Vài năm trở lại đây, các bậc làm cha, mẹ cũng đã hướng con trẻ đến với các món đồ chơi truyền thống nhiều hơn. Dịp Tết Trung thu, các em được tự tay nặn tò he, làm đèn ông sao, đèn kéo quân, hay như được tự vẽ mặt nạ giấy bồi. Cũng chính vì quay về cội nguồn văn hóa của người dân khiến cho những người làm đồ chơi truyền thống phần nào được an ủi, yên tâm giữ nghề.

Ở Hà Nội hiện chỉ có vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Văn Hòa và Đặng Hương Lan còn giữ nghề truyền thống làm mặt nạ giấy bồi. Căn nhà nhỏ của ông bà năm sâu hun hút trong con ngõ nhõ ở phố Hàng Than, quận Ba Đình, một phần để ở, còn một phần là nơi chứa tất cả những gì liên quan đến công việc nằm mặt nạ giấy bồi.

Để chuẩn bị hàng cho Tết trung thu, ông bà Hòa – Lan túc tắc làm quanh năm. Tranh thủ những hôm thời tiết đẹp, có nắng hai ông bà ngồi cần mẫn làm. Càng đến sát ngày Tết Trung thu, lượng khách có nhu cầu mua mặt nạ giấy bồi một nhiều. Sáng thì bà Lan lo sắp xếp hàng chuyển cho khách, chiều hai ông bà đẩy xe ra phố hàng Lược ngồi bán.

Ông Hòa được các đơn vị tổ chức sự kiện mời liên tục đến để hướng dẫn các cháu cách vẽ mặt nạ. Hai ông bà cứ quay cuồng như vậy trong suốt cả một tháng cho đến hết Tết trung thu. Được sở hữu một chiếc mặt nạ giấy bồi chơi trong dịp Tết trung thu, con trẻ hớn hở lắm. Nhưng mấy ai biết được để làm thành một sản phẩm phải đòi hỏi người nghệ nhận tỉ mỉ bao công đoạn.

Mỗi chiếc mặt nạ đều có khuôn đúc bằng xi măng. Hiện nay, hai vợ chồng ông bà Hòa có khoảng 30 khuôn mặt nạ khác nhau như Ông Địa, Thị Nở, mặt nạ hình trâu, ngựa, hổ, báo… Ngoài ra, ông bà còn làm thêm một số mẫu mặt nạ hiện đại đáp ứng sở thích của trẻ con thời nay như người nhện, siêu nhân… Công đoạn xé từng mảnh giấy nhỏ, dùng hồ dán bồi lên khuôn đúc có sẵn tưởng đơn giản nhưng tỉ mỉ vô cùng vì nếu không cẩn thận mặt nạ sẽ không căng, mịn. Lớp trước được dán chồng lên lớp sau, kết dính bằng một loại hồ đun chín từ bột sắn. Khoảng 5 đến 6 lớp giấy vụn sẽ làm ra một chiếc mặt nạ giấy bồi.

Khi đã bồi đủ các lớp giấy, mặt nạ được mang phơi khô bằng ánh nắng tự nhiên chứ không được dùng máy sấy, vì dùng máy sấy sẽ làm cong và biến dạng mặt nạ. Chính vì vậy mà mỗi khi trời nắng, ông bà phải tranh thủ làm mới đủ lượng hàng phục vụ khách hàng.

Công đoạn tô sơn cũng tỉ mỉ, cần sự khéo léo. Không phải cùng một lúc mà tô hoàn thiện một chiếc mặt nạ. Lớp sơn này khô mới tiếp tục tô lớp sơn khác lên để tránh bị nhòe.

Hơn 40 năm gắn bó với nghề, hiếm khi ông bà ngơi nghỉ; từng chiếc mặt nạ, từng màu sơn… đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống thường ngày. Vợ chồng ông bà sẵn sàng dành thời gian còn lại để truyền nghề cho thế hệ kế tiếp. Cả hai ông bà Hòa – Lan đều mong muốn tìm được người có tâm với những chiếc mặt nạ để có thể giữ lại một nét văn hóa truyền thống của đất kinh kỳ cho các thế hệ mai sau…

Gia Hân