Chuẩn hóa từ gốc: Khi sản xuất bước qua “lằn ranh” tự phát

Trong nhiều năm, nông sản Phú Thọ từng loay hoay với bài toán đầu ra. Sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, thiếu truy xuất nguồn gốc khiến nhiều sản phẩm dù chất lượng vẫn khó vươn xa. Thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu, không còn chấp nhận những sản phẩm “không rõ lý lịch”.

Trong bối cảnh đó, mã số vùng trồng xuất hiện như một yêu cầu tất yếu. Theo lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Phú Thọ, việc xây dựng và cấp mã số vùng trồng không đơn thuần là hoàn thiện hồ sơ, mà là cả một quá trình kiểm soát chặt chẽ: từ điều kiện đất đai, quy trình canh tác, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, đến thu hoạch và bảo quản. Mỗi khâu đều phải được giám sát và ghi chép đầy đủ.

Người dân thu hoạch nông sản theo quy trình sản xuất an toàn, truy xuất nguồn gốc.

Đến nay, toàn tỉnh Phú Thọ đã được cấp 109 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu với diện tích gần 1.000ha. Bên cạnh đó là hàng trăm mã số vùng trồng phục vụ tiêu thụ nội địa, tạo nền tảng cho việc quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Điều này cho thấy một bước chuyển rõ rệt: nông nghiệp Phú Thọ đang đi từ sản xuất tự phát sang sản xuất có tổ chức, có tiêu chuẩn và có định hướng thị trường.

Cũng từ đây, tư duy “trồng được gì thì bán nấy” dần nhường chỗ cho cách làm mới: sản xuất phải gắn với tiêu chuẩn, với yêu cầu của thị trường ngay từ đầu.

Người nông dân “viết nhật ký cho đất”

Sự thay đổi lớn nhất không nằm ở những văn bản hay con số, mà hiện hữu ngay trên từng thửa vườn.

Tại Hợp tác xã (HTX) 3T Nông sản Cao Phong hiện có hơn 20ha cây trồng được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, mỗi thành viên đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật.

HTX 3T Nông sản Cao Phong duy trì hơn 20ha cây trồng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

Không còn chuyện làm theo kinh nghiệm hay “ước chừng”, mọi công đoạn đều được ghi chép cụ thể. Những cuốn sổ nhật ký sản xuất giờ đây trở thành vật dụng quen thuộc của người nông dân.

Bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc HTX chia sẻ: “Từ khi có mã số vùng trồng, ý thức của thành viên được nâng cao rõ rệt. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật và ghi chép nhật ký không chỉ giúp nâng cao chất lượng mà còn mở rộng cơ hội tiêu thụ tại nhiều kênh phân phối lớn tại các tỉnh thành phố trên cả nước, đặc biệt là Hà Nội.”

Không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, đó còn là sự thay đổi trong tư duy. Người nông dân bắt đầu nhìn sản phẩm của mình như một “hàng hóa có thương hiệu”, chứ không đơn thuần là nông sản bán theo mùa vụ. Một quả bưởi, một chùm nhãn khi được gắn với mã số vùng trồng không còn là sản phẩm vô danh. Nó có thể truy xuất được nguồn gốc, quy trình sản xuất, thậm chí cả lịch sử chăm sóc.

Vùng sản xuất VietGAP tại HTX 3T Nông sản Cao Phong tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Sự minh bạch ấy đã tạo nên niềm tin - yếu tố quan trọng nhất trong thị trường hiện đại. Nhờ đó, nhiều sản phẩm không chỉ tiêu thụ thuận lợi trong nước mà còn từng bước tiếp cận các thị trường xuất khẩu, tham gia vào các chuỗi cung ứng lớn.

Cần “tính chuyện đường dài”

Dẫu vậy, hành trình xây dựng và duy trì mã số vùng trồng không phải lúc nào cũng bằng phẳng. Một trong những rào cản lớn nhất vẫn là sản xuất nhỏ lẻ, manh mún.

Nhiều vùng chưa đủ điều kiện để hình thành vùng nguyên liệu tập trung, trong khi diện tích đạt chuẩn còn hạn chế so với tiềm năng. Bên cạnh đó, việc thay đổi thói quen canh tác lâu năm cũng không hề đơn giản. Việc ghi chép nhật ký, tuân thủ quy trình kỹ thuật đòi hỏi sự kiên trì và kỷ luật là điều mà không phải người nông dân nào cũng sẵn sàng ngay từ đầu.

Người dân từng bước thích ứng với các tiêu chuẩn sản xuất nhằm duy trì mã số vùng trồng.

Đáng chú ý, mã số vùng trồng không phải “cấp xong là xong”. Sau khi được cấp, các vùng trồng vẫn phải duy trì nghiêm ngặt các tiêu chuẩn đã cam kết. Nếu vi phạm, mã số có thể bị thu hồi, đồng nghĩa với việc mất đi cơ hội tiếp cận thị trường.

Chính vì vậy, mã số vùng trồng không chỉ là một “tấm giấy thông hành”, mà còn là một cam kết dài hạn về chất lượng và uy tín.

Nông nghiệp Phú Thọ đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Khi ngày càng nhiều vùng trồng được cấp mã, cũng là lúc cánh cửa thị trường mở rộng hơn. Nhưng đi kèm với đó là yêu cầu cao hơn về chất lượng, về sự minh bạch và tính chuyên nghiệp.

Xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn là nền tảng để nông sản tiếp cận thị trường hiện đại.

Giá trị lớn nhất mà mã số vùng trồng mang lại không chỉ nằm ở việc mở rộng đầu ra, mà ở chính sự thay đổi trong cách làm nông. Khi người nông dân quen với việc ghi chép, tuân thủ quy trình, nghĩ đến thị trường ngay từ đầu, thì nông nghiệp sẽ không còn là câu chuyện “được mùa, mất giá”.