào mùa nắng nóng nên phải tưới thường xuyên, đảm bảo cây sinh trưởng tốt. Đến đầu tháng 12, nụ hoa nở rộ là lúc người dân thu hoạch đợt đầu tiên, trung bình có thể thu 3-4 lần cho đến Tết Dương lịch.


Năm nay, giá bán cúc hoa khá ổn định với giá bán tươi 35.000 đồng/kg, phơi thường 250.000 đồng/kg, sấy điện than hoặc than 500.000 đồng/kg. Để bán giá cao hơn, các hộ dân liên kết thêm với đầu mối ở Hà Nội, giá bán từ 600.000 – 800.000 đồng/kg.


Để thu hoạch nhanh và đúng thời vụ, người dân Nghĩa Trang còn thuê nhân công nhân công với giá 10.000 đồng/kg, trung bình mỗi ngày có thể thu hoạch được 15 – 20kg/người.


Vào làng Nghĩa Trang mùa này không khó để bắt gặp những con đường, sân đình được “trải thảm” vàng ươm. Cúc tiến Vua được xem như một biểu tượng riêng biệt của ngôi làng này, vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn truyền thống lâu đời.


Trung bình 7kg hoa tươi sau khi sấy khô còn 1kg, mỗi sào kim cúc có thể cho thu hoạch được 400-500kg hoa tươi. Hoa kim cúc nhỏ, cánh mỏng nên lúc thu hái phải thực hiện thủ công, cẩn thận ngắt từng bông hoa.


Những năm gần đây, cúc tiến Vua còn thu hút được nhiều bạn trẻ, du khách nơi xa về Nghĩa Trai để ngắm cánh đồng cúc vàng rực rỡ, chụp ảnh, tìm hiểu về hoa cúc, làng dược liệu Nghĩa Trang….

Bài và ảnh: Tường Vân