Làng lụa Vạn Phúc (phường Hà Đông, Hà Nội), một điểm đến được nhiều du khách trong và ngoài nước ưa chuộng.

Hà Nội được biết đến là vùng đất hội tụ của những làng nghề truyền thống. Trong bối cảnh hội nhập, làng nghề đang từng bước trở thành động lực cho phát triển kinh tế. Số liệu thống kê của Sở Công thương Hà Nội cho biết, doanh thu từ các làng nghề của Hà Nội ước đạt hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động. Sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Thủ đô đã xuất khẩu tới 89 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Đến nay, có 100 làng nghề có sản phẩm OCOP, với 929 sản phẩm được đánh giá, phân hạng từ 3 sao trở lên.

Theo ông Võ Nguyên Phong - Giám đốc Sở Công thương Hà Nội nhận định, Hà Nội là địa phương có nhiều làng nghề nhất cả nước, với khoảng 1.350 làng có nghề và làng có nghề truyền thống, trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được UBND TP Hà Nội công nhận, gồm 269 làng nghề, 61 làng nghề truyền thống và 7 nghề truyền thống. Hiện Hà Nội có 415 nghệ nhân, gồm 19 nghệ nhân nhân dân, 72 nghệ nhân ưu tú và 324 nghệ nhân Hà Nội, đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn và phát triển nghề truyền thống… Không chỉ là nơi sản xuất, làng nghề còn trở thành điểm du lịch văn hóa, góp phần phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương.

Nhận diện những tiềm năng lớn của du lịch làng nghề, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Nguyễn Trần Quang cho hay, Hà Nội xác định phát triển du lịch nông thôn, du lịch làng nghề là một hướng đi quan trọng, gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới, bảo tồn di sản văn hóa và phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững. Hiện nay, nhiều làng nghề của Thủ đô đang từng bước khai thác tiềm năng du lịch, thay đổi nhằm hướng tới phát triển xanh và bền vững, như làng hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Hòa), làng mây tre đan Phú Vinh (xã Phú Nghĩa), làng quạt Chàng Sơn (xã Thạch Xá) hay làng sơn mài Hạ Thái (xã Duyên Thái)... Những làng nghề này không chỉ mang đến cho du khách cơ hội khám phá quy trình sản xuất thủ công mà còn tạo nên những không gian văn hóa độc đáo, giàu bản sắc.

Tiềm năng và giá trị lớn là vậy, song theo nhận định của giới chuyên gia, hiện làng nghề ở Thủ đô đang gặp không ít khó khăn, thách thức và đòi hỏi cần có sự chuyển đổi xanh để phát triển, tăng sức hút.

Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt, một số làng nghề chưa có quy hoạch bài bản cho hoạt động du lịch; cơ sở hạ tầng, dịch vụ phục vụ du khách còn thiếu đồng bộ. Sản phẩm du lịch tại nhiều nơi vẫn còn đơn điệu. Ngoài ra, vấn đề môi trường cũng đặt ra những thách thức không nhỏ.

Để du lịch làng nghề Thủ đô phát triển bền vững, trở thành một trong những sản phẩm chủ lực của du lịch Việt Nam, ông Đạt gợi ý, các địa phương cần tập trung “xanh hóa” làng nghề bằng cách cải thiện môi trường và cảnh quan. Việc đầu tư hệ thống xử lý chất thải, khuyến khích sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và giảm thiểu ô nhiễm trong quá trình sản xuất sẽ giúp bảo đảm môi trường sống cho người dân và tạo ấn tượng tốt đối với du khách. Đồng thời, việc chỉnh trang không gian làng nghề, trồng cây xanh, giữ gìn kiến trúc truyền thống cũng góp phần xây dựng làng nghề xanh, sạch, đẹp.

Ở góc độ quản lý, ông Hà Văn Siêu - Phó Cục trưởng Cục Du lịch quốc gia chia sẻ, xu hướng tiêu dùng du lịch đang dịch chuyển mạnh mẽ từ “tham quan mua sắm” sang “đa dạng trải nghiệm, sáng tạo, hướng tới các giá trị bản địa”. Du khách không chỉ muốn khám phá mà còn muốn trực tiếp trải nghiệm các xu hướng tiêu dùng xanh, ứng dụng công nghệ số… Đây chính là cơ hội nhưng cũng là thách thức để du lịch làng nghề Việt Nam chuyển mình từ mô hình truyền thống sang du lịch sáng tạo, du lịch xanh, bắt nhịp với các xu hướng toàn cầu như phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn và du lịch Net Zero.