Mùa quế “lên tiền”

Quế từ lâu được xem là loại cây đặc biệt của vùng trung du và miền núi phía Bắc. Từ thân, cành, lá đến rễ đều chứa tinh dầu thơm nóng, có giá trị trong chế biến dược liệu, gia vị và mỹ phẩm. Vì vậy, gần như toàn bộ cây quế đều có thể mang lại giá trị kinh tế.

Tại Lào Cai, những ngày này nông dân đang bước vào vụ bóc vỏ quế đầu năm, còn gọi là “vụ ba”. Theo chu kỳ sinh trưởng, quế có hai mùa khai thác chính: vụ ba từ tháng 2 đến tháng 3 âm lịch và vụ tám từ tháng 8 đến tháng 10 âm lịch.

Trong đó, vụ đầu năm luôn được người dân ưu tiên bởi đây là thời điểm cây dễ “dóc” vỏ nhất, ít tốn công mà chất lượng vỏ lại cao.

Mỗi năm, cây quế có hai vụ khai thác chính: vụ ba (từ tháng 2 đến tháng 3 âm lịch) và vụ tám (từ tháng 8 đến tháng 10 âm lịch). Ảnh: Kim Thoa.

Ở xã Nghĩa Đô (trước đây là địa bàn huyện Bảo Yên), nhịp sản xuất đang vào cao điểm. Đây là vùng quế trọng điểm của Lào Cai với hơn 7.000ha quế, trong đó hơn 4.000ha đã đến tuổi khai thác. Trên các sườn đồi, từng tốp lao động chia nhau đốn cây, róc cành, bóc vỏ rồi vận chuyển xuống chân núi.

Giữa khu đồi quế xanh ngắt, bà Hoàng Thị Ái, thôn Nậm Mược vừa bóc từng khoanh quế vừa phấn khởi nói: “Vụ này quế dễ bóc, được nhiều vỏ nên gia đình huy động người làm. Nhà tôi có hơn 5ha quế, ngay đầu vụ đã bán một vạt đồi thu về khoảng 40 triệu đồng. Diện tích còn lại sẽ tiếp tục bóc tỉa, từ nay đến cuối vụ dự kiến thu nhập có thể tăng gấp đôi. Nhờ cây quế, gia đình tôi đã xây dựng được nhà cửa khang trang, đời sống ổn định hơn trước”.

Câu chuyện ấy cũng là hình ảnh quen thuộc ở nhiều bản làng vùng cao, khi cây quế đang trở thành “cây thoát nghèo”.

Người dân xã Nghĩa Đô (Lào Cai) thu hoạch vỏ quế. Ảnh: Kim Thoa

Quy hoạch vùng nguyên liệu, hình thành chuỗi giá trị bền vững

Chủ tịch UBND xã Nghĩa Đô, ông Đỗ Văn Lưu cho biết: “Quế là cây trồng chủ lực của địa phương, chính quyền xã đã tuyên truyền, vận động người dân phát triển gắn với chế biến, tiêu thụ nhằm nâng cao giá trị. Hiện nay, trên địa bàn có 2 hợp tác xã (HTX) tham gia thu mua, tiêu thụ sản phẩm quế, góp phần ổn định đầu ra, nâng cao thu nhập cho người dân”.

Từ cách làm nhỏ lẻ trước đây, nhiều địa phương đã chuyển dần sang quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung. Điều này giúp nâng cao năng suất, thuận tiện thu mua và từng bước hình thành chuỗi sản xuất chuyên nghiệp.

Nguồn thu nhập ổn định từ cây quế đã giuap nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại Lào Cai thoát nghèo, vươn lên làm giàu bền vững từ kinh tế rừng. Ảnh: Kim Thoa.

Tại xã Bảo Hà, diện tích trồng quế chiếm gần một nửa diện tích rừng sản xuất với trên 4.700ha.

Gia đình chị Nguyễn Thị Mai, thôn Khe Bàn là một trong những hộ sản xuất quy mô lớn đang canh tác hơn 20ha quế, trong đó có 10ha bước vào kỳ khai thác. Theo chị Mai, vụ này gia đình dự kiến chặt trắng khoảng 5ha, phần còn lại sẽ tỉa thưa để giữ rừng phát triển tiếp. Khối lượng công việc lớn đến mức phải thuê thêm 10 lao động mới kịp tiến độ sơ chế.

Để gia tăng giá trị, vai trò của HTX ngày càng rõ nét. Anh Lý Văn Cầu, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Cầu Mây cho biết: Đơn vị đang liên kết với hơn 20 hộ trồng quế để thu mua nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu sang Ấn Độ, Bangladesh và một số nước châu Âu. Đơn vị cũng thường xuyên tuyên truyền, hướng dẫn người dân chăm sóc quế theo hướng hữu cơ, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng. Mối liên kết giữa HTX và người dân giúp ổn định đầu ra, đồng thời chủ động nguồn nguyên liệu cho sản xuất”.

Trong khi đó, HTX Nông nghiệp dịch vụ Vĩnh Yên tại vùng “vựa quế” Bảo Yên cũ cũng bước vào mùa cao điểm. Sản phẩm chủ lực của đơn vị là tinh dầu quế.

Từ tháng 3 đến tháng 5 hằng năm, các thành viên phải chia nhóm vào tận thôn xa thu mua cành, lá và vỏ quế của người dân. Đặc biệt, HTX thường mua với giá ổn định, thậm chí cao hơn thương lái từ 1 đến 2 giá nên được bà con tin tưởng.

Vỏ quế sau khi khai thác được sơ chế và phơi nắng kỹ lưỡng trước khi cung ứng cho các đơn vị thu mua. Ảnh: Kim Thoa

Theo thống kê, toàn tỉnh Lào Cai hiện có hơn 147.000ha trồng quế. Bình quân mỗi hecta quế mang lại thu nhập từ 200 đến 400 triệu đồng tùy chu kỳ khai thác. Đây là mức sinh lời vượt trội so với nhiều loại cây lâm nghiệp khác.

Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, rừng quế còn góp phần phủ xanh đất trống, giữ nước, chống xói mòn và hạn chế tác động thiên tai. Bởi thế, mùa bóc quế đầu năm không đơn thuần là mùa thu hoạch. Đó còn là minh chứng cho hướng đi phát triển kinh tế rừng bền vững trên vùng đất Lào Cai.