Liên Hà là làng nghề duy nhất trong 5 làng nghề có khu công nghiệp để các hộ gia đình mở xưởng sản xuất chế biến do vậy rất thuận lợi cho việc trao đổi, mua bán nguyên liệu và sản phẩm giữa các hộ gia đình trong chuỗi cung ứng gỗ tại làng nghề.

Chuỗi cung

Chuỗi cung ứng từ gỗ đến sản phẩm gỗ tại Liên Hà, bao gồm các hộ gia đình và công ty buôn bán nguyên liệu phục vụ sản xuất và chế biến; các hộ gia đình chế biến, kinh doanh và sản phẩm gỗ; các hộ gia đình có xưởng xẻ, lò sấy và lạng veerner; các hộ gia đình đục gia công và các hộ gia đình kinh doanh. Số lượng và thành phần của của mỗi nhóm tại Liên Hà như sau:

Buôn bán gỗ nguyên Liệu: Tại Liên Hà, có 3 công ty ở xã Liên Trung chuyên cung ứng gỗ nguyên liệu cho làng nghề Liên Hà, các công ty này thuê bãi tập kết gỗ tại khu công nghiệp làng nghề để cung ứng gỗ nhập khẩu từ Châu Âu và Châu Phi. Ngoài ra, có 4 hộ gia đình chuyên buôn bán và cung cấp gỗ rừng trồng trong nước như keo, quế, và bạch đàn. Ván công nghiệp thường do các hộ gia đình buôn bán nguyên phụ liệu làm đại lý bán tại làng nghề.

Ở Liên Hà có 506 hộ sản xuất sản phẩm gỗ, trong đó có 106 hộ gia đình có cửa hàng trong khu công nghiệp làng nghề Liên Hà. Các hộ này đều có xưởng sản xuất và hoàn thiện sản phẩm. Hầu hết các hộ sản xuất thường mua gỗ trực tiếp từ các hộ gia đình và công ty cung ứng nguyên liệu tại làng nghề Liên Hà sau đó chọn lọc những khúc gỗ đẹp chuyển qua lạng, phần còn lại được đưa qua xưởng xẻ và lò sấy.

Làng nghề Liên Hà nằm ở xã Liên Hà, huyện Đạn Phượng, Hà Nội.

Tại Liên Hà có 20 hộ gia đình trang bị máy xẻ CD để xẻ gia công, 10 hộ gia đình có lò sây, và một số hộ sấy gỗ có máy lạng. Những hộ này thường chỉ nhận gỗ nguyên liệu từ các hộ gia đình sản xuất để xẻ, sấy hoặc lạng theo yêu cầu.

Phần gia công tại Liên Hà chỉ có 2 công đoạn bao gồm đục máy CNC và sơn gia công. Tại Liên Hà có khoảng 20 máy đục CNC (khoảng 10 hộ gia đình) và có 20 xưởng sơn. Các hộ gia đình có máy đục CNC thường nhận đục các họa tiết trên sản phẩm, còn các hộ gia đình có xưởng sơn thì nhận phun sơn cho các sản phẩm hoàn thiện dưới dạng mộc thô, gia công phục vụ các hộ gia đình sản xuất.

Tại khu công nghiệp làng nghề Liên Hà, có khoảng 50 hộ gia đình có cửa hàng mà không có xưởng sản xuất. Những hộ gia đình này, đa số làm đại lý bán sản phẩm cho các hộ gia đình sản xuất, chế biến. Một số ít hộ kinh doanh nguyên liệu (các loại ván) và các loại phụ liệu (như keo dán, bản lề, ốc vít, dây điện, sơn, phụ kiện thiết bị máy móc) bán cho các hộ gia đình chế biến, sản xuất trong làng nghề.

Sản phẩm, nguyên liệu và thị trường

Sản phẩm chính của Liên Hà là giường, tủ, bàn phấn và kệ tivi trong đó giường tủ chiếm đến 70% lượng sản phẩm, bàn phấn và kệ tivi chiếm khoảng 15% mỗi loại. Những sản phẩm của Liên Hà chủ yếu để phục vụ thị trường nội địa, trong đó có 30% lượng sản phẩm được tiêu thụ qua làng nghề Hữu Bằng, 70% lượng sản phẩm được bán trực tiếp cho các đại lý và khách hàng ở các Tỉnh về mua tại khu công nghiệp làng nghề.

Nguyên liệu để sản xuất chế biến của Liên Hà có cả gỗ và ván các loại. Gỗ thường được sử dụng để lạng và làm khung của sản phẩm, còn ván được sử dụng để làm “cốt” của sẩn phẩm. Do vậy, lượng ván các loại và lượng gỗ thịt tiêu thụ ở Liên Hà gần tương đương nhau. Theo ước tính, năm 2016 Liên Hà sử dụng khoảng 60 ngàn m3 gỗ nhập khẩu, 60 ngàn m3 ván và các loại gỗ keo từ rừng trồng trong nước. Trong tổng lượng nguyên liệu, gỗ có nguồn gốc Châu Phi bao gồm hương, xoan chiếm khoảng 39%, gỗ có nguồn gốc Châu Âu chiếm 2% bao gồm tần bì, sồi. Lượng gỗ trong nước sử dụng có keo, quế khoảng 15%, còn lại 10 % là các loại gỗ khác trong đó có gỗ nhập khẩu từ Cam-pu-chia bao gồm gội, còng, dầu (Hình 2). Lượng ván sử dụng tại Liên Hà tương đối lớn bao gồm cả ván công nghiệp và ván ghép thanh, chiếm đến 34% tổng lượng nguyên liệu sử dụng.

Lao động

Tổng số lao động làm việc trong ngành chế biến gỗ tại Liên Hà khoảng 5720 lao động, trong đó 82,9% là lao lao động làm thuê. Lao động làm thuê chủ yếu tập trung ở các xưởng sản xuất hộ gia đình, không có hộ gia đình và phần lớn được trả lương theo hình thức khoán sản phẩm, một số lao độ phụ như khuân vác, trà nhám đánh giấy giáp được trả lương theo công nhật. Tùy từng xưởng và công đoạn sản xuất mà mức khoán sản phẩm khác nhau. Ví dụ tại xưởng sơn mức khoán phun sơn từ 80 đến 120 ngàn đồng/tủ; tại xưởng chế biến mức khoán từ 650 đến 850 ngàn đồng/tủ. Thợ phụ đánh giấy giáp chủ yếu là nữ, có mức lương 160 – 170 ngàn đông/ngày. Theo ước tính thu nhập bình quân của nam giới làm thuê trong các xưởng giao động từ 10 đến 15 triệu/tháng, nữ giới từ 4 đến 5 triệu đồng/tháng. Sở dĩ có sự khác biệt mức lương giữa nam và nữ vì nam giới thường đảm nhận công việc chính như điều khiển máy, xẻ gỗ, làm mộc, phun sơn trong khi nữ giới phụ giúp các công việc nhẹ nhàng như trà nhám, đánh giấy giáp. Do vây, tỷ lệ lao động nam tại Liên Hà cao hơn nữ, theo ước tính chiếm khoảng 70% tổng số lao động.

Nhìn chung các hộ gia đình tai Liên hà hiện nay không gặp khó khăn về lao động nhưng rất khó thuê lao động tay nghề cao, khi thợ chính nghỉ việc thường khó tìm thợ thay thế vì những thợ làm lâu năm tại Liên Hà thường có tay nghề và năng suất lao động cao hơn những thợ mới vào làm.

Vốn đầu tư

Ở Liên Hà, trung bình mỗi hộ gia đình thường đầu tư 1,33 tỷ để xây dựng nhà xưởng và trang bị máy móc thiết bị. Ngoài ra còn phần vốn lưu động các hộ gia đình cũng đầu tư một lượng tương đương vốn cố định. Các hộ chỉ có nhu cầu vay vốn khi mới dựng xưởng, hoặc mua gỗ nguyên liệu, hay trả lương công nhân trong những tháng không bán được sản phẩm. Nhu cầu vốn lưu động của các hộ thường rất lớn, trung bình 1,3 tỷ đồng/hộ, thông thường các hộ phải vay khoảng 50% số số vốn này để duy trì sản xuất. Trong năm 2012, thủ tục vay vốn ngân hàng gặp nhiều khó khăn hơn vì ngân hàng siết chặt các khoản tín dụng, và lãi suất cao 17%/năm nên gặp nhiều khó khăn. Hiện nay thủ tục vay vốn thuận lợi hơn. Các hộ có thể vay từ ngân hàng hoặc qua các quỹ tín dụng xã với lãi suất hiện này là 0,8%/tháng, 9,6%/năm.

Nhà xưởng và công nghệ

Khác với các làng nghề khác, Liên Hà được quy hoach khu công công nghiệp làng nghề từ năm 2007 và bắt đầu hoạt động từ năm 2009. Các hộ gia đình buôn bán, sản xuất và chế biến sản phẩm gỗ được mở xưởng trong khu công nghiệp. Diện tích cửa hàng, kho và xưởng thường rộng từ 200 đến 400m2. Với diện tích này, các hộ gia đình vẫn cần thêm mặt bằng làm nhà kho chứa sản phẩm gỗ trong những tháng không bán được hàng. Theo thông tin khảo sát thì sản xuất đồ gỗ nội thất thường theo mùa. Vào mùa chậm hàng, các hộ gia đình cần kho để chứa hàng, nhưng đa số họ bị hạn chế mặt bằng. Chính quyền xã đang xem xét cho một khu đất bên dưới xen kẽ trung khu dân cư.

Về máy móc thiết bị và công nghệ tại Liên Hà được trang bị nhiều loại máy để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nguồn gốc chủ yếu được sản xuất tử Trung Quốc. Theo số liệu khảo sát lượng máy có nguồn gốc Trung Quốc chiếm 73%, một số máy có nguồn gốc trong nước, chiếm 12%. 15% số lượng máy có nguồn gốc Đài Loan và Nhật Bản. Tại Liên Hà, việc trang bị máy móc để chế biến và sản xuất hiện nay không gặp khó khăn. Một số hộ gia đình làm đại lý để cung ứng nguyên phụ liệu sản xuất và thiết bị thay thế sửa chứa máy.

Môi trường và PCCC

Vì các xưởng của các hộ gia đình sản xuất và chế biến nằm trong khu công nghiệp làng nghề Liên Hà nên phải tuân thủ các quy định về môi trường của khu công nghiệp. Trong Ban Quản Lý khu công nghiệp có tổ bảo vệ và có tổ vệ sinh môi trường thường xuyên giám sát và nhắc nhở các hộ gia đình khi không tuân thủ quy định. Các xưởng sản xuất trong khu công nghiệp đều có quạt hút bụi, truy nhiên không thể tránh khỏi tình trạng ô nhiễm bụi trong không khí. Vì khu công nghiệp được đặt biệt lập với khu dân cư nên tránh được tiếng ồn và không ảnh hưởng đển khu dân cư.

Về công tác PCCC, Khu công nghiệp làng nghề Liên Hà có hệ thống phòng cháy chữa cháy chạy theo các tuyến đường ba gồm 120 trụ, mỗi trụ có 2 đầu cấp nước, 18 máy bơm thường và 8 máy áp lực. Nước được lấy từ hồ dự trữ ngay cạnh làng nghề. Việc bảo quản hệ thống PCCC được giao cho các hộ gia đình theo tuyến đường. Chi phí sửa chữa, bảo dưỡng cũng được giao cho các hộ gia đình. Kèm theo hệ thống PCCC là nội quy PCCC của làng nghề và các hộ gia đình đều phải tuân thủ theo nội quy này.

Thủ tục mua bán và các giấy tờ liên quan

Tại làng nghề Liên Hà có 3 công ty cung ứng gỗ nhập khẩu vào làng nghề. Các công ty này đều thuộc xã Liên Trung (nằm cạnh Liên Hà). Ngoài ra có một số hộ gia đình chuyên cung ứng gỗ rừng trồng trong nước cho làng nghề Liên Hà. Đối với các loại ván, các công ty sản xuất ván trong nước cung ứng tại làng nghề. Khi gỗ về đến làng nghề đều có đầy đủ giấy tờ hợp pháp và có cán bộ kiểm lâm của Hạt Kiểm Lâm Đan Phượng kiểm tra và xác nhận. Việc mua bán gỗ nguyên liệu giữa chủ gỗ và các hộ gia đình sản xuất được thực hiện dựa trên sổ sách ghi chép lại thỏa thuận của 2 bên, không có hợp đồng bằng văn bản và người mua cũng không yêu cầu chủ gỗ cung cấp giấy tờ. Sản phẩm sản xuất ra khi được vận chuyển đi các tỉnh sẽ qua Hạt Kiểm Lâm Đan Phượng để kiểm tra và xác nhận chủng loại và nguồn gốc gỗ và sản phẩm gỗ.

Các hộ gia đình trong khu công nghiệp làng nghề đều đăng ký kinh doanh và được tạo điều kiện để sản xuất, chế biến sản phẩm gỗ. Hiện tại các hộ gia đình không gặp khó khăn về vấn đề pháp lý khi mua gỗ cũng như bán sản phẩm tại làng nghề.

Hạnh Huy