Kế nghiệp gia đình, giữ kỹ thuật tranh cổ

Tại làng tranh Đông Hồ (Bắc Ninh), cái tên nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa được biết đến như một trong những người đang trực tiếp duy trì và phát triển dòng tranh dân gian nổi tiếng. Ông là con trai cả của nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam – một trong những nghệ nhân tiêu biểu đã góp phần khôi phục và giữ gìn nghề tranh Đông Hồ trong giai đoạn khó khăn.

Sinh ra và lớn lên trong không gian đặc trưng của làng nghề, từ nhỏ, ông Hoa đã quen với mùi điệp, màu tự nhiên và những bản khắc gỗ được truyền lại qua nhiều thế hệ. Những công đoạn như nghiền vỏ sò làm giấy điệp, pha màu từ nguyên liệu thiên nhiên hay in từng lớp màu bằng tay đã trở thành một phần trong cuộc sống thường nhật của ông.

Sau khi nghệ nhân Nguyễn Hữu Sam qua đời, ông Hoa là người trực tiếp kế thừa toàn bộ hệ thống bản khắc cổ cùng kỹ thuật làm tranh của gia đình. Đây không chỉ là tài sản vật chất mà còn là giá trị tinh thần, là kết tinh của tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Để làm ra một bức tranh Đông Hồ hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu: từ chuẩn bị giấy dó, quét điệp, khắc ván, pha màu đến in tranh. Mỗi màu sắc được in bằng một bản khắc riêng, đòi hỏi sự chính xác, khéo léo và kiên nhẫn. Với ông Hoa, việc giữ nguyên quy trình thủ công chính là cách để bảo tồn giá trị cốt lõi của dòng tranh.

Không chỉ sản xuất, ông còn cùng gia đình duy trì việc truyền nghề, hướng dẫn con cháu và những người trẻ có đam mê với tranh dân gian. Theo ông, nếu không có thế hệ kế cận, nghề tranh Đông Hồ khó có thể tồn tại bền vững trong tương lai.

Thích ứng thị trường, đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng

Trong bối cảnh thị trường thay đổi nhanh chóng, tranh Đông Hồ không còn giữ vị thế phổ biến như trước đây, nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa đã chủ động tìm hướng đi mới. Bên cạnh các dòng tranh truyền thống như “Đám cưới chuột”, “Lợn đàn”, “Gà mẹ con”… ông cùng gia đình nghiên cứu phát triển thêm nhiều sản phẩm phù hợp với thị hiếu hiện đại.

Các sản phẩm tranh được thu nhỏ kích thước, cải tiến mẫu mã, ứng dụng trên nhiều chất liệu như lịch, sổ tay, tranh trang trí… giúp tăng tính ứng dụng trong đời sống. Sự linh hoạt này vừa giữ được tinh thần tranh dân gian, vừa tạo điều kiện để sản phẩm tiếp cận với nhiều đối tượng khách hàng hơn.

Ngoài ra, ông Hoa tích cực tham gia các hoạt động trưng bày, triển lãm, giới thiệu tranh Đông Hồ tại các sự kiện văn hóa trong và ngoài nước. Những buổi trình diễn in tranh trực tiếp không chỉ giúp du khách hiểu hơn về quy trình sản xuất mà còn góp phần quảng bá hình ảnh làng nghề.

Ông cũng nhận định rằng, để tranh Đông Hồ phát triển bền vững, cần có sự kết hợp giữa bảo tồn và đổi mới. Nếu chỉ giữ nguyên cách làm cũ mà không quan tâm đến thị trường, sản phẩm sẽ khó tiêu thụ. Ngược lại, nếu chạy theo thị hiếu mà làm mất đi giá trị truyền thống, tranh Đông Hồ sẽ đánh mất bản sắc.

Hiện nay, gia đình ông vẫn duy trì sản xuất đều đặn, vừa phục vụ khách du lịch, vừa cung cấp sản phẩm cho các kênh phân phối khác. Dù quy mô không lớn, nhưng đây là một trong những cơ sở còn giữ được đầy đủ quy trình làm tranh truyền thống tại làng Đông Hồ.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần bị mai một, những người như nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển di sản. Từ sự kế thừa gia đình đến nỗ lực đổi mới, ông đang từng bước đưa tranh Đông Hồ tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa lâu đời của dân tộc.